رجب؛ مقدمه‌ای برای درک صحیح رمضان/ ماهی که قبل از اسلام نیز حرمت داشت

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، گرچه همه زمان‌ها مخلوق خداست اما برخى از آن‌ها از شرافت و ویژگى خاصى برخوردار است، درست است که همه ماه‌هاى سال، پرتوى از قدرت جهان‌آفرین است اما سه ماه رجب، شعبان و رمضان، داراى امتیاز و برجستگى ویژه‌اى هستند و در عصر جاهلیت، مردم ماه رجب را گرامى مى‌داشتند.

پیامبر خدا(ص) مى‌فرماید: «رجب، «شهرالله الأصمّ» است؛ و بدان سبب آن‌را «اصمّ» نامیدند که هیچ ماهى به پای عظمت آن نمى‌رسد»، مردم زمان جاهلیت به رجب حرمت مى‌نهادند و آن‌گاه که اسلام درخشیدن گرفت، بر حرمت آن افزود.

پیامبر(ص) می‌فرماید: «بدانید که رجب، ماه خدا شعبان، ماه من و رمضان، ماه امت من است پس هرکس یک روز از رجب را روزه بدارد، مستحق رضوان الهى شود و روزه‌اش غضب الهى را خاموش کند و خداوند درى از درهاى جهنم را بر او ببندد».

و در جایی دیگر می‌فرماید: «اگر کسى به اندازه تمام زمین طلا انفاق کند، برتر از روزه یک روز آن نخواهد بود، هرگاه شب شود، دعایش مستجاب خواهد بود، یا در دنیا به او عطا خواهد شد و یا براى آخرت او ذخیره مى‌شود»، حضرت رسول خدا(ص) سپس ثواب دو، سه، چهار، پنج، تا سى روز، روزه ماه رجب را تک تک با توضیح کامل بیان فرمود.

در همین زمینه امام موسی‌کاظم(ع) مى فرماید: «رجب، نام نهرى در بهشت است که از شیر سفیدتر و از عسل شیرین تر است؛ بنابراین هرکس یک روز از ماه رجب را روزه بدارد، خداوند از آن نهر به او خواهد نوشاند».

همچنین، آن حضرت در روایت دیگرى مى‌فرماید: «رجب، ماه عظیمى است که خداوند، اعمال نیک را در آن چند برابر مى‌فرماید و گناهان را در آن محو مى‌کند، پس هرکس یک روز از ماه رجب را روزه بگیرد، به اندازه مسیر یک سال از جهنم دور و هرکس سه روز از آن ماه را روزه بدارد، بهشت بر او واجب مى‌شود».

مرحوم سید بن‌طاوس در مورد افرادى‌ که قبل از اسلام در دوره جاهلیت، مورد ظلم و ستم دیگران قرار گرفتند اما به انتظار ماه رجب نشستند و در آن ماه پربرکت، خداى را خواندند و حضرت حق، دعایشان را مستجاب فرمود و بلا و گرفتارى را از آن‌ها بگرداند، داستانی نقل کرده که؛ شخصى، گذارش به مردى افتاد که نابینا، بیمار و خانه‌نشین شده بود، او از دیگران پرسید: چرا این بیمار گرفتار، از خداى متعال عافیت نمى‌خواهد؟ به او پاسخ دادند آیا او را نمى‌شناسى؟ او به نفرین شخصى به نام «عیاض» گرفتار شده است.

او گفت: عیاض را فراخوانید تا ماجراى این مرد نابینا را براى ما بازگوید. وقتى عیاض آمد به او گفت: داستان پسران «ضیعا» را که این مرد از جمع آن‌هاست براى ما بگو، عیاض گفت: این داستان از داستان‌هاى دوره جاهلیت است و من دوست ندارم پس از آمدن اسلام، دیگر آن را بازگویم، آن شخص گفت: شایسته است که آن‌را براى ما بازگویى؛ عیاض گفت: پسران ضیعا، ده نفر بودند و خواهرى داشتند که همسر من بود، آنان با من درگیر شدند و همسرم را از من جدا کردند، من هرچه آنان را به خداوند سوگند دادم و احترام خویشى و قرابت را یادآورى کردم، فایده‌اى نبخشید من صبر کردم تا ماه رجب، این ماه محترم الهى فرا رسید و آن‌گاه دست به دعا برداشتم و با حال خستگى و درماندگى خداى را بخواندم و تقاضا کردم که همه‌شان نابود و یکى‌شان نابینا و زمین‌گیر شود خداى متعال دعایم را مستجاب فرمود و همه‌شان نابود شدند جز این مرد، که نابینا و خانه‌نشین شده است.

در کرامت و فضیلت این ماه، حضرت امام صادق(ع) نیز مى‌فرماید: آن‌گاه که قیامت برپا شود، منادى الهى فریاد زند: «أین الرجبیّون؟»؛ کجایند آنان‌که ماه رجب را گرامى داشتند و از آن، بهره‌ها بردند؟ از آن انبوه جمعیت، گروهى برخیزند که نور جمالشان محشر را روشن کند، بر سر آنان تاج‌هاى شاهى که مرصع به در و یاقوت است، قرار دارد و در طرف راست هرنفر از آنان هزار فرشته، در سمت چپ نیز هزار فرشته به او کرامت و تعظیم الهى را تبریک گویند؛ از جانب الهى ندا آید: بندگان و کنیزانم، به عزت و جلالم سوگند، شما را جاى و مقام گرامى و عطایاى فراوان دهم و شما را در جایى جاى دهم که از زیر آن نهرها جارى است و شما در آن جاوید خواهید بود زیرا شما داوطلبانه براى من در ماهى که من بزرگش داشتم روزه گرفتید. سپس، خطاب به فرشتگان می‌فرماید: فرشتگان من! بندگان و کنیزان را به بهشت داخل کنید؛ در این‌جا حضرت صادق(ع) فرمود: این پاداش، براى کسى است که گرچه یک روز از اول یا وسط یا آخر ماه رجب را روزه بدارد.

پیامبر گرامى اسلام در بیان عظمت و اهمیت ماه رجب مى‌فرماید: «خداى متعال، در آسمان هفتم، فرشته‌اى به‌نام «داعى» قرار داده است، هرگاه ماه رجب فرا رسد، آن فرشته دعوت کننده، هرشب تا به صبح گوید خوشا به حال کسانى‌که به ذکر الهى مشغول‌ند؛ خوشا به حال کسانى‌که با میل و رغبت تمام، رو به سوى درگاه خدا آرند و خداوند مى‌فرماید: من همنشین کسى هستم که با من همنشین باشد، و مطیع کسى هستم که فرمان مرا ببرد و آمرزنده‌ام کسى‌را که از من طلب آمرزش کند، این ماه رجب ماه من، بنده هم بنده من، و رحمت هم از آن من است، هرکس مرا در این ماه بخواند، پاسخ مثبت دهم و هرکس از من چیزى بخواهد، به او عطا کنم و هرکس از من هدایت جوید، هدایتش کنم، من این ماه را وسیله ارتباط بین خود و بندگانم قرار داده‌ام پس هرکس به آن چنگ زند، به من مى‌رسد».

گرچه تمام ماه رجب، نزد خداوند و اولیاء گرامیش عزیز و ارجمند است لیکن برخى از اوقات آن، فضیلت ویژه‌اى دارد؛ مثلا اولین شب جمعه ماه رجب، داراى امتیازى بزرگ است به‌طوری‌که پیامبر اسلام(ص) در رابطه با آن مى‌فرماید: از اولین شب جمعه ماه رجب غافل نشوید؛ فرشتگان آن‌را «لیلة‌الرغائب» مى‌نامند چراکه وقتى یک سوم از شب گذشت، هیچ فرشته‌اى نیست مگر این‌که در کنار کعبه مشرفه آید آن‌گاه خداوند نظر مرحمت به آنان کند و فرماید: فرشتگانم! هرچه خواهید از من بخواهید، فرشتگان گویند: بارالها حاجت و خواسته ما آن است که روزه‌داران ماه رجب را بیامرزى خداوند متعال فرماید: آمرزیدم.

کمک به مستمندان؛ از کارهای شایسته ماه رجب

یکى از کارهاى مهم و شایسته در ماه رجب، کمک به مستمندان است چراکه امام صادق(ع) از پدران گرامیش از امام على(ع) نقل مى‌کند که آن حضرت فرمود: هرکس به‌خاطر خدا در ماه رجب صدقه بدهد، خداوند وى را آن‌چنان اکرام فرماید که نه چشمى دیده و نه گوشى شنیده و نه بر قلب انسانى خطور کرده باشد.

اگر هیچ حادثه‌اى در ماه رجب رخ نمى‌داد، بازهم رجب ارزش خاص و ویژگى استثنائى خود را داشت؛ لیکن حوادثى در آن به‌وقوع پیوسته است که موجب شرافت و کرامت مضاعف این ماه شده است. آن حوادث عبارتند از: ولادت امام هادى(ع) در دوم یا پنجم رجب، ولادت حضرت امام جواد(ع) در دهم این ماه، ولادت مبارک امام على(ع) در خانه کعبه معظمه در سیزدهم ماه رجب 10 سال قبل از بعثت، شهادت حضرت امام کاظم(ع) در بیست و پنجم این ماه، بیست و هفتم این ماه، عید مبارکى است; چرا که آخرین پیامبر برگزیده الهى حضرت محمد(ص) در این روز از جانب خداى متعال مأمور هدایت مردم و ابلاغ هدایت و رسالت الهى شد.

بندگان صالح و آگاه الهى، ماه رجب و شعبان را به‌عنوان زمینه و مقدمه‌اى جهت کسب آمادگى براى درک درست و شایسته ماه مبارک رمضان به حساب مى‌آورند.

احیاى شب اول ماه رجب

شیخ طوسى در «مصباح المتهجّد» از امام صادق(ع) از جدش از امیرمؤمنان على(ع) نقل کرده است که آن حضرت دوست داشت که در چهار شب از شب‌هاى سال، فارغ از هر چیز، به عبادت بپردازد شب اول ماه رجب، شب نیمه شعبان، شب عید فطر و شب عید قربان، در حدیثى دیگر، از امام صادق(ع) نقل شده است که «تا مى‌توانى بر احیاى شب‌هاى عید فطر، عید قربان و... شب اول رجب مراقبت کن.

خواندن دعایى که از امام جواد(ع) نقل شده است که فرمود: مستحب است انسان، در شب اول رجب، با این کلمات، دعا کند: «اَللّـهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ بِاَنَّکَ مَلیکٌ، وَاَنَّکَ عَلى کُلِّ شَىْء مُقْتَدِرٌ، وَاَنَّکَ ما تَشآءُ مِنْ أَمْر یَکُونَ اَللّـهُمَّ اِنّى اَتَوَجَّهُ اِلَیْکَ بِنَبِیِّکَ مُحَمَّد نَبِىِّ الرَّحْمَةِ، صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، یا مُحَمَّدُ یا رَسُولَ اللهِ، اِنّى اَتَوَجَّهُ بِکَ اِلَى اللهِ رَبِّکَ وَرَبِّى لِیُنْجِحَ بِکَ طَلِبَتى».

اعمال شب اول ماه رجب

از رسول خدا(ص) نقل شده است که به هنگام رؤیت هلال ماه رجب، این دعا را مى‌خواند: «اَللّـهُمَّ اَهِلَّهُ عَلَیْنا بِالاْمْنِ وَالاْیمانِ وَالسَّلامَةِ وَالاْسْلامِ رَبّى وَرَبُّکَ اللهُ عَزَّوَجَلَّ»؛ خدایا این ماه را بر ما به امنیت و ایمان و سلامت و دین اسلام نو کن، پروردگار من و پروردگار تو (اى ماه) خداى عزوجل است و همچنین از آن حضرت نقل شده است که وقتى هلال ماه رجب را مى‌دید، مى‌فرمود: «اَللّـهُمَّ بارِکْ لَنا فى رَجَب وَشَعْبانَ، وَبَلِّغْنا شَهْرَ رَمَضانَ، وَاَعِنّا عَلَى الصِّیامِ وَالْقِیامِ، وَحِفْظِ اللِّسانِ، وَغَضِّ الْبَصَرِ، وَلا تَجْعَلْ حَظَّنا مِنْهُ الْجُوعَ وَالْعَطَشَ»؛ خدایا برکت ده بر ما در ماه رجب و شعبان و ما را به ماه رمضان برسان و کمک‌مان ده براى گرفتن روزه و شب زنده‌دارى و نگهدارى زبان و پوشیدن چشم و بهره ما را از آن ماه تنها گرسنگى و تشنگى قرار مده.

غسل کردن

سیّد بن‌طاووس مى‌گوید در کتب «عبادات» روایتى از رسول خدا(ص) یافتم که آن حضرت فرمود: هر کس ماه رجب را درک کند و در اول، وسط و آخر آن، غسل کند همانند روزى که از مادر متولد شده، از گناهان خارج شود (و پاک شود).

بعد از نماز مغرب، ۲۰ رکعت نماز بخواند (هر دو رکعت به یک سلام) و در هر رکعت یک‌بار سوره «حمد» و یک‌بار سوره «توحید» بخواند، رسول خدا(ص) در پاداش این عمل فرمود: هر کس چنین کند، به خدا سوگند خودش، خانواده‌اش، مالش و فرزندانش محفوظ بمانند و از عذاب قبر پناه داده شود... و در قیامت به‌سرعت از صراط بگذرد.

بعد از نماز عشا، دو رکعت نماز به ‌جا آورد، در رکعت اول «حمد» و «الم‌نشرح» را یک مرتبه و سوره «توحید» را سه مرتبه بخواند و در رکعت دوم، سوره‌هاى «حمد»، «الم نشرح»، «توحید» و «معوّذتین» (سوره‌هاى ناس و فلق) را یک‌‌بار بخواند و پس از سلام ۳۰ مرتبه بگوید: «لا اله الاّ الله» و ۳۰ مرتبه «صلوات» بفرستد، رسول‌اکرم(ص) فرمود: کسى‌که این عمل را انجام دهد، خداوند گناهانش را مى‌آمرزد و از گناه پاک مى‌شود.

30 رکعت نماز بخواند، (هر دو رکعت به یک سلام) در هر رکعت یک مرتبه «حمد» و یک مرتبه «کافرون» و سه مرتبه «توحید» را بخواند. در روایتى رسول خدا(ص) فرمود: هر مرد و زن مؤمنى چنین کند، خداوند تمام گناهان کوچک و بزرگ وى را مى‌آمرزد و تا سال بعد، خداوند نامش را در فهرست «نمازگزاران» مى‌نویسد و از نفاق پاک مى‌شود.