جایگاه مشورت در اسلام/ دور شدن از تکبر مهمترین ثمره مشورت است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، مشورت عنصر اساسی در همه تصمیم‌گیری‌ها و تصمیم‌سازی‌ها در سطوح فرد، خانواده و حکومت است پیامبراکرم(ص) در فرازی در رابطه با مشورت فرموده است که «هرکس مشورت نکند، پشیمان می‌شود».

در این فراز تأکید حضرت بر مشورت، نشان اهمیت و جایگاه مشورت در حکومت است چراکه خداوند در آیه 159 سوره آل‌عمران، خطاب به آن حضرت به‌عنوان حاکم اسلامی فرمودند: «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِی الأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ».
همچنین در آیه 36 سوره شوری خداوند متعال صفت مؤمنان را این می‌داند که در کارها با یکدیگر مشورت می‌کنند و امورشان با مشاوره به سنجیدگی می‌رسد و در این رابطه فرموده است: «فَمَا أُوتِیتُم مِّن شَیْءٍ فَمَتَاعُ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَمَا عِندَ اللَّهِ خَیْرٌ وَأَبْقَى لِلَّذِینَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ؛ و آنچه به شما داده شده برخوردارى [و کالاى] زندگى دنیاست و آن‌چه پیش خداست براى کسانى‌که گرویده‌‏اند و به پروردگارشان اعتماد دارند بهتر و پایدارتر است».
علی‌رغم این‌که پیامبر(ص) و دیگر پیشوایان دینی معصوم بودند و با منبع لایزال علم و قدرت خداوند ارتباط داشتند و از نظر علم و عقل، به راهنمایی و نظرخواهی نیاز نداشته، اما از طرف خدا مأمور شدند تا مشورت کنند.
این سیره معصومین(ع) از آن جهت بوده که اولاً اهمیت این اصل را به اصحاب خود یاداور شوندف ثانیاً به پیروان و اصحاب، شخصیت بدند تا نیروی فکر و اندیشه آنان پرورش یابد ثالثاً از استبداد و خودکامگی جلوگیری کنند.

اساس خانواده و پایداری آن عقل است

اساس خانواده و پایداری آن عقل است و امیرالمؤمنین(ع) در این رابطه می‌فرمایند: عقل اصلاح کننده هر کاری است، و خوبی‌‌ها و بدی‌ها را روشن می‌کند.نه تنها مرد صاحب عقل است بلکه زن نیز خرد دارد و فرزندان هم به اندازه خود صاحب خرد و عقل هستند.
کسانی در زندگی موفق هستند که از خرد جمعی خانواده استفاده کنند.اگر در صحبت‌‌هایمان صمیمانه صحبت‌های طرف دیگر را گوش داده و نیز سخن بگوییم اختلافات رفع می‌شود، اما اگر رفع نشد بزرگ‌تر خردمندی را باید انتخاب کرد که ارشاد و راهنمایی کند و سعی هم بر آن باشد که سخن آن خردمند را بپذیرند و او را قبول داشته باشند، چون که مشورت باعث رشد و اصلاح عظم نهایی خواهد شد.
فرد مشورت کننده می‌خواهد تو را در عمل همراهی کند. مثلاً می‌خواهید به مسافرت بروید باید نظر طرف خود را هم بپرسید چون او نیز همراه شماست و باید آمادگی داشته باشد. یا می‌خواهید برای فرزندتان لباس بخرید، او نیز سلیقه دارد و می‌خواهد نظر بدهد، درست است که شما کلیت را در نظر می‌گیرید اما او نیز انسانی خردمند است و باید نظر بدهد، چرا که عاطفه دارد و باید به نظر، خرد و عاطفه او احترام گذاشت.

دستور اسلام مشورت است

اسلام به مشورت دستور داده است و در مشورت هم باید از خرد دیگران استفاده کرد. بعضی از خانواده‌ها روزی از هفته را برای بیان مسائل و مشورت در مورد آن‌ها قرار می‌دهند، اول دعایی می‌خوانند برای این‌که فکر پاکیزه‌‌تر شود، بعد چای یا شربتی می‌‎خورند، سپس اعضای خانواده به مشورت در مورد موضوعاتی که قبلا آن را یادداشت نموده‌اند، می‌پردازند.
سعی انسان در مشورت این است که نظر بدهد و خالصانه نظر دیگران را قبول کند مخصوصاً که آن فرد صاحب خرد، دانش و تجربه باشد. از آنجایی که انسان نظرش مشروع به هوا و هوس است، اگر طرف مقابل مبرا از این نظر باشد نظرش پاکیزه است.
امیرالمؤمنین(ع)، می‌فرمایند: رأی مشیر صفر است، و بر مشاوره تهذیب و تقریب شده است و آن کسی‌که به شما مشاوره می‌دهد رأیش پاکیزه از هوا و هوس است، اما رأی مستشیر ممکن است با هوا و هوس مخلوط باشد، و این دو با هم فرق می‌کنند.
مثلاً خانه‌ای را پسند کرده‌اید و می‌خواهید فوراً آن‌را بخرید، چراکه خانه خوبی است.نظر شما هم درست است اما، دوستتان می‌گوید، آن خانه همسایه خوبی ندارد و خرید این خانه عذاب به همراه خوا‌هد داشت. پس بر اساس نظر دوستتان بر این مسئله آگاهی پیدا می‌‌کنید و بر این نظر اساس را بر مشورت بنیان نهید.
به سخنان فرزندانتان گوش دهید و آن‌ها را در مشورت‌های خانواده جای دهید چون ممکن است او در مورد مسئله چیزی را بفهمد و منظری از مسئله را ببیند که پدر و مادر به آن توجهی نکرده باشند.
اگر کسی تنها به نظر خود اعتماد کرده و به آن عمل نماید در بسیاری از جاها به لغزش می‌افتد و ضرر می‌کند. اساس را باید بر این گذاشت که از خرد دیگران استفاده کنیم.
عقل مانند یک چراغ است، که مسئله‌ای را حل می‌کند، اما این عقول دیگران است که اطراف مسئله را روشن می‌کند، و وقتی مسئله روشن شد تصمیم می‌گیرید، عمل می‌کنید، و از لطف و مدد خدا هم استفاده خواهید کرد.
لذا می‌توان گفت که عقل انسان اساس کار است و مشورت که برای بهبود کار است نیز خود اساس کار است.

حجت‌الاسلام والمسلمین سیداحمد میرعمادی، نماینده ولی‌ فقیه در استان و امام‌جمعه خرم‌آباد در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا در رابطه با آثار و نتایج مشورت، گفت: بهره‌مندی از اندیشه دیگران، دست‌یابی به راه‌کارهای مناسب، دور شدن از تکبر و استبداد، هدایت‌گری، کامروایی و پشیمان نشدن از نتایج و آثار مشورت است.
وی افزود: پیامبراکرم(ص) به یک پیامد مهم ترک مشورت اشاره کردند و آن این‌که پشیمانی ثمره مشورت نکردن است، زیرا هر تصمیمی که بدون مشورت، اتخاذ شود و جئانب آن به‌خوبی سنجیده نشده باشد، پشیمانی و ندامت به سراغ آدمی می‌آید؛ از همین روست که علی(ع) در سخنی بیان می‌کند که رسول خدا(ص) مرا به یمن فرستاد و سفارش‌های لازم را کرد و فرمود «ای علی!، کسی‌که استخاره کند سرگردان نخواهد شد و کسی‌که مشورت کند پشیمان نمی‌شود».
میرعمادی اضافه کرد: حسرت خوردن و پشیمانی بردن، زمانی پدید می‌آید که انسان به نادرستی کاری که انجام داده، آگاه شود و آثار و تبعات زیان‌بار آن‌را به چشم خود ببیند، ولی از آن‌جایی که این تبعات قابل تدارک و جبران نیست، لذا در اثر ناتوانی دچار افسوس و دریغ و در نهایت افسردگی می‌شود.
وی گفت: راغب اصفهانی درباره مفهوم ندامت می‌نویسد: ندامت و پشیمانی همان حسرت خوردن از تغییر و تحول در رای و نظر به چیزی است که از دست داده است.
امام‌جمعه خرم‌آباد گفت: به‌طور کلی عوامل مختلفی که به رشد و تکامل مادی و معنوی انسان لطمه می‌زند، باعث پشیمانی است و ارزش آن‌را دارد که به آن‌ها افسوس بخورد از جمله از دست دادن جوانی، استعداد، فرصت، همه از عوامل تاسف‌انگیز و پشیمان‌زاست، یکی دیگر از آن‌ها نیز که در این وصیت ارزشمند رسول خدا بر آن تاکید شده مشورت نکردن است.