یوسف(ع)؛ الگوی قدردانی/ فرهنگ سپاسگزاری در جامعه ترویج داده شود

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، قدردانی از دیگران در قبال کار و یا خدمتی که برای ما انجام داده‌اند مسلماً یک انتظار بی‌جا نیست هر کسی انتظار دارد اگر کار و یا خدمتی برای کسی انجام داد آن فرد حداقل در قالب آن یک تشکر انجام دهد.
خداوند متعال در آیه 14 سوره لقمان می‌فرماید: «أَنِ اشْکُرْ لِی وَلِوَالِدَیْکَ؛ از من و پدر و مادرت تشکر کن» به این معناست که پدر و مادر به‌عنوان واسطه فیض نعمت می‌بایست مورد تکریم و احترام قرار گرفته و از ایشان به جهت نعمت وجود و تربیت و مربی بودن تشکر و سپاس شود.

در آیه 15 سوره سبا خداوند متعال به عامل معنوی شکر اشاره کرده و فرموده است: «لَقَدْ کَانَ لِسَبَإٍ فِی مَسْکَنِهِمْ آیَةٌ جَنَّتَانِ عَن یَمِینٍ وَشِمَالٍ کُلُوا مِن رِّزْقِ رَبِّکُمْ وَاشْکُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَیِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ؛ قطعاً براى [مردم] سبا در محل سکونتشان نشانه [رحمتى] بود دو باغستان از راست و چپ [به آنان گفتیم] از روزى پروردگارتان بخورید و او را شکر کنید شهرى است ‏خوش و خدایى آمرزنده».

همچنین، در رابطه با شکر عملی در آیه 13 سوره سبا آمده است: «یَعْمَلُونَ لَهُ مَا یَشَاءُ مِن مَّحَارِیبَ وَتَمَاثِیلَ وَجِفَانٍ کَالْجَوَابِ وَقُدُورٍ رَّاسِیَاتٍ اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُکْرًا وَقَلِیلٌ مِّنْ عِبَادِیَ الشَّکُورُ؛
وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ ؛[آن متخصصان] براى او هر چه مى‏‌خواست از نمازخانه‌‏ها و مجسمه‏‌ها و ظروف بزرگ مانند حوضچه‏‌ها و دیگ‌هاى چسبیده به زمین مى‌‏ساختند اى خاندان داوود شکرگزار باشید و از بندگان من اندکى سپاسگزارند».
در آیه یازده سوره ضحی نیز در رابطه با شکر عملی آمده است: «وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ؛ و از نعمت پروردگار خویش [با مردم] سخن گوى».

جا نیافتادن فرهنگ تشکر در یک جامعه باعث می‌شود دیگران نسبت به کمک کردن به همدیگر بی‌اهمیت شوند چراکه هر عقل سلیمی می‌پسندد که اگر یک نفر خدمتی به کسی دیگر کرد آن فرد نباید نسبت به این خدمت بی‌اهمیت باشد.
ائمه معصوم(ع) نیز همواره بر این‌که مردم باید قدردان کسی‌که به آن‌ها نیکی کرده باشند، تأکید داشته‌اند چنان‌که امام سجاد(ع) در این رابطه فرموده است: «أمّا حَقُّ ذِى المَعروفِ عَلَیکَ فَأن تَشکُرَهُ و تَذکُرَ مَعروفَهُ، وَ تُکسِبَهُ المَقالَةَ الحَسَنَةَ و َتُخلِصَ لَهُ الدُّعاءَ فیما بَینَکَ وَ بَینَ اللّه  عَزَّوَجَلَّ، فَإذا فَعَلتَ ذلِکَ کُنتَ قَد شَکَرتَهُ سِرّا وَ عَلانیَةً، ثُمَّ إن قَدَرتَ عَلى مُکافاتِهِ یَوما کافَیتَهُ؛ حق کسى‌که به تو نیکى کرده، این است که از او تشکر کنى و نیکیش را به زبان‌آورى و از وى به‌خوبى یاد کنى و میان خود و خداى عزوجل برایش خالصانه دعا کنى، هرگاه چنین کردى بى‌گمان پنهانى و آشکارا از او تشکر کرده‌اى. سپس اگر روزى توانستى نیکى او را جبران کنى، جبران کن».

همچنین، امام رضا(ع) در این باره فرموده است: «مَن لَم یَشکُرِ المُنعِمَ مِنَ المَخلوقینَ لَم یَشکُرِ اللّه عَزَّوَجَلَّ؛ هر کس در مقابل خوبى مردم تشکر نکند، از خداى عزوجل تشکر نکرده است» و امام علی(ع) نیز در این باره می‌فرماید: «إنَّ مَکرَمَةً صَنَعتَها إلى أحَدٍ مِن النّاسِ، إنّما أکرَمتَ بِها نَفسَکَ و زَیَّنتَ بِها عِرضَکَ، فَلا تَطلُب مِن غَیرِکَ شُکرَ ما صَنَعتَ إلى نَفسِکَ؛ اگر به کسى خوبى کردى در واقع با این کار خود را گرامى داشته‌اى و به خودت آبرو داده‌اى، پس به سبب خوبى‌اى که به خودت کرده‌اى از دیگران خواهان تشکر مباش».
امام صادق(ع) در این رابطه فرموده است: «إنَّ المُؤمِنَ مُکَفَّرٌ و ذلِکَ أنَّ مَعروفَهُ یَصعَدُ إلىَ اللّه  تَعالى فَلا یَنتَشِرُ فِى النّاسِ ، و الکافِرُ مَشهورٌ و ذلِکَ أنَّ مَعروفَهُ لِلنّاسِ یَنتَشِرُ فِى النّاسِ و لا یَصعَدُ إلَى السَّماءِ؛ مؤمن ناسپاسى مى‌شود، زیرا خوبى او به درگاه خداى تعالى بالا مى‌رود و در میان مردم شایع نمى‌شود، اما خوبى‌هاى کافر شایع مى‌شود چون براى مردم است و به درگاه الهى بالا نمى‌رود».

همچنین، امام علی(ع) فرموده است: «شُکرُکَ لِلرّاضى عَنکَ یَزیدُهُ رِضا وَ وَفاءً؛ سپاسگزارى تو از کسى‌که از تو راضى است، موجب رضایت و وفادارى بیشتر او مى‌شود» و یا می‌فرماید «شُکرُکَ لِلسّاخِطِ عَلَیکَ یوجِبُ لَکَ مِنهُ صَلاحا و َتَعَطُّفا؛ سپاس‌گزاریت از کسى‌که از تو ناخشنود است، سبب رفع ناراحتى و مهربانى او نسبت به تو مى‌شود و یا «مَن صَنَعَ بِمِثلِ ما صُنِعَ اِلَیهِ فَاِنَّما کافاهُ وَ مَن اَضعَفَهُ کانَ شَکورا؛ هر کس در برابر خوبى اى که به او شده همانند آن را انجام دهد آن را تلافى کرده است و اگر بیشتر از آن خوبى کند، سپاسگزارى نموده است».
امام علی(ع) همچنین، فرموده است: «لا یُزَهِّدَنَّکَ فِى المَعروفِ مَن لا یَشکُرُ لَکَ، فَقَد یَشکُرُکَ عَلَیهِ مَن لا یَستَمتِعُ بِشَى ءٍ مِنهُ، وَقَد تُدرِکُ مِن شُکرِ الشّاکِرِ أکثَرَ مِمّا أضاعَ الکافِرُ، واللّه  یُحِبُّ المُحسِنینَ؛ تشکر نکردن دیگران از تو نباید تو را به‌خوبى کردن بى‌رغبت سازد، زیرا کسى‌که از آن نیکى کم‌ترین بهره‌اى نمى‌برد (یعنى خداوند) از تو قدردانى مى‌کند و از سپاسگزارى این سپاسگزار به بیش از آن چیزى مى‌رسى که فرد ناسپاس فرو گذاشته است و خداوند نیکوکاران را دوست دارد».

امام رضا(ع) درحدیثی می‌فرماید: «إنَّ اللّه  عَزَّوَجَلَّ أَمَرَ ... بِالشُّکرِ لَهُ وَلِلوالِدَینِ فَمَن لَم یَشکُر والِدَیهِ لَم یَشکُرِ اللّه؛ خداى عزّوجلّ دستور داد ... به سپاسگزارى از خود و از پدر و مادر، پس کسى که از پدر و مادر خود سپاسگزارى نکند از خداوند سپاسگزارى نکرده است» و امام صادق(ع) نیز فرموده است: «لَعَنَ اللّه  قاطِعى سُبُلَ المَعروفِ قیلَ وَما قاطِعوا سُبُلِ المَعروفِ؟ قالَ: اَلرَّجُلُ یُصنَعُ إلَیهِ المَعروفَ فَیَکفُرُهُ، فَیَمتَنِعُ صاحِبُهُ مِن أن یَصنَعَ ذلِکَ إلى غَیرِهِ؛ خدا لعنت کند راهزنان نیکى را. سئوال شد راهزنان نیکى چه کسانى هستند؟ فرمودند: کسى‌که به او نیکى شود، و او ناسپاسى کند، در نتیجه نیکوکار را از نیکى به دیگران باز دارد».

پیامبر اکرم(ص) نیز در رابطه با اهمیت تشکر و قدردانی از مردم فرموده است: «أفضَلُ النّاسِ عِندَ اللّه  مَنزِلَةً و َأَقرَبُهُم مِنَ اللّه  وَسیلَةً المُحسِنُ یُکَفَّرُ إحسانُهُ؛ بهترین مردم در نزد خداوند و نزدیک‌ترین آنان به او، نیکوکارى است که از نیکى او قدردانى نمى‌شود» و یا فرموده است: «حَقُّ ذِى المَعروفِ عَلَیکَ فَأن تَشکُرَهُ و تَذکُرَ مَعروفَهُ، وَ تُکسِبَهُ المَقالَةَ الحَسَنَةَ و َتُخلِصَ لَهُ الدُّعاءَ فیما بَینَکَ وَ بَینَ اللّه  عَزَّوَجَلَّ، فَإذا فَعَلتَ ذلِکَ کُنتَ قَد شَکَرتَهُ سِرّا وَ عَلانیَةً، ثُمَّ إن قَدَرتَ عَلى مُکافاتِهِ یَوما کافَیتَهُ؛ حق کسى‌که به تو نیکى کرده، این است که از او تشکر کنى و نیکیش را به زبان‌آورى و از وى به‌خوبى یاد کنى و میان خود و خداى عزوجل برایش خالصانه دعا کنى، هرگاه چنین کردى بى‌گمان پنهانى و آشکارا از او تشکر کرده‌اى. سپس اگر روزى توانستى نیکى او را جبران کنى، جبران کن».

حجت‌الاسلام اصغر دانشی، رئیس عقیدتی ـ سیاسی نیروی انتظامی استان لرستان، درگفت‌وگو با خبرنگار ایکنا در رابطه با  قدردانی از دیگران، گفت: خداوند جمال انسانیت را در سوره یوسف معرفی می‌کند، و حق‌شناسی و قدردانی را از ویژگی‌های بارز یوسف می‌شمارد.
وی، ادامه داد: در جا‌های مختلف تعابیر سوره یوسف دیده می‌شود که یوسف پیامبر(ع) می‌گوید: خدایا من هر آن‌چه دارم اذعان توست و من از تو تشکر می‌کنم.
دانشی افزود: در داستان جالوت و طالوت جوانی به نام داوود آمد و جالوت را به درک ‌وا‌صل کرد خداوند متعال به‌خاطر روحیه سپاس‌گذاری، ملک حکمت را به داوود پیغمبر عطا کرد و در سوره بقره خطاب به او می‌فرماید: ای پیغمبر می‌دانم که تو نماز شب می‌خوانی و حتی کسانی هستند که همراه تو نماز شب می‌خوانند، که این نشان از روحیه قدردانی او و همراهانش است.
رئیس عقیدتی ـ سیاسی نیروی انتظامی استان لرستان، با اشاره به این‌که خداوند در آیه 10 سوره مبارکه حدید می‌فرماید: «وَمَا لَکُمْ أَلَّا تُنفِقُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَلِلَّهِ مِیرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا یَسْتَوِی مِنکُم مَّنْ أَنفَقَ مِن قَبْلِ الْفَتْحِ وَقَاتَلَ أُوْلَئِکَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِّنَ الَّذِینَ أَنفَقُوا مِن بَعْدُ وَقَاتَلُوا وَکُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ»؛ اظهار کرد: منظور این آیه این است که کسانی‌که زودتر به اسلام گرایش پیدا کرده‌اند خداوند از آنان تشکر می‌کند.
وی با بیان اینکه امام علی(ع) در جنگ احد 61 زخم برداشت و خداوند در سوره آل‌عمران از او تجلیل کرد، تصریح کرد: بنابراین بیائیم در قبال تلاش‌های یکدیگر قدری از هم سپاس‌گذاری کنیم، چراکه امام سجاد(ع) در این رابطه می‌فرماید: در روز قیامت خداوند به بنده‌اش اشاره می‌کند آیا فلان شکر را به‌جا آوردی، می‌گوید بار پروردگارا من شکر تو را به‌جا آوردم، خداوند می‌فرماید تو شکر من را به جا نیاوردی کسی‌که می‌خواهد شکرگزار خدا باشد، باید ازهمت‌ها و تلاش‌های دیگران سپاس‌گذاری کرده و در زندگی روزمره خود هم به زبان هم درعمل شکرگذار خدا باشد.