خبر دروغ از نگاه قرآن/ تبادل اخبار، یکی از بزرگترین نیازهای بشر است

یکی از بزرگترین نیازهای بشر، تبادل اخبار با هم است حوادثی که به‌وقوع می‌پیوندند اگر بیان نشود، تاریخ گذشته انسان‌ها اگر گفته نشود، علوم و فنون اگر تعلیم نگردد، نیازهای بشر اگر به زبان آورده نشود، زندگی بشر را فلج می‌کند اما نمی‌توان هر حرف و حدیث و خبری را بدون تحقیق و برسی قبول کرد.
چه‌بسا یک خبر دروغ باعث ضررها و زیان‌های فراوانی به بشریت گردد و افراد زیادی بوده‌اند که بی‌گناه بوده‌اند ولی به‌خاطر یک خبر دروغ، گشته شدند یا زندانی گردیدند یا خانواده آن‌ها از بین رفته‌اند و جنگ‌هایی به‌خاطر یک خبر دروغ برپا شده و دانشمندان و بزرگانی به‌خاطر خبر افراد فاسق بدون این‌که بررسی شود کشته شدند و از بین رفتند همانند امام موسی کاظم(ع) که به‌خاطر خبر یک نفر دروغگو، به شهادت رسید.
یا امامان دیگر و عالمان دیگری چون شهید اول و دوم و شخصیت‌هایی چون شیخ فضل‌الله نوری یا امیر کبیر به‌خاطر خبر قاسق کشته شدند.
شاه عباس دستور داد فرزندانش را به‌خاطر اخبار دروغی مبنی بر توطئه آن‌ها کور کردند یا کشتند لذا در اسلام خبر عادل و مؤمن، دارای اعتبار است ولی خبر آدم بی‌دین یا دروغگو یا خلاف‌کار نیاز به برسی و تحقیق دارد.
خداوند متعال در آیه شش سوره حجرات در این رابطه فرموده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِن جَاءکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَیَّنُوا أَن تُصِیبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِینَ؛ اى کسانى‌که ایمان آورده‌‏اید اگر فاسقى برایتان خبرى آورد نیک وارسى کنید مبادا به نادانى گروهى را آسیب برسانید و [بعد] از آنچه کرده‏‌اید پشیمان شوید».

خبر در اسلام‏

اسلام درباره‏ چگونگى سخن و نقل خبر تأکیدهاى فراوانى کرده است از جمله قرآن از کسانى‌که هر خبرى را می‌‏شنوند و نسنجیده آن‌را نشر می‌‏دهند، به شدت انتقاد کرده و می‌‏فرماید: خبر را به اهل استنباط عرضه کنید و اگر حقّانیّت آن ثابت شد، آن‌گاه آن‌را پخش کنید.
قرآن براى کسانى‌که با پخش اخبار دروغ، در جامعه دغدغه ایجاد می‌کنند، کیفرى سخت معین فرموده است و در آیه 83 سوره نساء در این رابطه فرموده است: «وَإِذَا جَاءهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُوْلِی الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَلَوْلاَ فَضْلُ اللّهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّیْطَانَ إِلاَّ قَلِیلًا ».

در این آیه خداوند متعال می‎فرماید: «و چون خبرى [حاکى] از ایمنى یا وحشت به آنان برسد انتشارش دهند و اگر آن‌را به پیامبر و اولیاى امر خود ارجاع کنند قطعاً از میان آنان کسانی‌اند که [می‌توانند درست و نادرست] آن‌را دریابند و اگر فضل خدا و رحمت او بر شما نبود مسلماً جز [شمار] اندکى از شیطان پیروى می‌کردید».

همچنین، در آیه چهار سوره نور در این رابطه آمده است: «وَالَّذِینَ یَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ یَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاء فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِینَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُوْلَئِکَ هُمُ الْفَاسِقُونَ؛ و کسانى‌که نسبت زنا به زنان شوهردار می‌‏دهند سپس چهار گواه نمی‌آورند هشتاد تازیانه به آنان بزنید و هیچ‌گاه شهادتى از آن‌ها نپذیرید و اینانند که خود فاسق‌اند».

همچنین، آیه 60 سوره احزاب در این رابطه می‌فرماید: «لَئِن لَّمْ یَنتَهِ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِینَ فِی قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِی الْمَدِینَةِ لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ ثُمَّ لَا یُجَاوِرُونَکَ فِیهَا إِلَّا قَلِیلًا؛ اگر منافقان و کسانى‌که در دل‌هایشان مرضى هست و شایعه‏‌افکنان در مدینه [از کارشان] باز نایستند تو را سخت بر آنان مسلط می‌‏کنیم تا جز [مدتى] اندک در همسایگى تو نپایند».
پیامبر اسلام(ص) در سال آخر عمر شریف خود در سفر حج فرمودند: کسانى‌که خبرهاى دروغى از من نقل می‌کنند، زیادند و در آینده زیادتر خواهند شد، هر کس آگاهانه به من نسبت دروغ بدهد، جایگاهش دوزخ است و هر چه از من شنیدید، به قرآن و سنت من عرضه کنید، پس اگر موافق آن دو بود بپذیرید و گرنه رد کنید.
امام صادق‏(ع) به کسى‌که خبرهاى دروغى را به پدرش امام باقر(ع) نسبت می‌‏داد، لعنت کردند و فرمودند: هر چه از ما شنیدید، اگر شاهد و گواهى از قرآن یا سایر سخنان ما بر آن پیدا کردید، بپذیرید وگرنه نپذیرید.
امام رضا(ع) نیز در این رابطه فرموده است: سند سخنان ما، قرآن و سنّت رسول‏ خدا(ص) است.
یکى از مهم‏ترین علوم اسلامى، علم رجال است که براى شناخت خبر صحیح از غیر صحیح، افرادى را که حدیث نقل می‌کنند، مورد ارزیابى و بررسى قرار می‌دهد.

حجت‌الاسلام محمدتقی صرفی‌پور، از کارشناسان مذهبی لرستان