تأمل در شگفتیهای آفرینش تا آزاد اندیشی در کلام وحی
گروه فعالیتهای قرآنی: اندکی تأمل در قرآن کریم ما را به مفاهیمی رهنمون میکند که راز و رمز سعادت و موفقیت در دنیا و سرای باقیست.
بسیاری از کسانی که در حوزه قران فعالیت میکنند از مظلومیت قرآن میگویند و اینکه چرا برخی از مردم جامعه ما آنگونه که شایسته است با آیات وحی ارتباط برقرار نمیکنند. دغدغهای مبارک که به نظر میرسد علت اصلی آن عدم آشنایی مردم با مفاهیم بلند این کتاب است.
قرآن را نمیتوان کتاب جامعه شناسی، روانشناسی و یا علم سیاست دانست، اما درباره همه آنچه مورد نیاز بشر است مؤلفههایی در اختیار انسان میگذارد که مسیر سعادت و رستگاری قدم به قدم به انسان نشان میدهد.
قرآن و زیباییهای آفرینش
قرآن با زیبایی و آرایههای ادبی که زینتبخش جملات هستند با انسان سخن میگوید و عجایب هستی را در منظر چشم انسان میگذارد، به این آیه بنگرید که چگونه ستارگان را تشبیه به ستارگانی میکند که زینت بخش آسمانند.« وَلَقَدْ زَیَّنَّا السَّمَاء الدُّنْیَا بِمَصَابِیحَ؛ به یقین آسمان دنیا را با چراغهایی زینت دادیم» ملک/ 5
و چقدر زیبا گیاهان را شادیبخش انسانها معرفی کرده و بیان میکند:«أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنزَلَ لَکُم مِّنَ السَّمَاءِ مَاء فَأَنبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَّا کَانَ لَکُمْ أَن تُنبِتُوا شَجَرَهَا أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ یَعْدِلُونَ؛ آیا آنچه شریک میپندارند بهتر است یا آن کس که آسمانها و زمین را خلق کرد و براى شما آبى از آسمان فرود آورد پس به وسیله آن باغهاى بهجت انگیز رویانیدیم کار شما نبود که درختانش را برویانید آیا معبودى با خداست» نمل/ 60
قرآن با به تصویر کشیدن این زیباییهای شگفت انگیز خلفت میخواهد ذهن انسانها را به سمت قدرت مخلوقی بکشاند که با او بودن راه پادشاهی بر عالم هستی در عین نداشتن مادیات دنیا و بی او بودن، گدایی کردن در اوج توانمندیهای مادی است.
رنگشناسی در قرآن
قرآن ذهن انسان را حتی متمرکز بر رنگها میکند، در سوره بقره رنگ زرد را مایه شادی بینندگان و در جایی دیگر رنگ سبز را، رنگی که بهشتیان در آن سرا لباسها و متکاهایشان به آن آراسته میشود معرفی میکند و غافل از تأثیری که رنگ بر انسانها میگذارد نیست.
سوره کهف آیه 31 این مسئله را اینگونه بیان میکند که« أُوْلَئِکَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ یُحَلَّوْنَ فِیهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍ وَیَلْبَسُونَ ثِیَابًا خُضْرًا مِّن سُندُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُّتَّکِئِینَ فِیهَا عَلَى الْأَرَائِکِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقً؛ آنانند که بهشتهاى عدن به ایشان اختصاص دارد که از زیر [قصرها]شان جویبارها روان است در آنجا با دستبندهایى از طلا آراسته میشوند و جامههایى سبز از پرنیان نازک و حریر ستبر میپوشند در آنجا بر سریرها تکیه میزنند چه خوش پاداش و نیکو تکیهگاهى».
اما قرآن تنها به این زیباییهای ظاهری عالم خلقت تکیه نمیکند و عمیق از روابط بین انسان سخن میگوید. روابطی که رنگ محبت و عشق به خود میگیرد. خداوند آنجا که از رابطه رسول الله(ص) با خلق میگوید این رسول الهی را رحمت برای همه عالمیان میداند و از سوی دیگر پاداش و اجر نبی را محبت مردم به اهل بیت(س) معرفی میکند و این یعنی رابطه نبی(ص) و مردم بر اساس رحمت و محبت است.
قرآن آنگاه که از روابط بین مردم در یک جامعه اسلامی سخن میگوید بیان میدارد مردم در یک کشور اسلامی رابطهشان باید بر اساس «رحماء بینهم» باشد و آنگاه که از رابطه در یک خانواده دینی سخن میگوید عشق و محبت در میان همسران را نشانه قدرت الهی مطرح میکند.
قرآن و سفارش به آزاد اندیشی
قرآن کتابی است که انسانها را به سمت تأمل و آزاد اندیشی سوق میدهد و بشارت به کسانی میدهد که آزادانه میشنوند و بهترین را برمیگزینند. « فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَه؛ پس بشارت ده به بندگان من آنانی که سخنان را میشنوند و از بهترین آن پیروی میکنند» زمر 17/18
اما افسوس که با این همه مفاهیم بلند و زیباییهایی که در قرآن کریم بیان شده، گاه انسمان با این کتاب عظیم تنها به یک ماه در سال و آن هم رمضان المبارک خلاصه میشود و فرصتی را برای تدبر در این کتاب آسمانی اختصاص نمیدهیم.
اگر میخواهیم عشق به این کتاب آسمانی را در دلها قرار دهیم باید از مفاهیم ارزشمندش برای مردم بگوییم تا دریابند راه سعادت و رستگاری در همین کتابی نهفته است که در طاقچه خانهشان مانده و ماهها سراغی از آن نمیگیرند.
حکیمه بهمنزاده/ خراسان جنوبی
