ارزشهای انسان در نگاه قرآن
گروه فعالیتهای قرآنی: بیشک انسان بهعنوان خلیفه الهی دارای ارزشهایی است که شناخت آنها موجب میشود انسان قدر کرامت خویش را بداند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، بیشک انسان شگفت انگیزترین موجود آفرینش است و قطعاً بهترین معرف هر چیزی آفریدگار آن میتواند باشد از اینرو به سراغ کتاب خدا، میرویم تا انسان را از دیدگاه آن بشناسیم. در این نوشته برآنیم تا ارزشهای انسان را از قرآن استخراج کرده و آنها را فهرست کنیم.
جانشینی خدا؛ اساسیترین ارزش انسان
خداوند در سیامین آیه سوره بقره میفرماید: «وَإِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلاَئِکَةِ إِنِّی جَاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَةً ...و هنگامی را که پروردگارت به فرشتگان، گفت: من در روی زمینه جانها (نمایندهای) قرار خواهم داد».
همچنین، در آیه 165 سوره انعام میخوانیم: «هُوَ الَّذِی جَعَلَکُمْ خَلائِفَ الأرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَکُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِیَبْلُوَکُمْ فِی مَا آتَاکُمْ إِنَّ رَبَّکَ سَرِیعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِیمٌ؛ اوست خدایی که شما را خلیفگان زمین کرد، و بعضی را بر بعض دیگر به درجاتی برتری داد، تا شما را در چیزی که عطایتان کرده است بیازماید هرآینه پروردگارت زود کیفر میدهد و او آمرزنده و مهربان است».
این آیات مهمترین سند برتری انسان بر تمام آفرینش است، سندی که او را جانشین خدا مینامید، بنابراین گواهی قرآن، مهمترین و اساسیترین ویژگی انسان همین خلیفة اللهی است که اگر در آن قصور و تقصیری داشته باشید بزرگترین خسران را کرده است.
با ظرفیتترین مخلوق؛ آموزگار فرشتگان
قرآن در سوره بقره آیه 31 پرده از رازی بزرگ برداشته و میفرماید: «عَلَّمَ آدَمَ الأسْمَاءَ کلها ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَی الْمَلائِکَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِی بِأَسْمَاءِ هَۆُلاءِ إِنْ کُنْتُمْ صَادِقِینَ؛ و [خدا] همه [معانی] نامها را به آدم آموخت سپس آنها را بر فرشتگان عرضه نمود و فرمود: «اگر راست میگویید، از اسامی اینها به من خبر دهید». این جاست که فرشتگان به نمایندگی از تمام آفرینش سر فرود میآورد.
خداجویی ذاتی و فطری
باری تعالی در آیه 172 سوره اعراف یادآور میثاقی ازلی شده و میفرماید: َإِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنفُسِهِمْ أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی شَهِدْنَا أَن تَقُولُواْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِنَّا کُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِینَ، و هنگامی را که پروردگارت از پشت فرزندان آدم، ذریّه آنان را برگرفت و ایشان را بر خودشان گواه ساخت که آیا پروردگار شما نیستم؟ گفتند: «چرا، گواهی دادیم» تا مبادا روز قیامت بگویید ما از این امر غافل بودیم.» چنانکه مشخص است انسان فطرتاً به خداپرستی گرایش دارد و این به خاطر ذاتی بودنش، یکی از اساسیترین ویژگیهای انسان است.
انسان؛ انتخاب شده برای رسالتهای بزرگ
در آیه 121 سوره میخوانیم: «ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَیْهِ وَهَدَی؛ سپس پروردگارش او را برگزید و بر او ببخشود و هدایتش کرد.» این آیه بیانگر انتخاب شدگی انسان است، انتخابی همراه با رحمت و مغفرت.
در آیات 7 و 8 سوره شمس میخوانیم: «وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا؛ و سوگند به نفس آدمی و آنکه او را سامان داد پس [تشخیص] بدکاری و پرهیزکاریاش را به وی الهام کرد.» این آیه نشان میدهد که انسان نیروی تشخیص سره از ناسره را بهطور فطری در نهاد و نهان خویش دارد.
آرام گرفتن فقط با خدا
در آیه 26 سوره رعد آمده است: «الَّذِینَ آمَنُواْ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم به ذکرِ اللّهِ أَلاَ به ذکرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آنان که ایمان آوردند و دلهاشان به یاد خدا آرام یابد. آگاه باشید که دلها تنها به یاد خدا آرام گیرد.» بنابراین آیه تنها آرامشبخش انسان خدای تعالی است که این نیز برخواسته از ذات خداجوی آدمی است.
آیه 6 سوره انشقاق آمده میگوید: «یَا أَیُّهَا الْإِنسَانُ إِنَّکَ کَادِحٌ إِلَی رَبِّکَ کَدْحًا فَمُلَاقِیهِ؛ ای انسان، تو در راه پروردگارت رنج فراوان میکشی، پس پاداش آن، راخواهی دید.» این آیه نشان از آن دارد که دیدار خدا آخرین و اصلیترین خواسته انسان است، همو که با آن آرامش مییابد. آری انسان در پی دست یافتن به این آرامش گم شده خود چه سختیها که تحمل نمیکند اما کسی عاقبت بهخیر خواهد بود که راه را به بیراه نپیموده باشد و دل آرام خود را به اشتباه انتخاب نکرده باشد.
