راهکارهای رشد علم در حوزه/ نظریههای نو باعث سلب امنیت روانی از نظریهپرداز نشود
گروه اندیشه: رشد علم در حوزههای علمیه اکنون در چه وضعیتی است؟ چه موانعی مانع گسترش و رشد علوم اسلامی میشود؟ آیا از حوزههای علمیه فعلی میتوان انتظار تربیت یافتن بزرگانی چون ملاصدرا داشت؟ در این گزارش سعی کردهایم به این سؤالات پاسخ دهیم.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، حوزه بهعنوان یکی از باسابقهترین مراکز علمی کشور در طول تاریخ این سرزمین همواره اندیشمندان برجستهای را تربیت کردند که هر کدامشان در عرصه علم و سیاست تحولات چشمگیری به وجود آوردند. اندیشمندانی که بسیاری از آنان نه در یک رشته علمی بلکه در چند رشته چون فلسفه، کلام و تفسیر و یا حتی ریاضی به مرتبه استادی رسیدند.
اما نکته اینجا است که در حال حاضر وضعیت رشد علم در این مکان علمی چگونه است؟ آیا میتوان از حوزههای فعلی انتظار داشت که فردی چون ملاصدرا تربیت کنند که بعد از گذشت چند قرن هنوز کسی نتوانسته در حوزه فلسفه نظریهای بالاتر از نظریات او ارائه دهد و هنوز فلسفه او که تلفیقی از عقلانیت و وحی است، تدریس میشود.
حجتالاسلام هادی شهاب، مدیر گروه فلسفه و معارف اسلامی دانشگاه بیرجند در اینباره گفت: علوم حوزوی که ریشه در قرآن و حدیث دارد در واقع جزو علوم سنتی محسوب میشود که سابقهشان به قبل از دوران مدرن برمیگردد.
وی بیان کرد: بعد از اتفاقاتی که در دوران رنسانس در تاریخ تفکر بشر رخ داد، علوم سنتی در جهان با نوعی سکون و فترت مواجه شد و علم روز بر محافل علمی سیطره پیدا کرد که البته این حالت ادامه پیدا نیافت.
مدیر گروه فلسفه و معارف اسلامی دانشگاه بیرجند اظهار کرد: در حال حاضر وضعیت حتی در جهان غرب اینگونه نیست که سیطره با علم روز باشد و حتی مکاتبی رشته یافتهاند که اصل علم را علومی میدانند که ریشه وحیانی دارد.
شهاب با اشاره به اینکه دوران سکون و فترت علوم سنتی رشد آن را با مشکل مواجه کرد، ادامه داد: این نکته طبیعی است که وقتی یک علم سالها مورد بیمهری قرار گیرد، زمانی میگذرد تا بخواهد جایگاه حقیقی خود را بازیابد.
وی افزود: علاوه بر مشکل جهانی که در زمینه رشد علوم سنتی و از جمله علوم حوزوی به آن اشاره شد در کشور ما آسیبی متوجه تمام علوم چه علوم حوزوی و چه دانشگاهی است و آن توجه بیش از حد به مسائل ظاهری چون مدرک است.
مدرکگرایی، آسیبی که از دانشگاه وارد حوزه شد
مدیر گروه فلسفه و معارف اسلامی دانشگاه بیرجند اظهار کرد: مدرکگرایی که رشد علم را با افول مواجه میکند ابتدا به رشد علم در دانشگاه آسیب زد ولی بعد کم کم وارد حوزه شد و از آنجایی که این حالت در حوزه جدید است برخی از حوزویان ممکن است هنوز متوجه این آسیب نشده باشند.
شهاب یادآور شد: در تاریخ حوزه اصلا شرایط به این شیوه نبود که طالب علم به خاطر دریافت مدرک و یا اخذ نمره درس بخواند و همین وضعیت در حوزه بزرگان چون ملاصدرا را پرورش دارد و اگر به دنبال رشد علم در حوزه هستیم باید از این آسیب جلوگیری کنیم.
حجتالاسلام علیرضا حسینی، امام جمعه درمیان نیز در این باره گفت: از جمله موانع رشد علوم حوزوی که بخشی از علوم انسانی است میتوان به نداشتن جسارت برای طرح ایدههای جدید، نبود فضای آزاد علمی، کوتهفکری در پارهای موارد اشاره کرد.
نظریههای نو باعث سلب امنیت روانی از نظریهپرداز نشود
وی بیان کرد: حوزه علمیه قم از باب روشنبینی و جسارت طلاب و اساتید برای طرح نظریههای نو و جدید یک الگو و استثنا است اما در برخی از مراکز حوزه بهویژه در شهرهای کوچک کسی که ایدهای نو و جدید ارائه دهد سایه سنگین نگاههای بسته را درک خواهد کرد.
امام جمعه درمیان اظهار کرد: نباید به خاطر یک ایده نو و جدید که در محافل علمی و نه رسانهها مطرح شده، فردی را متهم کرده و امنیت روانی را از او سلب کنیم چرا که این وضعیت مانع بزرگی برای رشد علم بهویژه در علوم انسانی است.
حسینی گفت: حتی اگر نظریه یک نفر نادرست است بهتر است با استدلال و منطق پاسخ او را بدهیم نه اینکه اتهامات مختلف به او وارد کنیم و شرایط را برای ادامه تحقیق و پژوهش سخت نماییم.
وی ادامه داد: رهبر معظم انقلاب در سه سفر که به قم داشتند بر توجه به فلسفه تأکید فراوانی نمودند و سخنان قابل تأملی درباره این رشته علمی گفتند که به معنای تأکید ایشان بر تفکر و عقلانیت در محافل علمی حوزه است.
عالمان و اندیشمندان هیچگاه با طرح نظریات نو مخالف نبودهاند
امام جمعه درمیان اظهار کرد: علمان و اندیشمندان که مدتهای طولانی را صرف مطالعه و دانش کردهاند هیچگاه با طرح نظریان نو مخالف نبودهاند و برعکس نگاههای بسته را کسانی داشتهاند که مراتب علمی بالایی برخوردار نبودهاند.
وی یادآور شد: از اینرو میگوییم حوزه قم جایگاه فضای آزاد علمی است چرا که در حقیقت کانون عالمان طراز اول است که خودشان نظریهپردازیهای نو داشتهاند.
ابراهیم اسماعیلی، مدیر حوزه علمیه زهان نیز در این باره گفت: در حوزه علمیه همواره برنامههای مدونی بهعنوان چشمانداز برای رشد علم و پژوهش وجود داشته است اما نکته مهم اینجاست که طلبه نیز باید بر اساس چشمانداز برنامههای خود را تدوین کند.
مباحثه استعداد تدریس و تقریر نویسی قابلیت نویسندگی را در طلاب پرورش میدهد
وی بیان کرد: یکی از راهکارهای رشد علوم حوزوی بحث مباحثات است که علاوه بر اینکه موجب یادگیری و تثبیت علم میشود استعداد تدریس و قابلیت استادی را در افراد مباحث کننده به وجود میآورد.
مدیر حوزه علمیه زهان اظهار کرد: یکی از توصیههای همیشگی اساتید برای رشد علم در طلاب بحث تقریر نویسی و یادداشتبرداری است که این روش نیز استعداد نویسندگی و تألیف را در بین طلبههای حوزه پرورش میدهد.
اسماعیلی ادامه داد: یکی از مزایای حوزه این است که طلبه بهراحتی میتواند انتقاد کند و سؤال مطرح نماید و استاد نیز صبورانه به این سؤال و اشکال پاسخ میدهد این وضعیت نظریهپردازی در حوزه را با رشد مواجه میکند.
وی یادآور شد: در حوزه این قابلیت وجود دارد که اگر استعداد و توان تدریس در طلبهای مشاهده شد او بتواند ضمن تحصیل در سطوح پایینتر تدریس کند که انگیزه ای برای کسب علم در طلاب است.
