رزق و برکت در قرآن/ نقش انسان در تنگدستی یا فراخی دنیوی چقدر است؟
گروه فعالیتهای قرآنی: واژه رزق بارها در آیات قرآن و احادیث ائمه(ع) تکرار شده که نشان از اهمیت معیشت در زندگی یک مسلمان دارد و این میان بر قدرت خداوند در روزی دادن تمام موجودات تأکید شده و البته در کنار آن انسان نیز سهمی در کاهش یا افزایش روزی حلال خود دارد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، یکی از موضوعات مهم قرآنی مسأله رزق و رزاق است و واژه رزق در آیات شریفه قرآن کریم به مراتب تکرار شده، آیات بسیاری در رابطه با معیشت، کسب و کار، رزق و روزی و... آمده است، این مهم بیانگر میزان اهمیت معیشت در زندگی مسلمان است.
به عنوان مثال خداوند متعال در آیه 131 سوره طه میفرماید: «وَلَا تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیَاةِ الدُّنیَا لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ وَرِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَأَبْقَى: و زنهار به سوى آنچه اصنافى از ایشان را از آن برخوردار کردیم [و فقط] زیور زندگى دنیاست تا ایشان را در آن بیازماییم دیدگان خود مدوز و [بدان که] روزى پروردگار تو بهتر و پایدارتر است».
دل بستن به غیر خدا عاقبتی جز حسرت ندارد
در روایتی از امام صادق(ع) نقل است، هنگامی که رسول خدا(ص) این آیه را شنید، راست نشست و فرمود: هرکس به خدا دل نبندد حسرت دنیا او را از پای در میآورد و هرکس چشم از مال و ثروت مردم برندارد غم و اندهش طولانی شده و خشمش فرو نمینشیند و هر کس نعمت خدا را تنها در خوردنیها و نوشیدنیها ببیند عمرش کم و در و رنجش زیاد میشود.
همچنین در آیه 27 سوره شوری آمده است: «وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِی الْأَرْضِ وَلَکِن یُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَّا یَشَاءُ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِیرٌ بَصِیر: و اگر خدا روزى را بر بندگانش فراخ گرداند مسلما در زمین سر به عصیان برمیدارند لیکن آنچه را بخواهد به اندازهاى [که مصلحت است] فرو میفرستد به راستى که او به [حال] بندگانش آگاه بیناست».
رزق کلمهای بسیار فراتر از آن چیزی است که مردم میدانند، چیزی که قابلیت بهرهبرداری دارد و درواقع رزق هر کس چیزی غیر از دارایی و ثروت او و به میزان برخورداریش از نعمتهاست.
خداوند در آیه 58 سوره ذاریات میفرماید: «همانا خداوند روزی دهنده و صاحب قدرت محکم است» همچنین در آیه 60 سوره عنکبوت آمده است: «و چه بسیار جاندارانی که رزق خود را همراه ندارند خداوند آنها و شما را روزی میدهد»، احادیث فراوانی میتوان یافت که مردم را به کار و تلاش برای یافتن رزق حلال تشویق کرده به طور مثال پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «کسی که در راه کسب روزی حلال برای خانوادهاش تلاش کند مجاهد و حرکتکننده در راه خداوند است».
همچنین قرآن کریم در رابطه با کار و تلاش نیز در آیه 10 سوره جمعه میفرماید: « فَإِذَا قُضِیَتِ الصَّلَاةُ فَانتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ وَاذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیرًا لَّعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ: و چون نماز گزارده شد در روى زمین پراکنده گردید و فضل خدا را جویا شوید و خدا را بسیار یاد کنید باشد که شما رستگار گردید».
بنابراین میتوان گفت که بر اساس آیات و روایات روزی همه موجودات چه با ایمان و بیایمان پیشاپیش از جانب خداوند متعال تعیین و تضمین شده است به طوری که خود قرآن نیز در آیه 6 سوره هود صراحتاً به این مهم اشاره کرده و میفرماید: «هیچ جنبندهاى در زمین نیست مگر اینکه روزیش بر عهده خداست و او قرارگاه و محل مردنش را مىداند همه اینها در کتابى روشن ثبت است» ولیکن با توجه به همه اینها عوامل بسیاری هستند که به نوبه خود در کم و زیاد شدن رزق و روزی که خداوند متعال به بندگان عطا میکند اثر میگذارند و درواقع این ما بندگان هستیم که با رعایت و عدم رعایت این عوامل زمینه گشایش و یا تنگی رزق و روزی حلال خود را فراهم میکنیم.
گناه و تنگدستی دنیوی
گناه از جمله عواملی است که باعث کاهش روزی حلال میشود و در نقطه مقابل آن استغفار و ترک گناه سبب فزونی نعمت و روزی خواهد شد، خداوند در سوره نوح در این رابطه میفرماید: «فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا یُرْسِلِ السَّمَاء عَلَیْکُم مِّدْرَارًا وَیُمْدِدْکُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِینَ وَیَجْعَل لَّکُمْ جَنَّاتٍ وَیَجْعَل لَّکُمْ أَنْهَارًا»: و گفتم از پروردگارتان آمرزش بخواهید که او همواره آمرزنده است تا بر شما از آسمان باران پى در پى فرستد و شما را به اموال و پسران یارى کند و برایتان باغها قرار دهد و نهرها براى شما پدید آورد»
یکیدیگر از عوامل بسیار مهم در گشایش رزق و روزی شکر نعمتهای الهی، عبادت و ارتباط با ذات هستی بخش الهی است و خداوند نیز در قرآن بارها به این نکته اشاره کرده، هر کس شکر خداوند را در همه حال به جای آورد و بداند هر آنچه دارد از آن خداوند متعال است، آثار مثبت آن که همان افزایش نعمت و گشایش روزی است به خود او باز خواهد گشت.
قرائت مستمر قرآن نیز زمینه گشایش روزی بندگان را فراهم میکند و در حدیثی از امام صادق(ع) نقل است که فرمودهاند: کسی که شبهای جمعه سوره واقعه را قرائت کند خداوند و مردمان او را دوست دارند و در دنیا گرفتار سختی نمیشود و فقیر و تهیدست نمیگردد و همچنین در جای دیگری از حضرت نقل است کسی که سوره محمد(ص) را قرائت کند گرفتار تردید و شک در دین خویش نمیشود و خداوند او را دچار فقر و تنگ دستی نمیکند.
همچنین در آیات سورههای «ممتحنه، قلم، ق، قارعه، قدر، لیل، شمس، ذاریات، قیامت، همزه، توحید، صافات، مریم، یاسین و ...» به مقوله رزق و روزی اشاره شده و در احادیث متعدد بر قرائت مستمر آنها به منظور گشایش در رزق و روزی سفارش شده است.
گناه، کفران نعمت، اسراف، ربا، احتکار، تظاهر به فقر، ظلم و ستم، تنبلی، تحقیر نعمتها، نفرین پدر و مادر، بیتوجهی به نیازمندان، حرام خواری، دروغ و قسم دروغ، قطع رابطه با خدا، ترک صله رحم، خواب قبل از طلوع آفتاب، خدابیدن بین نماز مغرب و عشا، ناسزا گفتن به فرزندان، سبک شمردن نماز، با عجله از مسجد بیرون آمدن، گوش کردن زیاد به غنا و... از جمله عوامل فقر و تنگی رزق و روزی عنوان شدهاند و کسی که به دنبال کسب رزق و روزی حلال است باید در همه حال از این عوامل پرهیز کند.
خبرنگار: زهره داودآبادی
