امام رضا(ع)؛ جلوهای از اخلاق پیامبر(ص)/دو ویژگی «غربت» و «رأفت» در این امام چشمگیر است
گروه اجتماعی: امام رضا(ع) به مانند جد بزرگوارش در اخلاق نمونه بود و در زندگی فردی و اجتماعی خُلق والای پیامبر را حکایت میکرد.در اخلاق او پیامبر جلوهگر میشود چراکه او برخاسته از رشههای نبوی است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، امام رضا(ع) در روز یازدهم ذیالقعده سال 148 هجری قمری در مدینه به دنیا آمد، مادرش نجمه و پدرش موسی بن جعفر(ع) میباشد. نامش علی و القابش، رضا، صابر، رضی، و وفی بوده و کنیهاش «ابوالحسن» چهارم میباشد. در سن سی و چهار سالگی به امامت رسید و بعد از بیست و یک سال امامت، در سن پنجاه و پنج سالگی در آخر ماه صفر سال 203 هجری به دست مأمون به شهادت رسید.
این امام همام در طول دوران امامت خود سختیها و رنجهای فراوانی را متحمل شد، ایشان در طول دوران امامت خود با توجه به مشکلات و مسائلی که وجود داشت اقدام به هجرت از مدینه به خراسان کردند.
ابعاد شخصیتی امام رضا(ع)
یکی از ابعاد شخصیت امام رضا(ع) بُعد علمی شخصیت آن حضرت است ایشان با
توجه به فضائل شخصیتی که داشتند بهعنوان قائم آل محمد(ص) لقب گرفتند.
امام رضا(ع) مناظراتی را با اندیشهوران فرقههای گوناگون داشتند، مأمون
عباسی بهعمد با برگزاری اینگونه مناظرات بهدنبال این بود که به امام
رضا(ع) ضربه بزند که البته برگزاری این مناظرات نتیجه عکس داشت و شخصیت
علمی امام رضا(ع) را به همگان نشان داد.
امام رضا(ع) به زبانهای مختلف مسلط بودند، از امام رضا(ع) احادیثی بهجامانده که نشانگر بُعد علمی شخصیت ایشان است.
اعتراف مأمون به اینکه داناتر از امام رضا(ع) سراغ ندارد
مامون با هدف محدود کردن دایره فعالیت سیاسی و دین امام در مدینه پیشنهاد انتقال ایشان را با روش های خاص بیان کرد.
مأمون عباسی در یکی از مناظرات اعتراف کرد که داناتر از امام رضا(ع) درروی
زمین سراغ ندارد، امام رضا(ع) داناترین اهل زمان خود بودند و ما امروز نیز
به برکت وجود حرم مطهر این امام همام از بزرگواری و کریم بودن ایشان متنعم
هستیم.
امام رضا(ع) در عرصه علمی و سیاسی زبانزد بودند، مناظرات علمی امام با
دانشمندان و علمای دیگر مذاهب از نقطه برجسته زندگی ایشان در زمان حکومت
عباسی بود که توانست به واسطه علم الهی خود نقشه شوم مامون را نقش برآب
کند.
مأنوس بودن امام رضا(ع) با قرآن
امام رضا(ع) همواره با قرآن مأنوس بود، آن را به دقت می خواند و در آیات آن تدبر میکرد و می اندیشید.زیارت حضرت امام رضا(ع) در روایات دینی برابر با زیارت خانه خدا است؛ بنابراین تدبر، تفکر و برقرار ارتباط قلبی با این امام همام باید مورد توجه قرارگیرد.
امام هر سه روز یک ختم قرآن میکرد و میفرمود: اگر بخواهم میتوانم در کمتر از سه روز هم ختم نمایم ولی من هیچ آیهای را نمیخوانم الا اینکه درباره آن فکر کنم که برای چه نازل شده و در چه محلی فرو فرستاده شده است.
دوران امام رضا(ع) از مهمترین دورانهای تاریخ اسلام است اینکه گروهی
حوادث روزگار امام رضا(ع) را با نرمش قهرمانانه امام حسن(ع) و دستهای
آنرا با موقعیت امام سجاد(ع) و گروهی نیز با انقلاب فکری و فرهنگی صادقین
مقایسه و شبیه میدانند نشان دهنده اهمیت و چند بُعدی وضعیت این مقطع
تاریخی است.
در زندگی امام رضا(ع) دو ویژگی «غربت» و «رأفت» چشمگیر است او که یگانه
عمر خویش در علم و فضیلت و تقوا بود در تنگنای حکومت حاکمان ناشایست و
قدرناشناسی مردم، طلوعی در پشت ابرها و غروبی زود هنگام و غمگنانه داشت
ایشان به مانند جد بزرگوارش در اخلاق نمونه بود و در زندگی فردی و اجتماعی
خُلق والای پیامبر را حکایت میکرد.در اخلاق او پیامبر جلوهگر میشود
چراکه او برخاسته از رشههای نبوی است.
امام رضا(ع) همچون نیاکان وارستهاش از مقام علمی والایی برخوردار بود تا
آنجا که وی را عالم آل محمد (ص) لقب دادهاند و این به جهت مناظرات و
مباحثات علمی و اعتقادی آن حضرت بود و از چنان اهمیت و امتیازی برخوردار
بود که عالم خاندان رسالت شناخته شود.
امام رضا(ع) نسبت به ادیان و مکاتب آگاهی کامل داشت و علاوه بر اینکه
برای پرسشهای مختلف عالمان ادیان و مکاتب پاسخی درخور داشت بر مبنای
اعتقادی شخص مخاطب سخن میگفت و استدلال میکرد و این مظهر توانمندی علمی
امام بود.
اصحاب امام رضا(ع)
دهها نفر در مکتب امام رضا(ع) به شاگردی پرداختهاند که شیخ طوسی در رجال
خود نام 117 نفر از یاران حضرت را ذکر کرده است. از جمله احمدبن ابی نصر
بزنطی، احمد بن محمد بن عیسای اشعری، عبدالله بن جندب بجلی، محمد بن فضیل
کوهی، اباصلت هروی، زکریا بن آدم که به امام عرض کرد میخواهم از قم به
جایی دیگر مهاجرت کنم. امام فرمود: اینکار را نکن. زیرا به برکت تو از
مردم بلا دفع میشود. چنانکه به برکت پدرم موسی بن جعفر(ع) بلا از بغداد
دفع میگردد و باز آمده است که علی بن مسیب به امام رضا(ع) عرض کرد: راه من
از شما بسیار دور است و من نمیتوانم هر وقت که لازم شد، خدمت شما برسم.
از چه کسی علم دین را فرا بگیرم؟ فرمود: از زکریا بن آدم قمی که در امور
دین و دنیا مورد اعتماد است.
همچنین روایت شده که سالی امام رضا(ع) به مکه مشرف شد و این زکریا بن آدم در محمل حضرت، هم ردیف و هم مصاحب آن حضرت بود.
عبادت و بخشش امام رضا(ع)
امام بعد از نماز صبح تا طلوع خورشید، مشغول ذکر میشد. سپس تا زمانیکه
خورشید بالا میآمد، به سجده میرفت. در منزل امام، زنی مأمور بود تا زنها
را برای نماز شب بیدار نماید.
بخشش امام رضا(ع)
هر گاه برای امام رضا(ع) سفره می انداختند، امام ابتدا ظرف غذایی برای
فقرا میفرستادند و میفرمودند: کسانی از قیامت نجات مییابند که برده آزاد
کنند یا به یتیم اکرام نمایند.
شخصی از خراسان، خدمت امام رضا(ع) عرض کرد که من در شهرم وضع مالی خوبی
دارم ولی در اینجا پولم را گم کردهام. شما به من قرض بدهید تا من وقتی به
شهرم رسیدم، از طرف شما آنرا صدقه بدهم؟ امام داخل اتاق خصوصیشان رفتند و
سپس در حالیکه در دستشان کیسه بود و آنرا از لای در اطاق بیرون آورده
بودند، فرمودند: آن مرد خراسانی کجاست؟ او گفت: اینجا هستم. امام آن مبلغ
را به او دادند و فرمودند لازم نیست از طرف ما صدقه بدهی.
وقتی خراسانی رفت، امام آمدند و نشستند. یک نفر سؤال کرد که چرا پول را از
لای در به او دادید و صورت خود را پوشاندید؟ فرمود: بهخاطر اینکه مبادا
حالت خواری و کوچکی در او ببینم.
امام رضا(ع) در روز عرفه، تمام دارائی خود را بخشیدند. وزیر مأمون گفت:
اینگونه بخشش غرامت است! امام فرمود: خیر بلکه غنیمت است و هرگز چیزی را
که بهوسیله آن بهدنبال پاداش و ثواب و کرامت هستی، ضرر نشمار!.
مبارزه مسلحانه و رویارویی تنها برای سه تن از امامان بزرگوار علی(ع)،
حسن(ع) و حسین(ع) رخ داده است امام رضا(ع) در کار فرهنگی علیه حاکمیت
ناصالح عباسیان تا آنجا پیش میرود که یکی از راویان حدیث به نام حسن
انباری مینویسد: مدت چهارده سال پیوسته به امام نامه مینوشتم و برای
عهدهدار شدن بعضی مشاغل دولتی اجازه میخواستم ولی آن گرامی همواره مرا از
همکاری با حکومت غاصب عباسیان نهی میکرد.
پس از شهادت امام موسی کاظم(ع) اگرچه برای امام رضا(ع) موقعیت مبارزه علنی
و رسمی پیش نیامد اما برای مدتی اختناق و خودکامگی بهطور نسبی از میان
رفت و فشار حکومت علیه امام کاستی یافت امام نیز شیوه مبارزه پدر بزرگوارش
را در پیش گرفت و به ایفای صحیح رسالت امامت پرداخت.
پاداش زیارت مرقد مطهر امام رضا(ع)
مرقد شریف امام رضا(ع) در خراسان از عزیزترین مراقد در اسلام است و
هالهای از تقدیس و تطهیر آنرا فرا گرفته است.مسلمانان برای تقرب به خدای
متعال به زیارت او میروند.
شهید ثانی در کتاب دروس از امام کاظم(ع) نقل میکند که فرمود: کسیکه پسرم
علی را زیارت کند پاداش او در پیشگاه خدا مانند پاداش هفتاد حج
نیکو(مستحبی) است.
حضرت رضا(ع) فرموده است: هر کس با وجود دوری خانه و مزارم مرا زیارت کند
روز رستاخیز در سه محل پیش او میآیم تا از ترسهایی که در آن سه جا مردم
را فرا میگیرد نجاتش دهم، اول زمانیکه نامههای اعمال به راست و چپ به
چرکت درآید، دوم در جلو پل صراط و سوم در کنار سنجش اعمال.
البته باید توجه داشت زیارتی که این همه ثواب برای آن در نظر گرفته شده است زیارتی همراه با اخلاص و معرفت و تقوا میباشد.
حجتالاسلام والمسلمین سیداحمد میرعمادی، نماینده ولیفقیه در استان و
امام جمعه خرمآباد در گفتوگو با خبرنگار ایکنا با تسلیت سالروز شهادت
امام رضا(ع) گفت: سؤالی که مطرح است این است که چرا مأمون امام رضا(ع) را
بهعنوان ولیعهد خود انتخاب کرد و چرا امام رضا(ع) ولیعهدی مأمون را
پذیرفت.
وی افزود: مهمترین هدف مأمون عباسی برای تحمیل ولایتعهدی بر امام رضا(ع) مشروعیت بخشیدن به نظام و سلطنت بود.
حجتالاسلام میرعمادی ادامه داد: مأمون میدانست که همه مردم بر این
واقفند که خلافت بنیعباس غصبی است و مشروعیت ندارد لذا با این اقدام
میخواست نشان دهد خلافت در بنیعباس مشروعیت دارد.
نماینده ولیفقیه در لرستان ادامه داد: مأمون با این اقدام همچنین
میخواست امام رضا(ع) را تحت نظر داشته باشد و با این کار قدرت عباسیان را
استحکام بخشد و ادعای شیعیان بر غاصب
بودن خلفای عباسی را کمرنگ سازد.
امام جمعه خرمآباد گفت: مأمون علاوه بر اینها اهدافی را نیز دنبال
میکرد از جمله اینکه ارتباط مردم با امام رضا(ع) کم و یا قطع میشود،
علویان که در زمان بنیعباس قیام کرده بودند قیامشان سرکوب میشد چراکه
دیگر حمایتی از آنها صورت نمیگرفت، امام رضا(ع) را با پذیرش ولایتعهدی
تحقیر و شیعیان را طرد میکند.
وی با یادآوری اینکه هدف مأمون عباسی از این اقدام زیرکانه مشروعیت
بخشیدن به امر خلافت بود، افزود: علت پذیرش ولایتعهدی مأمون از جانب امام
رضا(ع) تثبیت نظام امامت و ولایت بود.
حجتالاسلام والمسلمین میرعمادی گفت: امام رضا(ع) با پذیرش ولایتعهدی
میخواست امامت و ولایت را تثبیت کند و اقدامات وی در زمان عهدهداری
ولایتعهدی مأمون گواه بر این است.
وی اضافه کرد: امام وقتی ولایتعهدی مأمون را پذیرفت پیشنهاد خلافت را به
شدت رد کرد و گفت این خلافت از آن شما نیست و شما آنرا غصب کردهاید.
نماینده ولیفقیه در لرستان ادامه داد: امام رضا(ع) میدانست حتی همراهی
ظاهری او با مأمون سبب مشروعیت مأمون میشود لذا فرمود: من در هیچ کاری
دخالت نمیکنم حتی بهصورت ظاهر هم حاضر نشد همراهی مأمون عباسی را بکند.
حجتالاسلام میرعمادی افزود: امام رضا(ع) با پذیرش ولایتعهدی از این فرصت
استفاده کرد برای اینکه امامت و ولایت را معرفی کند و خطبه او در باب
ولایت و ماجرای نماز عید نشانگر این مسئله است.
وی اضافه کرد: با توجه به اینکه امام هفتم در زندان بود و در زما حیاتش
مردم کمتر با او در ارتباط بودند اگر امام هشتم نیز بهدلیل نپذیرفتن
ولایتعهدی به دست مامون به شهادت میرسید دیگر امامت و ولایتی باقی
نمیماند لذا پذیرش ولایتعهدی بهنوعی برای حفظ امامت و ولایت بود.
نماینده ولیفقیه در لرستان گفت: مأمون وقتی رفتار و برنامههای امام
رضا(ع) را دید نتوانست تحمل کند لذا تصمیم به قتل وی گرفت و او را به شهادت
رساند.
