کرامت از نگاه قرآن/ رعایت حقوق زنان یکی از جلوههای کرامت انسانی است
گروه اجتماعی: کرامت موهبتی است که از منظر قرآن در بین مخلوقات ظاهری خداوند تنها مخصوص آدمی است و هیچ موجود زمینی دیگری به این شرافت توصیف نشده است. از عوامل نیل به کرامت میتوان از ایمان، عمل صالح، معرفت و از موانع کرامت نیز میتوان به شرک، نفاق و دورویی و جهالت اشاره کرد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، انسان بهعنوان اشرف مخلوقات از خصوصیاتی برخوردار است که او را از سایر حیوانات متمایز میکند که یکی از این خصوصیات کرامت است.
کرامت انسان از بارزترین ویژگیهای انسان و هدیهای الهی است که در شکل ظاهری، نیروی تعقل، دارا بودن اختیار و ... بروز یافته است.
معنای لغوی کرامت
واژه کرامت اسم مصدر از کَرَم میباشد و بهمعنای بزرگواری یا گرانمایگی و پر مقداریف بخشندگی، جود و سخاوت میباشد. کرم یا به مفهوم شرافت نفسانی و یا بهمعنای شرافت اخلاقی است. کرم در مقام توصیف انسان بهمعنای خوی و کردار ستوده است که بالفعل از او ظاهر گردد و جز بر محاسن و نیکیهای بزرگ اطلاق نمیشود.
در قرآن کریم این واژه به همراه مشتقات آن 50 بار بهکار رفته و در نخستین آیات نازله بر پیامبر(ص) آمده است و در همه این کاربردها، به مفهوم بزرگ، بزرگوار، گرامی، شریف، عزیز، نفیس، کثیر، بخشنده، نیکو و ... آمده است.
کرامت موهبتی است که از منظر قرآن مجید در بین مخلوقات ظاهری خداوند تنها مخصوص آدمی است و هیچ موجود زمینی دیگری به این شرافت توصیف نشده است.
از عوامل نیل به کرامت میتوان از ایمان، عمل صالح، معرفت نام برد و از موانع کرامت نیز میتوان به شرک، نفاق و دورویی، اعمال سیئه و جهالت اشاره کرد.
کرامت انسانی از نگاه قرآن
قرآن کریم در آیه 70 سوره اسراء در این رابطه میفرماید: «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّیِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى کَثِیرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلًا؛ و به راستى ما فرزندان آدم را گرامى داشتیم و آنان را در خشکى و دریا [بر مرکبها] برنشاندیم و از چیزهاى پاکیزه به ایشان روزى دادیم و آنها را بر بسیارى از آفریدههاى خود برترى آشکار دادیم».
همچنین در آیه 30 سوره بقره آمده است: «وَإِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلاَئِکَةِ إِنِّی جَاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَةً قَالُواْ أَتَجْعَلُ فِیهَا مَن یُفْسِدُ فِیهَا وَیَسْفِکُ الدِّمَاء وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَنُقَدِّسُ لَکَ قَالَ إِنِّی أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ؛ و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت من در زمین جانشینى خواهم گماشت [فرشتگان] گفتند آیا در آن کسى را میگمارى که در آن فساد انگیزد و خونها بریزد و حال آنکه ما با ستایش تو [تو را] تنزیه میکنیم و به تقدیست میپردازیم فرمود من چیزى میدانم که شما نمیدانید».
در آیه 29 س.ره حجر نیز در رابطه با کرامت انسانی عنوان شده است: «إِذَا سَوَّیْتُهُ وَنَفَخْتُ فِیهِ مِن رُّوحِی فَقَعُواْ لَهُ سَاجِدِینَ؛ پس وقتى آن را درست کردم و از روح خود در آن دمیدم پیش او به سجده درافتید» و نیز در این رابطه در آیه 40 سوره نمل آمده است: «قَالَ الَّذِی عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْکِتَابِ أَنَا آتِیکَ بِهِ قَبْلَ أَن یَرْتَدَّ إِلَیْکَ طَرْفُکَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِندَهُ قَالَ هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّی لِیَبْلُوَنِی أَأَشْکُرُ أَمْ أَکْفُرُ وَمَن شَکَرَ فَإِنَّمَا یَشْکُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن کَفَرَ فَإِنَّ رَبِّی غَنِیٌّ کَرِیمٌ؛ کسى که نزد او دانشى از کتاب [الهى] بود گفت من آن را پیش از آنکه چشم خود را بر هم زنى برایت میآورم پس چون [سلیمان] آن [تخت] را نزد خود مستقر دید گفت این از فضل پروردگار من است تا مرا بیازماید که آیا سپاسگزارم یا ناسپاسى میکنم و هر کس سپاس گزارد تنها به سود خویش سپاس میگزارد و هر کس ناسپاسى کند بیگمان پروردگارم بینیاز و کریم است».
همچنین، در سوره مؤمنون آیه 14 آمده است: «ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَکَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ؛ آنگاه نطفه را بهصورت علقه درآوردیم پس آن علقه را [بهصورت] مضغه گردانیدیم و آنگاه مضغه را استخوانهایى ساختیم بعد استخوانها را با گوشتى پوشانیدیم آنگاه [جنین را در] آفرینشى دیگر پدید آوردیم آفرین باد بر خدا که بهترین آفرینندگان است».
کرامت در لغت با کلمه لئامت تقابل دارد و این تقابل نشانگر مفهوم علو و بلندی و شرافت در آیینه معنایی کرامت است.گستره معنایی کرامت آنچنان وسعتی دارد که شامل بسیاری از وجوه خیرات و حسنات میگردد از جمله مفاهیم خیر، خوبی و زیبایی که نوعی سعه مفهومی خاص دارند.
بنابراین کرامت نحوه وجود و هستی خاصی است که کاملترین مصداق آن برای خداوند سبحان ثابت است که دارای عالیترین درجه وجود بوده بلکه خود هستی محض است و چون معنای کرامت هم بر واجبالوجود و هم بر موجودات ممکن بهنحو اشتراک معنوی اطلاق میشود.
ملاصدرا در این رابطه گفته است: چون کرامت امری وجودی است، بنابراین همانند وجود دارای مراتب خواهد بود پس هر چیزی که وجودش اتم و اکمل باشد کرامتش نیز شدیدتر و بدتر است.
ابعاد کرامت
کرامت یا الهی است یا انسانی و یا ملکوتی و یا کرامت کرامتی است که در پرتو مسلمانی حاصل میشود.
جلوههای کرامت از منظر امام علی(ع)
حفظ حرمت انسانها و پاسداری از کرامت انسان سرلوحه کار همه فرستادگان الهی بهویژه پیامبر(ص) و خاندان مطهرش بوده، ائمه اطهار(ع) خصوصاً امام علی(ع) در کلمات گهربار و در سیره عملی خویش جلوههایی از کرامت انسانی شامل اصل ازادی، حفظ عزت و بزرگواری انسانها، برابری و مساوات، عدالت، حقوق را بیان کرده است.
یکی از جلوههای کرامت انسانی رعایت حقوق زنان جامعه است بحث حقوق زنان با ظرافت خاصی در نهجالبلاغه مطرح شده است، مانند: فراهم آوردن زمینههای حفظ عفاف و فرهنگ پرهیز و حجاب، واگذاری کارهای متناسب با روان بانوان، پرداخت.
امام علی(ع) در نامه معروف خود به امام حسنمجتبی(ع) بر رعایت حقوق زنان و کرامت انسانی آنها تاکید کرده و میفرمایند: «کاری که برتر از توانایی زن است به او وامگذار که زن گل بهاری است، نه پهلوانی سختکوش، مبادا در گرامی داشت زن زیادهروی کنی که او را به طمعورزی کشانده برای دیگران شفاعت نماید».
لذا میتوان نتیجه گرفت اصل کرامت انسانی مورد تاکید فراوان نهجالبلاغه قرار گرفته است و حضرت علی(ع) با تبیین این اصل، کرامت، کرامت انسانی را مورد بررسی و ارزیابی قرار داده است بیشک آموزههای نهجالبلاغه میتواند فراوری عمل و اندیشه همه آزادگان جهان در جهت نهادینه کردن اصل کرامت انسانی باشد.
کرامت انسانی یکی از مهمترین مشخصههای ماهیت انسان بهشمار میرود و همان است که خداوند به فرشتگان امر فرمود در مقابلش به خاک بیفتد و موجودی که در برابر این کرامت سر تعظیم فرود نیاورد به خشم الهی دچار شد بنابراین، کرامت انسانی باید در اجتماعات بشری تحقق و تجلی پیدا کند.
از نظر گاه امام علی(ع) انسان مسلمانان باید تمامی مساعی خود را زندگیش بهکار گیرد تا هر شرایطی، کرامتش را حفظ کند و در این کار تمام عوامل تقویت کننده کرامت الهی و انسانی را به خدمت گرفته و با شناخت عوامل مخل و مخرب کرامت، از آنها اجتناب نموده و ضمناً اصول کرامت انسانی را درباره تمام آحاد بشر مراعات کند.
