امام سجاد(ع)؛ قهرمان معنویت/ امامی که حقایق والا را در قالب نیایش بیان کرد

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، امام علی بن‌الحسین حضرت زین‌العابدین(ع) در سال 36 هجری قمری در مدینه به دنیا آمد این امام همام تداعی‌گر پیام عاشورا و خاطرات تلخ و دشوار کربلا و روز عاشورا و سختی‌های اسارت بود.

شخصیت ایشان در واقع شامل سه بُعد سیاسی، اجتماعی وعبادی است.بُعد عبادی شخصیت این امام(ع) در واقع توجه بسیار ایشان به عبادت خدا، انجام فرایض دینی و الهی و بعد سیاسی آن حضرت حضور مستمر ایشان در مسایل سیاسی کوفه و مدینه بود که در راستای تحقق حکومت الهی و از بین بردن حکومت طاغوتی عصر خودشان تلاش بی‌وقفه داشتند.

بُعد اجتماعی شخصیت این امام معصوم حضور در جامعه و اجتماع مردم و دخالت در امور اجتماعی آن‌ها و رفع نیازهای فقرا و نیازمندان و تلاش برای حل مشکلات آن‌ها بود.

سجاد، سیدالساجدین و زین‌العابدین از جمله القاب این امام به‌شمار می‌روند.این امام در عصر حکومت خود توسط هشام بن عبدالملک بارها مورد توهین و بی‌احترامی قرار گرفت که با رعایت آداب دینی و اخلاق اسلامی با وی برخورد کرد، به‌طوری که موجب اصلاح و عذرخواهی بعضی از افراد از جمله هشام شد که خود آن نمونه‌ای از اخلاق صحیح ایشان با دیگران محسوب می‌شود.

بندگی بی‌منت و عبادت خالصانه و عارفانه؛ بارزترین مشخصه زندگی امام سجاد(ع)

بارزترین مشخصه زندگی امام سجاد(ع) بندگی بی‌منت و عبادت خالصانه و عارفانه ایشان می‌باشد آن‌چنان که سبب گشته تا لقب «زین‌العابدین» به آن حضرت داده شود. در این‌باره حضرت آن‌قدر پیش رفت که یک‌بار فاطمه دختر امام علی(ع) از جابر بن عبدالله انصاری خواست تا او را از این شدت باز دارد، زیرا بیم آن رود که جانش را بر سر عبادت بگذارد.
در تأیید این ویژگی روایات چندی در منابع نقل شده است از جمله آورده‌اند که آن حضرت، وقت وضو رنگ چهره‌اش دگرگون مى‌شد. علت را پرسیدند، فرمود: «آیا مى‌دانید که در برابر چه کسى مى‌خواهم بایستم». در نقلی دیگر آمده است که چهره امام وقت نماز نیز دگرگون شده و رعشه بر اندامش می‌افتاد. وقتى علت را پرسیدند فرمود: «إنى أرید الوقوف بین یدى ملک عظیم».
حضرت در وقت نماز، به هیچ‌وجه متوجه امری جز خداوند متعال نبود، آورده‌اند که روزى به هنگام نماز، مارى به‌سمت آن حضرت حرکت کرد، اما او تحرکّى به خود نداد. مار از میان دو پاى امام عبور کرد و او از جایش تکان نخورد و رنگش عوض نشد. در روایتی دیگر نقل شده است که حضرت در نماز بود که خانه آتش گرفت. فریاد زدند: یابن رسول الله! النار، آن حضرت سر برنداشت تا آتش خاموش شد. از حضرت پرسیدند: چه چیز باعث شد نهراسید. حضرت فرمود: هراس از آتش جهنم.
زمخشرى مى‌گوید: زمانى على بن الحسین(ع) به قصد وضو گرفتن دستش را در آب برد، در آن حال: ثم رَفَعَ رأسه إلى السماء و القمر و الکواکب، ثم جعل یفکِّر فى خلقها حتى أصَّبح و أذن المؤذّن و یده فى الماء، امام سرش را به آسمان و ماه ستارگان بلند کرده و در آن‌ها به تفکر پرداخت، تا آن که صبح شده و در حالى‌که مؤذن اذان مى‌گفت، هنوز دست امام در آب بود.زمانى که از خدمتکار او خواستند تا او را توصیف کند، گفت: من هیچ‌گاه در روز براى او طعامى نیاوردم و در شب بسترى براى او نگستردم.
خواندن هزار رکعت نماز در شبانه روز امری است که به امام سجاد(ع) نسبت داده شده و امام با قرآن را تأیید کرده است. شخصی از حضرت باقر(ع) پرسید: چرا پدر شما کم فرزند است. حضرت همین نکته را یادآور شد و فرمود که پدرم وقتی برای توجه به این امور نداشت.

امام سجاد(ع)؛ قهرمان معنویت

وجود مقدس امام زین‏‌العابدین(ع) قهرمان معنویت است، از مهم‏ترین عواملی که انسان را به‌سوی انجام عبادات بیشتر فرا می‏‌خواند، چشیدن طعم شیرین عبادت است و اگر انسان به مرتبه‌ای از کمال برسد که حلاوت عبادت را در اعماق وجود خود حس کند، هرگز وقت‏ خود را در امور دیگر صرف نخواهد کرد، از این‌رو باید یکی از خواسته‏‌های ما از درگاه خداوند، این باشد که: [پروردگارا] حلاوت و شیرینی یادت را به من بچشان».
امام زین‌العابدین، به خاطر معرفت کامل و عشق وافری که به معبود خویش داشت، و مقام الوهیت را به خوبی درک نموده بود، در هنگام امور عبادی به پروردگار خود توجه کامل پیدا می‌‏نمود و نسبت ‏به تمام امور اطراف خود بی‌‏توجه می‏‌گشت، آن چنان قلب او سرشار از یاد و ذکر خدا می‌‏شد که فضای دل را بر دیگر مخلوقات تنگ می‌‏نمود.

حضرت زین‌العابدین در سال 95 هجری قمری به دستور هشام بن عبدالملک در مدینه به شهادت رسید.

نگاهی به صحیفه سجادیه امام زین‌العابدین(ع)

ویژگی‌ ممتاز صحیفه سجادیه که به انجیل اهل‌بیت(ع) و زبور آل‌محمد نیز مشهور است این است که اگرچه موضوع آن در دعا و نیایش است ولی همگی مباحث و مطالب آن بر مدار راز و نیاز و حاجت و عرض مسئلت نمی‌چرخد بلکه شامل بسیاری از دقائق علوم نظری و قوانین و احکام شرعی و مسائل بسیار حساس سیاسی و اجتماعی و تربیتی و اخلاقی است که در شکل و قواره دعا مورد توجه امام سجاد(ع) قرار گرفته است حکمت این است که آن بزرگوار این حقایق والا را در قالب نیایش و مناجات و خطاب با خداوند مطرح کرده است.
سراسر زندگی امام سجاد(ع) در دوره امامت در تاریک‌ترین دوره‌های ظلم و بیداد و جور و استبداد حکومت آل ابوسفیان و اولاد مروان، سپری گشته است در چنین شرایط سخت و نامساعد، حضرت فرصت آن‌را نیافت که مجلس درس یا حلقه بحثی تشکیل دهد و تشنگان زلال معرفت را از  چشمه‌سار علم خود سیراب سازد از این‌رو در زوایا و پشت ستون‌های «مسجدالنبی» دور از چشم رقیبان و جاسوسان حکومت وقت، در حال قنوت و دعا و در میان تسبیحات خود و تعقیبات نماز، به نشر علم و بیان حقایق می‌پرداخت.
صحیفه سجادیه کتابی علمی و سیاسی، اعتقادی، اجتماعی و تربیتی و به تعبیری یک کتاب فلسفی و عرفانی و کلامی درباره جهان‌شناسی، خداشناسی و انسان شناسی است.
صحیفه سجادیه در ستایش خداوند، دعای امام سجاد(ع) به هنگام صبح و شام، در پناه جستن به خدا، دعا در اشتیاق به آمرزش، طلب فرجام نیک، اقرار به گناه، طلب حاجت‌ها، شِکوه از ستمگران، دعا در بیماری، طلب عفو از گناهان، رفع شر شیطان، طلب دفع بلاها و سختی‌ها، طلب باران، هنگام پیشامدهای ناگوار، در  سختی‌ها و گرفتاری‌ها، تندرستی و عافیت، درباره پدر و مادر و فرزندان، همسایگان و دوستان و ... می‌باشد.
امام سجاد(ع) در یکی از دعاهایش در صحیفه سجادیه به هنگام گذر از خطر یا زمانی که نیازش برآورده می‌شد فرموده است: «خدایا! سپاس و ستایش توراست بر تقدیر نیکوی تو بر و بر بلایی که از من برگردانده‌ای پس سهم مرا از رحمت خود، همین تندرستی زودگذری که بخشیده‌ای قرار مده؛ چراکه مبادا فرجام آن‌چه را که دوست می‌دارم، شقاوت و شوربختی می‌باشد و آن‌چه را که ناپسند می‌دانم، مایه سعادت و خوشبختی دیگران گردد».
امام سجاد(ع) ادامه داده است: «اگر این عافیت و سلامت، که در آن روز را به شب و شب را به روز آورده‌ام، سرآغاز مصیبتی بی‌زوال و نکبتی همواره گردد که در پیش‌رو دارم پس این مصیبت و نکبت را به تاخیر افکنده‌ای، اکنون نصیبم کن و آن نعمت عافیتی را که از پیش تقدیر کرده‌ای، به تاخیر افکن؛ زیرا هر آن‌چه که به نیستی و فنا انجامد، اندک است و آن‌چه را که سرانجانمش جاودانگی و ابدیت باشد، بسیار است».

جت‌الاسلام محمدجواد عباس‌زاده، معاون فرهنگی اداره‌کل اوقاف و امور خیریه استان لرستان، در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا، با تبریک ولادت امام سجاد(ع)، گفت: امام سجاد(ع) جزو افرادی بودند که در تمام عرصه‌های واقعه مهم تاریخ اسلام حضور داشتند و از آنجاکه خداوند متعال خواستار حضور امام معصوم در زمین برای ارشاد مردم است ایشان در این رخداد مهم به بیماری مصلحتی مبتلا شدند تا رشته امتداد امامت و ولایت در زمین گسسته نشود و ایشان در این جنگ نابرابر از فتنه آشوبگران کوفی در امان باشند.

حفظ دین و انتقال فرهنگ عاشورا به نسل‌های بعد؛ مهم‌ترین رسالت‌های امام سجاد(ع)
وی ادامه داد: اگر امام سجاد(ع) در واقعه کربلا به شهادت می‌رسید نهضت امام حسین(ع) همان‌جا خاموش می‌شد و به گوش جهانیان نمی‌رسید و اگر اسلام زنده است به برکت خون سیدالشهدا(ع) و پاسداری حضرت‌ سجاد(ع) و زینب‌ کبری(س) می‌باشد.

عباس‌زاده افزود: یکی از رسالت‌های بسیار مهم امام سجاد(ع) حفظ دین در زمان خود و انتشار فرهنگ عاشورا به نسل‌های بعد بود و با مطالعه زندگی این امام همام متوجه می‌شویم که ایشان یکی از شیوه‌هایی که اتخاذ کردند زنده نگه داشتن یاد امام حسین(ع) است که در آن دوران بسیار مهم تلقی می‌شد.

زنده نگه داشتن فرهنگ شهادت؛ راهبرد سیاسی امام زین‌العابدین(ع)

وی با اشاره به این‌که زنده نگهداشتن فرهنگ شهادت و ایثار از جمله راهبردهای سیاسی امام زین‌‌العابدین(ع) در عصر خفقان امویان بود، عنوان کرد: بی‌‌شک سخنان بیدارگرانه امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) در عصر اسارت، وجدان‌های خفته امت اسلام را بیدار ساخت و انگیزه‌‌های انتقام‌خواهی و خون‌خواهی از شهیدان کربلا را در نهاد آنان بارور کرد.

امام سجاد(ع) برای آگاهی مردم، اسلوب دعا را به کار برد

معاون فرهنگی اداره‌کل اوقاف و امور خیریه لرستان با اشاره به این‌که امام سجاد(ع) براى آگاهى مردم، اسلوب دعا را به‌کار برد، به‌طورى‌که دعاهاى آن حضرت، رویدادهاى عصر او را تفسیر می‌کند، ادامه داد: صحیفه سجادیه که به زبور آل‌محمد مشهور است، اثر بی‌نظیرى است که در جهان اسلام، جز قرآن کریم و نهج‌البلاغه، کتابى به این عظمت و ارزش، پدید نیامده که پیوسته مورد توجه بزرگان و علما و مصنفان باشد.

وی افزود: دعاهایی که در صحیفه سجادیه وجود دارد معارف اسلامی و دینی را در خود دارد و لازم است این دعاها مطالعه شوند.
حجت‌الاسلام اسماعیل حسینی، استاد حوزه ودانشگاه نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا اظهار کرد: امام سجاد(ع) در متن وقایع عاشورا حضور داشت و تمام حوادث تلخ را در عین بیماری و مشکلات سخت جسمی از نزدیک مشاهده ‌کرد؛ لذا اگر سخنرانی‌ها و پیام‌رسانی‌های امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) نبود، قیام امام حسین(ع) هیچ پیام‌رسانی نداشت و محو می‌شد.

وی با اشاره به این‌که سیدالشهداء(ع) مأموریت خویش را در عاشورا به بهترین نحو انجام داد، خاطرنشان کرد: حضرت زین‌العابدین(ع) از ظهر عاشورا به‌عنوان حجت خدا در کنار حضرت زینب(س)، میراث‌دار واقعه کربلا بود و تفکر شیعی را از نو پایه‌گذاری کرد و از پیام واقعه عاشورا حفاظت کرد تا اسلام از بین نرود.