آب؛ مایه حیات/ خشکسالی یک تهدید مهم برای تمدن ایران است
گروه اندیشه: آب از ضروریترین مواد برای زندگی است که متأسفانه طی سالهای اخیر کشور ما با بحران شدید کمآبی و خشکسالی مواجه شده و میطلبد مردم بهویژه نسل نوجوان و جوان را با واقعیتهای بحران کمآبی و خشکسالی آشنا کنیم.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، هموراه گفتهاند و گفتهایم که آب مایه حیات است، اگر آب نباشد، زندگی و حیاتی هم نیست، با آب است که همه چیز از گیاه و خاک و جماد و نبات و انسان رنگ و بویی به خود میگیرد، طراوت و شادابی در گرو آب این مایه حیات است.
شروع تمدن انسانها با آب و در کنار رودخانهها و چشمهها بوده است در داستان هاجر و اسماعیل میخوانیم که وقتی چشمه زمزم در کنار خانه خدا جاری شد تمدن انسانی نیز در آنجا شکل گرفت.
متأسفانه ایران یک کشور خشک و نیمه خشک است کمبود اب امروز در این کشور یک تهدید بسیار جدی بهشما رمیرود اما جالب آنجاست که با وجود اینکه خطر خشکسالی در بیخ گوش ماست اما از آن غافل هستیم.
کارشناسان میگویند اگر استفاده از آب و بهرهبرداری از آبهای سطحی و زیرزمینی بر همین منوال کنونی باشد تا 50 سال آینده چیزی تحت عنوان تمدن ایرانی نخواهیم داشت.
در کشور ایران همواره با مشکل میزان و پراکندگی بارش باران مواجه بودهایم گاهی با کاهش شدید باران و گاهی با بارشهای سیلآسا مواجه بودهایم واین نوع بارش برای کشور تهدید بهشمار میرود.
در سالهای اخیر افزایش سطح زیر کشت و همچنین، بالا رفتن جمعهیت باعث شده آبهای سطحی کاهش چشمگیری داشته باشد و در نتیجه مردم به استفاده از آبهای زیرزمینی روی بیاورند که این مسأله میطلبد یک تعادلبخشی بین برداشت و ذخیره آبهای زیرزمینی ایجاد شود.
شاید در برخی از مناطق کشور که در گذشتههای نه چندان دور شاهد بارشهای سنگین برف بودند سالهای سال است که دیگر چیزی بهنام برف را به چشم ندیدهاند و با توجه به اینکه بارش برف نقش مهمی در تامین ابهای زیرزمینی دارد در نتیجه این نوعی تهدید است.
آنچه حائز اهمیت است این است که فقط هشت دهم درصد تمامی آبهای روی زمین، آب شیرین و قابل استفاده برای موجودات روی کره زمین است که حفاظت و استفاده صحیح از آن را باید از فرایض دینی خود به حساب آوریم.
اهمیت آب از نگاه قرآن
آب در اسلام از اهمیت خاصی برخوردار است و به تعبیر قرآن مایه حیات همه چیز است، آب از ضروریترین مواد برای زندگی است و دوسوم سلولها و 90 درصد از مایعات بدن را آب تشکیل داده و عامل تمام فعل و انفعالات حیاتی بدن است و در تنظیم حرارت بدن بهوسیله عرق کردن سهم فراوان دارد، به طوریکه امام محمدباقر(ع) میفرماید: همه چیز آب بود و عرش الهی نیز بر آب استوار بوده است.
خداوند متعال در آیه 7 سوره هود در رابطه با نعمت اب میفرماید: « وَهُوَ الَّذِی خَلَق السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ وَکَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاء لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَلَئِن قُلْتَ إِنَّکُم مَّبْعُوثُونَ مِن بَعْدِ الْمَوْتِ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُواْ إِنْ هَذَا إِلاَّ سِحْرٌ مُّبِینٌ؛ و اوست کسىکه آسمانها و زمین را در شش هنگام آفرید و عرش او بر آب بود تا شما را بیازماید که کدامیک نیکوکارترید و اگر بگویى شما پس از مرگ برانگیخته خواهید شد قطعاً کسانىکه کافر شدهاند خواهند گفت این [ادعا] جز سحرى آشکار نیست».
همچنین در آیه 48 سوره فرقان در این رابطه آمده است: «وَهُوَ الَّذِی أَرْسَلَ الرِّیَاحَ بُشْرًا بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُورًا؛ و اوست آن کس که بادها را نویدى پیشاپیش رحمت خویش [=باران] فرستاد و از آسمان آبى پاک فرود آوردیم».
خداوند متعال همچنین در آیه 11 انفال «إِذْ یُغَشِّیکُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِّنْهُ وَیُنَزِّلُ عَلَیْکُم مِّن السَّمَاء مَاء لِّیُطَهِّرَکُم بِهِ وَیُذْهِبَ عَنکُمْ رِجْزَ الشَّیْطَانِ وَلِیَرْبِطَ عَلَى قُلُوبِکُمْ وَیُثَبِّتَ بِهِ الأَقْدَامَ؛ [به یاد آورید] هنگامى را که [خدا] خواب سبک آرامشبخشى که از جانب او بود بر شما مسلط ساخت و از آسمان بارانى بر شما فرو ریزانید تا شما را با آن پاک گرداند و وسوسه شیطان را از شما بزداید و دلهایتان را محکم سازد و گامهایتان را بدان استوار دارد».
همچنین، در آیه 9 سوره قاف نیز در این رابطه آمده است: «وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُّبَارَکًا فَأَنبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَحَبَّ الْحَصِیدِ؛ و از آسمان آبى پر برکت فرود آوردیم پس بدان [وسیله] باغها و دانههاى درو کردنى رویانیدیم».
در آیه 60 سوره نمل نیز آمده است: «أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنزَلَ لَکُم مِّنَ السَّمَاءِ مَاء فَأَنبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَّا کَانَ لَکُمْ أَن تُنبِتُوا شَجَرَهَا أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ یَعْدِلُونَ؛ [آیا آنچه شریک میپندارند بهتر است] یا آن کس که آسمانها و زمین را خلق کرد و براى شما آبى از آسمان فرود آورد پس بهوسیله آن باغهاى بهجتانگیز رویانیدیم کار شما نبود که درختانش را برویانید آیا معبودى با خداست [نه] بلکه آنان قومى منحرفند».
همچنین، در آیه یازده انفال «إِذْ یُغَشِّیکُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِّنْهُ وَیُنَزِّلُ عَلَیْکُم مِّن السَّمَاء مَاء لِّیُطَهِّرَکُم بِهِ وَیُذْهِبَ عَنکُمْ رِجْزَ الشَّیْطَانِ وَلِیَرْبِطَ عَلَى قُلُوبِکُمْ وَیُثَبِّتَ بِهِ الأَقْدَامَ؛ [به یاد آورید] هنگامى را که [خدا] خواب سبک آرامشبخشى که از جانب او بود بر شما مسلط ساخت و از آسمان بارانى بر شما فرو ریزانید تا شما را با آن پاک گرداند و وسوسه شیطان را از شما بزداید و دلهایتان را محکم سازد و گامهایتان را بدان استوار دارد».
همچنین در آیه 30 انبیا آمده است: «أَوَلَمْ یَرَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ کَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاء کُلَّ شَیْءٍ حَیٍّ أَفَلَا یُؤْمِنُونَ؛ آیا کسانىکه کفر ورزیدند ندانستند که آسمانها و زمین هر دو به هم پیوسته بودند و ما آن دو را از هم جدا ساختیم و هر چیز زندهاى را از آب پدید آوردیم آیا [باز هم] ایمان نمیآورند».
مهدی سجادی، مدیر دفتر حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای لرستان در گفتوگو با خبرنگار ایکنا در رابطه با پدیده خشکسالی گفت: متاسفانه منابع آبی در بسیاری از استانهای کشور دچار نقصان شده و بسیاری از دشتها دچار افت شدید آبی هستند که این یک زنگ خطر است و باید فرهنگسازی مناسبی در زمینه مصرف صحیح آب در بین مردم بهویژه دانشآموزان داشته باشیم.
وی افزایش نسبی دما، تغییر رژیم بارش و کاهش نزولات جوی را از عوامل اقلیمی وقوع و تداوم خشکسالی دانست و افزود: با وجودیکه در سطح کشور بارشهایی را داریم اما این بارشها به شکل باران است و عدم برنامهریزیهای مناسب باعث شده این آبهای باران در استانی مثل لرستان بهصورت سیلاب و روانآب خارج شود.
سجادی در ادامه به طرح احیا و تعادلبخشی آبهای زیرزمینی اشاره کرد و گفت: وابستگی شدید بیشتر مناطق ایران به منابع آب زیرزمینی، رشد جمعیت و نیاز روزافزون به منابع آب از یک طرف و وضعیت اقلیمی و جغرافیایی کشور و همچنین وقوع پدیده خشکسالی در سالهای اخیر از طرف دیگر باعث شده طی دهههای گذشته فشار زیادی بر آبخوانهای آب زیرزمینی وارد شود.
وی ادامه داد: برداشتهای غیر مجاز اعم از چاههای غیر مجاز و اضافه برداشت از طریق چاههای دارای پروانه نیز بر حجم تخلیه از منابع آب زیرزمینی افزوده و روند افت و کسری مخزن آبخوانها را تندتر کرده است.
مدیر دفتر حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای لرستان طرح احیا و تعادلبخشی آبهای زیرزمینی را یک اقدام مؤثر در این زمینه دانست و خاطرنشان کرد: امید است که بتوانیم با مساعدت و همکاری و حمایت همه مردم و مسئولان کشور و نهادها و دستگاههای مختلف در جهت حفظ منابع ارزشمند آب زیرزمینی کشور برای نسلهای آینده که منجر به بقاء، حیات و حفظ تمدن کشورمان میشود موفق و موثر باشیم.
محمدی، از کارشناسان شرکت آب منطقهای لرستان نیز در گفتوگو با خبرنگار ایکنا در رابطه با بحران کمآبی و لزوم اجرای طرح احیا و تعادلبخشی آبهای زیرزمینی گفت: طرح احیا شامل پروژههایی است که منجر به تولید و تدقیق دادهها و اطلاعات در خصوص منابع و مصارف وضعیت آبخوانها میشود که دسته اول این پروژهها عبارت از حفر چاههای پیزومتری و اکتشافی- تجهیز چاههای پیزومتری به ابزارهای سنجش، تهیه بیلان و و بهنگامسازی بانک اطلاعاتی محدودههای مطالعاتی کشور هستند.
وی افزود: دسته دوم نیز شامل پروژههایی که نقش کنترل، نظارت و بهرهبرداری از منابع آب زیرزمینی را بر عهده دارند و عبارت از تقویت و استقرار گروههای گشت و بازرسی، ساماندهی شرکتهای حفاری، مطالعه ایجاد و استقرار بازار آب، ایجاد تشکلهای آب بران و انجام حمایتهای فنی و مالی از آنها، به روز نمودن سند ملی آب، مطالعات فرو نشست در دشتهای کشور و اطلاعرسانی و آگاهسازی افکار عمومی هستند.
محمدی اظهار کرد: دسته سوم نیز شامل پروژههایی هستند که مستقیماً منجر به ذخیرهسازی آب در آبخوانها میشود و عبارت از خرید و انسداد چاههای کشاورزی، جایگزینی پساب با چاههای کشاورزی در دشتهای ممنوعه، تهیه و نصب کنتورهای حجمی و هوشمند روی چاهها، اجرای پروژههای تغذیه مصنوعی و پخش سیلاب و مطالعه و اجرای طرحهای آبخیزداری هستند.
این کارشناس شرکت منطقهای آب لرستان به اجرای طرح داناب در راستای فرهنگسازی مصرف صحیح آب در بین دانشآموزان اشاره کرد و گفت: هدف از اجرای این طرح آشنایی دانشآموزان مقطع راهنمایی با مسائل، خطرات و بحرانهای آب و راهکارهای علمی صرفهجویی است.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه خشکسالی برای کشور ما یک تهدید مهم تلقی میشود لذا نیاز است علاوه بر دانشآموزان و معلمان در بین همه مردم بهویژه کشاورزان در این زمینه فرهنگسازی داشته باشیم و مردم را با واقعیتهای بحران کمآبی و خشکسالی آشنا سازیم.
