بررسی مؤلفههای دینی در شکلگیری شخصیت کودک
گروه اجتماعی: دین بایدهاو نبایدها و بهعبارت بهتر مؤلفههای دقیقی در زمینه شکلگیری شخصیت کودک دارد که تأمل در آن ما را به نکات ظریفی در تربیت کودک میرساند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، کودکی از حساسترین و سرنوشتسازترین دورههای زندگی انسان است. شخصیت انسان و اساس ویژگیهای اخلاقی وی در ابتدای کودکی بهویژه در سنین مقدماتی عمر پیریزی میشود.
علاقه زیاد به یادگیری و انعطافپذیری در مقابل رفتار پدر و مادر و اطرافیان ویژه مرحله خردسالی و قبل از قدم گذاشتن به دبستان است. بههمین دلیل، همه معلومات، عادتها و ویژگیهای اخلاقی که در این دوره به دست میآید، ریشهدار و محکم در روح کودک باقی میماند. بنای اصلی شخصیت و چارچوب وجودی او را تشکیل میدهد. برهمان اساس شخصیتش شکل میگیرد.
بنابر تحقیقاتی که به وسیله دانشمندان رفتارشناس صورت گرفته، بیشتر نابسامانیها و بزهکاریهای رفتاری در بزرگسالان، نتیجه تربیت غلط و برخورد ناصحیح در دوران اولیّه رشد و آغاز سالهای زندگی است. در واقع، اساس و پایه اصلی شکلگیری شخصیت انسان در دوران هفت سال اوّل زندگی است؛ همان دوران حساسی که کودک در کنار والدین بهسر میبرد.
توصیف امام علی(ع) از دل کودک
امیرالمؤمنین(ع) به همین نکته تربیتی اشاره دارد که به امام حسن(ع) می فرماید: دل کودک چون زمینی خالی است که هر بذری در آن پاشیده شود، میپذیرد، پس من پیش از آنکه قلبت سخت و فکرت به امور دیگر مشغول شود، به ادب و تربیت تو مبادرت ورزیدم.
به نظر دقیق، تربیت کودک حتی سالها قبل از تولد طفل آغاز میشود، یعنی والدین قبل از فرزنددار شدن، زمینه رشد و هدایت را در خود ایجاد کنند و برای پدر و مادر شدن خود را آماده کنند.
کودک از رفتار و کردار پدر و مادر و بزرگترها الگو برمیدارد. افرادی که درون منزل به امور تعبدی و دینی پایبندند، معمولاً دارای فرزندانی چنین خواهند شد. تربیت فرزند به تکرار نصایح و سماجت در موعظه نیست.
هیچچیز به اندازه عمل کارساز نیست. فرزند وقتی ببیند پدر یا مادرش در منزل بدزبانی میکند، دارای زبانی تند خواهد شد، پس باید علت بسیاری از ناهنجاریهایی را که در وجود فرزندانمان است، از رفتار و اعمال خود بدانیم.
اگر پدر میخواهد فرزندش نماز اوّل وقت را غنیمت بشمرد، نیازی ندارد به اینکه او را با زور و تهدید وادار به این کار کند. اصلاً در این مورد به حرف و موعظه نیازی نیست. بدون آنکه چیزی بگوید، خود باید برخیزد با اعتقاد بر این کار عبادت کند تا ثمرهاش را در وجود فرزند ببیند.
احترام به کودک در روایات معصومین(ع)
با توجه به مطالب فوق، بخشی از مهمترین وظایف پدر و مادر نسبت به کودکان که در مفاهیم و ارزشهای دینی بهویژه در قرآن کریم و روایات رسیده از پیامبر(ص) به آن اشاره شده است را میتوان اینگونه مطرح کرد.
یکی از وظایف مهم والدین، احترام به شخصیت کودک است. رسول اکرم(ص) میفرماید: «به فرزندانتان احترام کنید و با آداب و روش پسندیده با آنها معاشرت کنید».
کودکانی که در دوران قبل از دبستان از امنیت و محبت کافی برخوردار نمیشوند، آسیبهایی بر آنها وارد میشود که به ندرت در دورههای بعد قابل جبران است.
بذر استقلالطلبی از سالهای آغازین زندگی کودک شروع به رشد و جوانهزدن میکند. پدر و مادر زمینه را برای رشد متعادل این میل فراهم میآورند. آزادیهای لازم را به او بدهند البته آزادی باید محدود باشد.
روشهای آزادمنشانه به کودکان و نوجوانان حق انتخاب و گزینش میدهد. زمینه را برای خلاقیت و شکوفایی استعدادهای نهفته آنان فراهم میکند. کنترل و تذکر بیش از حدّ، تأثیر معکوس داشته و اعتماد به نفس کودک و نوجوان را از بین میبرد.
پرورش شخصیت کودکان
والدین با روشهای مختلف میتوانند شخصیت کودکان خود را پرورش دهند که مهمترین آن، سلام کردن و همبازی شدن با آنها است. حضرت علی(ع) میفرماید: «کسی که کودکی دارد باید در راه تربیت او کودکانه رفتار کند».
دو عامل دیگر تربیت فرزند (دوران مدرسه و اجتماع) چون عامل اوّل قرار دارند، هر چند از اهمیت لازم برخوردارند اما مواظبت اوّلیه، در هوشیاری فرزند تأثیر بسزایی دارد. نیز مواظبت در دوره مدرسه و انتخاب دوستان مناسب و افرادی که صلاحیت اخلاقی بالایی دارند، بر امنیت خاطر میافزاید تا وقتی وارد اجتماع شود، دغدغه خاطری پیش نیاید.
ضرورت اظهار محبت به کودک در منطق اهل بیت(ع)
اولین نیاز روانی کودک و نوجوان مهر و محبت و دوست داشتن آنها است. هر کودک و نوجوانی برای داشتن احساس امنیت، باید مورد محبت قرار گیرد. ابراز محبت، موجب دلگرمی و علاقهمندی به شما و زندگی خواهد شد. احساس امنیت در نوجوان سبب میشود زمینه پیوند شما با او توسعه یابد. در این رابطه رفتار صحیح دینی را بیاموزد. رابطه مهرآمیز همراه با گذشت و مدارا، با همگان و بهویژه با کودکان و نوجوانان قویترین و پرجاذبهترین و سازندهترین رابطهها است.
