درگاهی گشوده به‌روی مشتاقان و آرزومندان حق

یکی از یاران امام صادق(ع) می‌گوید: «رفتم به خدمت حضرت صادق(ع) در اواخر ماه رجب که چند روز از آن ماه مانده بود، چون نظر مبارک آن حضرت بر من افتاد فرمود آیا روزه گرفته‌ای در این ماه؟ گفتم: نه والله ای فرزند رسول خدا. فرمود آنقدر ثواب از تو فوت شده است که قدر آن را به غیر از خدا کسی نمی‌داند».

با مروری بر دعاهای ماه مبارک رجب خوان گسترده و سرشاری از معارف حیات‌بخش می‌بینیم که در آینه تک تک عبارات آن می‌توان به ملاقات خدا رفت. در اعمال ماه رجب در کتاب مفاتیح الجنان از امام صادق(ع) دعایی روایت شده است که هر روز از ماه رجب آن را می‌خواندند. در آغاز ماه مبارک رجب به برخی عبارات این دعای زیبا مروری می‌کنیم و جان‌های خود را با کلمات نورانی امام صفا می‌بخشیم:

در ابتدای دعا فرمودند: «خَابَ الْوَافِدُونَ عَلَى غَیْرِکَ» آنانی که بر کسانی جز تو وارد می‌شوند، ناامید و محروم می‌گردند. عبارات نخست این دعای ارزشمند درس توحید ناب است. در این عبارت آغازین، امام ضمن مدح و ثنای حق تعالی، به اشاره، دلیل احساس خیبت و ناامیدی بسیاری از ما را به زیبایی نشانمان می‌دهد؛ ما بر آستان جز او وارد شده‌ایم. امام می‌آموزد ما از نظر استقلالی خود به هر آنچه جز خداوند به عنوان سبب حیات و سعادت خود می‌پنداریم، بسیار آسیب و رنج دیده‌ایم و لاجرم به ورطه ناامیدی افتاده‌ایم.

«وَ خَسِرَ الْمُتَعَرِّضُونَ إِلاَّ لَکَ‏ وَ ضَاعَ الْمُلِمُّونَ إِلاَّ بِکَ» و آنکه به غیر تو رو کند زیانکار و هر که به درگاه غیر تو رود محتاج گشته است؛ طلب و درخواست از هر کس جز منشأ حقیقی خیر و برکات عالم از نظر امام صادق علیه‌السلام خسران است. این معنا شاید به این جهت باشد که دلبستگی و اتکال به غیر خداوند با از دست دادن همراه است و این امر غمی تمام نشدنی برای انسان به همراه دارد. از امام صادق(ع) سخن زیبایی در معنای دلبستگی به دنیا(غیر خداوند) نقل شده ست «مَن تعلّق بحبِّ الدّنیا تعلّق من ضَرَرها بثلاث خصالٍ، هَمٌّ لایَفْنَیٰ، وأملٌ لایُدرک ورجاءٌ لاینال»(هر کس به دوستی دنیا دل ببندد، سه زیان به او می رسد؛ همّ بی نهایت و آرزویی که هرگز به آن نرسد و امیدی که آن را در نیابد) و این حقیقتا زیان است.

«وَ أَجْدَبَ الْمُنْتَجِعُونَ إِلاَّ مَنِ انْتَجَعَ فَضْلَکَ‏» و روزی جویان جز آنانکه فضل تو خواهند به قحط افتند. آیا نمی‌توان این کلام امام صادق(ع) را که راه به خدا و اصلی‌ترین منبع فیض برایمان می‌گشاید، راهی برای برخورداری از فضل و کَرَم خدای سبحان دانست؟ مطابق این فرموده، مالک و مدبر حقیقی همه بخشش‌ها خدا است پس باید به درستی در پی فضل و کرم الهی بود و بیش از نیاز برای گذران زندگی، در طلب روزی به حضیضی چون طمع گرفتار نیامد.

«بَابُکَ مَفْتُوحٌ لِلرَّاغِبِینَ» درگاه لطف تو به روى مشتاقان باز است. چه عبارت زیبایی است که امام با لطافت تعبیرشان در آن به بال‌های مشتاق پرواز، مجالی به وسعت آسمان می‌بخشند. درها به روی مشتاقان گشوده است. پس اگر در خود کمترین رغبتی به سوی او احساس کردی یقین بدان به درگاه او راه یافته‌ای. امام دعا می‌کنند و در ضمن آن قلب‌ها و رغبت‌های ما را به سوی حق سوق می‌دهند.

«وَ خَیْرُکَ مَبْذُولٌ لِلطَّالِبِینَ» و برای طلب‌کنندگان خیرات تو فراوان و مبذول است. بذل به معنای بخشش و عطای فراوان است. برای آنان که خیر و برکت را از تو می‌طلبند خیر و احسانت فراوان است.

«وَ فَضْلُکَ مُبَاحٌ لِلسَّائِلِینَ وَ نَیْلُکَ مُتَاحٌ لِلْآمِلِینَ»​ فضل و کرمت براى سائلان مباح و عطایت براى امیدواران و آرزومندان مهیا است. امام در این عبارات به آسانی راه را به روی ما می‌گشاید. «وَ نَیْلُکَ مُتَاحٌ لِلْآمِلِینَ» عطای خداوند برای آرزومندان مهیا است. راه دشواری تا رسیدن به عطای خداوند نیست؛ شرط آن آرزومندی است. 

«وَ رِزْقُکَ مَبْسُوطٌ لِمَنْ عَصَاکَ وَ حِلْمُکَ مُعْتَرِضٌ لِمَنْ نَاوَاکَ‏» و رزقت براى اهل معصیت هم گسترده است و حلمت بر هر که رو به تو آورد متوجه است. عبارت نخست از برخورداری گناهکاران از رزق خداوند سخن می‌گوید و رحمت و رأفت خداوند را چنان گسترده ترسیم می‌کند که در آن هیچ کس به خودی خود و از سوی خدا محروم نیست. خدایی که امام صادق علیه‌السلام در این دعا می‌خواند هیچ کس را از نظر مهربان خود دور نمی‌دارد.

«عَادَتُکَ الْإِحْسَانُ إِلَى الْمُسِیئِینَ و وَ سَبِیلُکَ الْإِبْقَاءُ عَلَى الْمُعْتَدِینَ‏» پروردگاری که عادتت نیکی کردن به بدکاران و و طریقه‌ات مدارا با سرکشان است. در این دو عبارت امام از بدکاران و سرکشانی می‌گوید که با وجود کردار بد، همچنان مورد احسان خداوند هستند. این خوی فاضلانه الهی را ما نیز بسیار دیده‌ایم و چه بسا از پس از یک کار و کردار بد؛ ناگهان راهی به رویمان باز می‌شود که جایگاه بندگی خداوند را دوباره و چندباره به ما یادآور می‌شود و ما شرمسار خود را پیش روی فرصت دوباره‌ای می‌بینیم. گفته‌اند راه به سوی خداوند تا زمانی که امکان هدایت در انسان وجود دارد، باز است و بدکاران تا زمانی که امید هدایتشان می‌رود از این احسان برخوردار خواهند بود تا به خود آیند و به راه بازگردند.

و در نهایت این مدح و ثنا، دعایی زیبا: «اللَّهُمَّ فَاهْدِنِی هُدَى الْمُهْتَدِینَ وَ ارْزُقْنِی اجْتِهَادَ الْمُجْتَهِدِینَ وَ لاَ تَجْعَلْنِی مِنَ الْغَافِلِینَ الْمُبْعَدِینَ وَ اغْفِرْ لِی یَوْمَ الدِّینِ» خداوندا مرا به راه هدایت راهنمایی کن و مرا کوشش جهد کنندگان روزی کن و از غافلان دور از رحمتت قرار مده و در روز جزا مرا بیامرز. الهی آمین.

بوعذار کامله/ استان خوزستان