«بسْمِ‌اللَّهِ الرَّحْمَنِ‌الرَّحِیمِ»؛ راز پاینده بودن کارها

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، میان همه مردم جهان، رسم است که هرکار مهم و پرارزشی را به نام بزرگی از بزرگان آغاز می‌کنند و نخستین کلنگ هر مؤسسه ارزنده‌ای را به نام کسی بر زمین می‌زنند که به او علاقه دارند؛ یعنی آن کار را از آغاز با شخصیت موردنظر ارتباط می‌دهند.

انبیاء الهی به انسان‌های موحد این‌گونه تعلیم داده‌اند که برای پاینده بودن یک برنامه و جاوید ماندن یک تشکیلات، لازم است آن‌را به موجود پایدار و جاویدانی ارتباط دهیم؛ موجودی که فنا در ذات او راه ندارد؛ زیرا همه موجودات این جهان به‌سوی کهنگی و زوال می‌روند و تنها موجود باقی و ابدی، ذات پاک الهی است.

اهمیت بسم‌الله

نقش و اهمیت شروع هر کار با نام پروردگار تا آنجاست که رسول خدا(ص) در این رابطه می‌فرماید: «خداوند متعال می‌فرماید هر کار مهمی که در آن «بسم الله» ذکر نشود، بی‌فرجام است».

پایداری و بقای عمل، بسته به ارتباطی است که با خدا دارد؛ از این‌رو خداوند بزرگ در نخستین آیات قرآن بر پیامبر(ص)، دستور می‌دهد که تبلیغ اسلام را با نام خدا شروع کند و در آیه یکم سوره مبارکه علق می‌فرماید: «اقرا باسم ربک؛ بخوان به نام پروردگارت» و حضرت نوح(ع) در آن طوفان سخت و عجیب، هنگام سوار شدن بر کشتی و حرکت روی امواج که هر لحظه با خطرهای فراوانی روبه‌رو بود، برای رسیدن به سرمنزل مقصود و پیروزی بر مشکلات، به یاران خود دستور می‌دهد که هنگام حرکت و توقف کشتی «بسم الله»‌ بگویند.

خداوند در آیه 41 سوره هود در این رابطه می‌فرماید: «وَقَالَ ارْکَبُواْ فِیهَا بِسْمِ اللّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّی لَغَفُورٌ رَّحِیمٌ؛ و نوح گفت: در آن سوار شوید به نام خداست روان‏ شدنش و لنگرانداختنش؛ بى‌گمان پروردگار من آمرزنده مهربان است».

و همچنین، در آیه 30 سوره مبارکه نمل آمده است که سلیمان نبی(ع) سرآغاز نامه به ملکه سبا را «بسم‌الله»‌ قرار داده و می‌گوید: «إِنَّهُ مِن سُلَیْمَانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ؛ که از طرف سلیمان است و مضمون آن این است به نام خداوند رحمت‌گر مهربان».

طبق همین اصل، تمام سوره‌های قرآن با «بسم الله» آغاز می‌شود تا هدف اصلی که همان هدایت و سوق بشر به سعادت است از آغاز تا انجام با پیروزی قرین باشد.

دستور گفتن این رمز برای آن است که روی فکر و دل را از غیر خدا برگرداند تا انسان، همه جهان و هر عملی را از نظر توحید بنگرد و به‌سوی وحدت و ارتباط بگراید، و نام‌های بت‌ها و قدرتمندان را در آغاز کارهای مهم، از خاطر بزداید تا از پراکندگی برهد و نگرانی به خود راه ندهد.

علل انتخاب «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ» برای آغاز هر کار

در باب علت انتخاب «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ»‌ برای آغاز هرکار، می‌توان به این موارد اشاره کرد که؛ «الله»؛ جامع‌ترین نام است و جمله «بسم‌الله»، حاوی کلمه «الله»‌ است که جامع‌ترین نام‌های خدا است؛ زیرا بررسی اسامی خدا در قرآن مجید و یا سایر منابع اسلامی نشان می‌دهد که هرکدام از آن‌ها یک بخش خاص از صفات خداوند را منعکس می‌سازد و تنها نامی که اشاره به تمام صفات و کمالات الهی می‌کند یا به تعبیر دیگر، جامع صفات جلال و جمال است، همان «الله»‌ است.

علت دیگر انتخاب این نام رحمت عام و خاص خدا، به‌طوری‌که در میان گروهی از مفسران مشهور است که صفت «رحمان»، اشاره به رحمت عام خدا دارد که شامل دوست و دشمن، مؤمن و کافر و نیکوکار و بد کار است؛ زیرا می‌دانیم باران رحمت بی‌حسابش، همه را رسیده، و خوان نعمت بی‌دریغش، همه جا کشیده‌ و همه بندگان از مواهب گوناگون حیات بهره‌مندند و روزی خویش را از سفره گسترده نعمت‌های بی‌پایانش برمی‌گیرند که این، همان رحمت عام او است که پهنه هستی را دربرگرفته و همگان در دریای آن غوطه‌ورند.

«رحیم» اشاره به رحمت خاص پروردگار است که ویژه بندگان مطیع، صالح و فرمان‌بردار است، زیرا آن‌ها به حکم ایمان و عمل صالح، شایستگی این را یافته‌اند که از رحمت، بخشش و احسان خاصی بهره مند شوند که آلودگان و بدکاران از آن سهمی ندارند.

علت دیگر انتخاب این نام تأثیر فکری و اخلاقی «بسم‌الله» و این است که قرآن، یکتا کتاب توحید و برای تکامل فکری بشر است. سوره‌های این هدیه الهی با جمله «بسم الله» آغاز می‌شود تا انسان را متوجه سازد که همه تعالیم و دستورهای پروردگار، از مبدأ حق و از مظهر رحمت است جز سوره توبه که آیاتش نماینده قهر با مردم لجوج و اعلام قطع رابطه رحمت با آن‌ها است.

دستور گفتن این رمز برای آن است که روی فکر و دل را از غیر خدا برگرداند تا انسان، همه جهان و هر عملی را از نظر توحید بنگرد و به‌سوی وحدت و ارتباط بگراید و نام‌های بت‌ها و قدرت‌مندان را در آغاز کارهای مهم، از خاطر بزداید تا از پراکندگی برهد و نگرانی به خود راه ندهد.

اهمیت فوق‌العاده آغاز کار با «بسم‌الله»

در روایات اسلامی به‌قدری به این آیه از قرآن مجید اهمیت داده شده است که آن‌را هم ردیف اسم اعظم الهی معرفی کرده‌اند به‌طوری‌که امام رضا(ع) در این رابطه می‌فرماید: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ» به اسم اعظم خدا نزدیک‌تر از سیاهی چشم است، به سفیدی آن.

همچنین، امامان معصوم(ع) هیچ کاری را بدون گفتن این جمله آغاز نمی‌کردند و همواره سفارش می‌کردند غذا را با این جمله آغاز و اگر چند غذا تناول می‌کنید برای هر کدام جداگانه «بسم‌الله»‌ بگویید و چنان‌چه فراموش کردید، جمله «بسم‌الله علی اوله و آخره»‌ را بر زبان جاری کنید.

در اهمیت این جمله، همین بس که اگر حیوان حلال گوشتی بدون «بسم‌الله»‌‌ ذبح شود، خوردن گوشت آن، حرام است و این حکم شرعی اسلام، حکایت از تأثیر فراوان «بسم‌الله»‌‌ در امور دنیوی نیز دارد. جابر بن عبدالله انصاری می‌گوید: هنگامی که «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ»  نازل شد، ابر به‌سوی مشرق گریخت و باد آرام گرفت و دریا طوفانی شد و حیوانات گوش فرا دادند و شیطان‌ها از آسمان رانده شدند و خدای متعال به عزت و جلالش سوگند یاد کرد که «بسم‌الله» بر هر چه خوانده شد خداوند آن‌را با برکت گرداند.

«بسم‌الله» کلید درهای شهر رحمت است

پیامبر اکرم(ص) فرمود: «در بهشت شهری است به نام مدینةالرحمه که بی‌نهایت زیباست، هر که به آن رسید از زحمت رست و به رحمت پیوست. در آن شهر خانه‌ای است به نام بیت‌الجلال که درهای بسیار دارد و کلید درهای آن بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ است، چون بنده مؤمن «بسم‌الله» را با اخلاص بر زبان راند درها باز شود و از سوی خداوند ندا شود که مُلک این خانه و ولایت این شهر را به تو سپردیم».