فراگیری فرهنگ نماز مستلزم همسو شدن تمام نهادهای فرهنگی است
گروه اجتماعی: قطعاً در گرایش جوانان به نماز سه عنصر اصلی خانواده، آموزش و پرورش و رسانه نقش اساسی دارند اما تلاش در جهت گسترش و فراگیر شدن فرهنگ نماز در جامعه مستلزم سعی و تلاش همه نهادهای اجتماعی و فرهنگی و همسو شدن آنها با یکدیگر است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، عبادت وسیله تکامل و سعادت انسان است و دستور خداوند به نماز نوعی لطف و رحمت و راهنمایی است که ما را به کمال میرساند به طور مثال زمانی که والدین فرزندشان را به درس خواندن امر میکنند به سود خود فرزند است و سعادت او را میخواهند و دستور خداوند به نماز نیز قطعاً همینگونه است.
نماز و عبادت در قرآن
خداوند متعال در سوره مبارکه عنکبوت خطاب به پیامبر(ص) میفرماید:«آنچه از کتاب به سوی تو وحی شده است بخوان و نماز را برپادار؛ که نماز از کار زشت و ناپسند باز میدارد و قطعاً یاد خدا بالاتر است و خدا میداند چه میکنید».
همچنین در آیه 153 سوره مبارکه بقره آمده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ إِنَّ اللّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ: اى کسانى که ایمان آوردهاید از شکیبایى و نماز یارى جویید زیرا خدا با شکیبایان است» و همچنین در آیه 114 سوره هود میفرماید:«وَأَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَیِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِّنَ اللَّیْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئَاتِ ذَلِکَ ذِکْرَى لِلذَّاکِرِینَ: و در دو طرف روز [=اول و آخر آن] و نخستین ساعات شب نماز را برپا دار زیرا خوبیها بدیها را از میان میبرد این براى پند گیرندگان پندى است».
بنابراین نماز یک تکلیف الهی است و بر تمام انسانهای مکلف واجب است گرچه سعادت و خوشبختی انسان فقط در نماز خلاصه نمیشود اما میتوان از نماز و عبادت به عنوان موثرترین عامل خوشبختی و عاقبت به خیری انسان و محبوبترین اعمال نزد خداوند نام برد چنانکه از نبی مکرم اسلام حضرت محمد(ص) سوال شد که کدام عمل نزد خداوند متعال محبوبتر است و حضرت فرمودند: «نمازی که در اول وقت خوانده شود» امام باقر(ع) نیز فرمودند: «نماز اولین سوال در روز حساب است اگر نماز انسان قبول شود سایر اعمال قبول میشود».
قرآن کریم نیز درباره اقامه نماز بسیار تأکید کرده تا آنجا که 46 بار نماز را با واژه اقامه در تعبیرهای گوناگون به کار برده است به عنوان مثال عبارت «وَأَقِیمُواْ الصَّلاَةَ» نماز را به پا دارید، بارها در قرآن بیان شده که میتوان گفت منظور از اقامه این است که تنها خودتان نمازخوان نباشید بلکه چنان کنید که آئین نماز در جامعه انسانی برپا شود و مردم با عشق و علاقه به آن روی آورند.
خداوند متعال در آیه 14 سوره طه خطاب به حضرت موسی(ع) میفرماید: «إِنَّنِی أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِی وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِکْرِی: منم من خدایى که جز من خدایى نیست پس مرا پرستش کن و به یاد من نماز برپا دار» و همچنین در آیه 31 سوره مریم به نقل از حضرت عیسی(ع) آمده است: «وَجَعَلَنِی مُبَارَکًا أَیْنَ مَا کُنتُ وَأَوْصَانِی بِالصَّلَاةِ وَالزَّکَاةِ مَا دُمْتُ حَیًّا ... و هر جا که باشم مرا با برکتساخته و تا زندهام به نماز و زکات سفارش کرده است» که با نگاهی به این دو آیه شریفه میتوان بیان کرد که نماز در مکتب این دو پیامبر بزرگ الهی نیز وجود داشته همانگونه که در مکتب دیگران پیامبران بوده است.
در قرآن آمده است که خداوند متعال از همه عالمیان بینیاز است و همه به او نیازمندند بنابراین خداوند هیچ احتیاجی به ما و اعمال ما ندارد و علت اهمیت یک فریضه و عبادت مانند نماز هرگز به معنای نیاز خداوند به ما نیست بلکه به خواص و آثاری است که آن عمل در حیات انسان دارد درواقع نماز اظهار تشکر و سپاس انسان از نعمتهایی است که خداوند به ما اعطا کرده.
اهمیت دادن به نماز توسط نوجوانان
حال با توجه به این نکات مهم مسألهای که وجود دارد این است که چه کنیم که نماز در نظرمان مهم جلوه کند و از چه راهی میتوان به اهمیت نماز پی برد؟ یکی از معظلات امروز ما بخصوص در بین نسل جوان و نوجوان در حوزه فرهنگ نماز و نمازخوانی عدم مطالعه درباره اهمیت و ارزش نماز است بسیاری از جوانان و نوجوانان نسبت مسائلی از قبیل مفهوم شناسی نماز، پیشینه نماز، حکمت نماز، اهمیت نماز، آثار و فواید نماز، پیامدهای ترک و سهل انگاری در نماز، کمال و حقیقت نماز و بسیاری دیگر از مسائل مربوط به آن شناخت و مطالعه کافی ندارند.
راهکار جذب فرزندان به نماز
بنابراین نیاز است که درباره اهمیت و ارزش نماز مطالعه کنیم تا شناختمان در مورد آن افزایش یابد سعی کنیم برای نماز برنامهریزی داشته باشیم والدین باید نسبت به نمازخواندن فرزندانشان به طور غیرمستقیم اهمیت ویژهای قائل شوند و نسبت به بالابردن سطح آگاهی و شناخت فرزندانشان نسبت به فواید نماز و نقش آن در زندگی برنامهریزی کنند زبان نرم و گویا و گفتوگوی جذاب درباره نماز و عمل به واجبات دینی میتواند اثرگذار باشد معمولاً والدین آئینه تمام نمای فرزندان هستند بنابراین نقش آنها در ترویج و نهادینه کردن فرهنگ نماز در فرزندان بسیار چشمگیر و اثر گذار است و بیشک میتوانند نقش آموزشی خود را در این ارتباط به خوبی ایفا کنند.
بهترین راه جذب افراد به نماز بخصوص جوانان و نوجوانان تشویق عملی است مانند خواندن نماز در اول وقت، دادن هدیه در این زمینه مانند کتاب طرح دوستی و گسترش رابطه با انسانهای مقید به نماز، ارائه الگوهای مناسب از سوی والدین و مربیان و دوستان و... در کنار تشویق عملی میتوان از تشویق زبانی نیز بهره برد مانند بازگو کردن اهمیت و جایگاه نماز در آیات و روایات، گفتن داستانهایی از نمازگزاران و ترک کنندگان نماز و...
متأسفانه امروزه بـرخـى از والدیـن نیز نـسـبـت بـه تـربـیـت دیـنـى از جـمـله بـه نـمـاز فـرزنـدان خـود اهمیت چندانى قـائل نیستند و در واقع میزان پاى بندى و گرایش نسل جوان و نوجوان به فرایض دینی بخصوص فرهنگ نماز پایینتر از حد متوسط است و این عـدم گرایش عـوامـل مـخـتلفى دارد که در جای خود باید مورد جستجو و بحث قرار گیرد اما آنچه که نیاز امروز جامعه ماست این است که فرهنگ نماز و نمازخوانی باید در بین دانشآموزان و نسل جوان جامعه ترویج و نهادینه شود که نقش اول را در این زمینه میتوان برای خانوادهها و آموزش و پرورش تعریف کرد.
آموزش و پرورش نقش اساسی و تأثیر انکارناپذیری در ارتقای فرهنگ نماز در بین دانشآموزان برعهده دارد طی چندسال اخیر طرحهای مختلفی به منظور ترویج نماز در مدارس صورت گرفته از جمله طرح اقامه نماز جماعت در سطح مدارس که در حال اجراست که هر چند میتواند در نوع خود گامی در راستای تعمیق و توسعه فرهنگ نماز در بین دانشآموزان باشد اما کافی نیست.
قطعاً در ایجاد علاقه و گرایش نوجوانان و جوانان به نماز و همچنین آگاهی بخشی نسبت به اهمیت و ارزش نماز سه عنصر اصلی خانواده، آموزش و پرورش و رسانه نقش اساسی و محوری دارند اما تلاش در جهت گسترش و فراگیر شدن فرهنگ نماز در جامعه مستلزم سعی و تلاش همه نهادهای اجتماعی و فرهنگی و همسو شدن آنها با یکدیگر است.
خبرنگار: زهره داودآبادی
نماز و عبادت در قرآن
خداوند متعال در سوره مبارکه عنکبوت خطاب به پیامبر(ص) میفرماید:«آنچه از کتاب به سوی تو وحی شده است بخوان و نماز را برپادار؛ که نماز از کار زشت و ناپسند باز میدارد و قطعاً یاد خدا بالاتر است و خدا میداند چه میکنید».
همچنین در آیه 153 سوره مبارکه بقره آمده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ إِنَّ اللّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ: اى کسانى که ایمان آوردهاید از شکیبایى و نماز یارى جویید زیرا خدا با شکیبایان است» و همچنین در آیه 114 سوره هود میفرماید:«وَأَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَیِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِّنَ اللَّیْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئَاتِ ذَلِکَ ذِکْرَى لِلذَّاکِرِینَ: و در دو طرف روز [=اول و آخر آن] و نخستین ساعات شب نماز را برپا دار زیرا خوبیها بدیها را از میان میبرد این براى پند گیرندگان پندى است».
بنابراین نماز یک تکلیف الهی است و بر تمام انسانهای مکلف واجب است گرچه سعادت و خوشبختی انسان فقط در نماز خلاصه نمیشود اما میتوان از نماز و عبادت به عنوان موثرترین عامل خوشبختی و عاقبت به خیری انسان و محبوبترین اعمال نزد خداوند نام برد چنانکه از نبی مکرم اسلام حضرت محمد(ص) سوال شد که کدام عمل نزد خداوند متعال محبوبتر است و حضرت فرمودند: «نمازی که در اول وقت خوانده شود» امام باقر(ع) نیز فرمودند: «نماز اولین سوال در روز حساب است اگر نماز انسان قبول شود سایر اعمال قبول میشود».
قرآن کریم نیز درباره اقامه نماز بسیار تأکید کرده تا آنجا که 46 بار نماز را با واژه اقامه در تعبیرهای گوناگون به کار برده است به عنوان مثال عبارت «وَأَقِیمُواْ الصَّلاَةَ» نماز را به پا دارید، بارها در قرآن بیان شده که میتوان گفت منظور از اقامه این است که تنها خودتان نمازخوان نباشید بلکه چنان کنید که آئین نماز در جامعه انسانی برپا شود و مردم با عشق و علاقه به آن روی آورند.
خداوند متعال در آیه 14 سوره طه خطاب به حضرت موسی(ع) میفرماید: «إِنَّنِی أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِی وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِکْرِی: منم من خدایى که جز من خدایى نیست پس مرا پرستش کن و به یاد من نماز برپا دار» و همچنین در آیه 31 سوره مریم به نقل از حضرت عیسی(ع) آمده است: «وَجَعَلَنِی مُبَارَکًا أَیْنَ مَا کُنتُ وَأَوْصَانِی بِالصَّلَاةِ وَالزَّکَاةِ مَا دُمْتُ حَیًّا ... و هر جا که باشم مرا با برکتساخته و تا زندهام به نماز و زکات سفارش کرده است» که با نگاهی به این دو آیه شریفه میتوان بیان کرد که نماز در مکتب این دو پیامبر بزرگ الهی نیز وجود داشته همانگونه که در مکتب دیگران پیامبران بوده است.
در قرآن آمده است که خداوند متعال از همه عالمیان بینیاز است و همه به او نیازمندند بنابراین خداوند هیچ احتیاجی به ما و اعمال ما ندارد و علت اهمیت یک فریضه و عبادت مانند نماز هرگز به معنای نیاز خداوند به ما نیست بلکه به خواص و آثاری است که آن عمل در حیات انسان دارد درواقع نماز اظهار تشکر و سپاس انسان از نعمتهایی است که خداوند به ما اعطا کرده.
اهمیت دادن به نماز توسط نوجوانان
حال با توجه به این نکات مهم مسألهای که وجود دارد این است که چه کنیم که نماز در نظرمان مهم جلوه کند و از چه راهی میتوان به اهمیت نماز پی برد؟ یکی از معظلات امروز ما بخصوص در بین نسل جوان و نوجوان در حوزه فرهنگ نماز و نمازخوانی عدم مطالعه درباره اهمیت و ارزش نماز است بسیاری از جوانان و نوجوانان نسبت مسائلی از قبیل مفهوم شناسی نماز، پیشینه نماز، حکمت نماز، اهمیت نماز، آثار و فواید نماز، پیامدهای ترک و سهل انگاری در نماز، کمال و حقیقت نماز و بسیاری دیگر از مسائل مربوط به آن شناخت و مطالعه کافی ندارند.
راهکار جذب فرزندان به نماز
بنابراین نیاز است که درباره اهمیت و ارزش نماز مطالعه کنیم تا شناختمان در مورد آن افزایش یابد سعی کنیم برای نماز برنامهریزی داشته باشیم والدین باید نسبت به نمازخواندن فرزندانشان به طور غیرمستقیم اهمیت ویژهای قائل شوند و نسبت به بالابردن سطح آگاهی و شناخت فرزندانشان نسبت به فواید نماز و نقش آن در زندگی برنامهریزی کنند زبان نرم و گویا و گفتوگوی جذاب درباره نماز و عمل به واجبات دینی میتواند اثرگذار باشد معمولاً والدین آئینه تمام نمای فرزندان هستند بنابراین نقش آنها در ترویج و نهادینه کردن فرهنگ نماز در فرزندان بسیار چشمگیر و اثر گذار است و بیشک میتوانند نقش آموزشی خود را در این ارتباط به خوبی ایفا کنند.
بهترین راه جذب افراد به نماز بخصوص جوانان و نوجوانان تشویق عملی است مانند خواندن نماز در اول وقت، دادن هدیه در این زمینه مانند کتاب طرح دوستی و گسترش رابطه با انسانهای مقید به نماز، ارائه الگوهای مناسب از سوی والدین و مربیان و دوستان و... در کنار تشویق عملی میتوان از تشویق زبانی نیز بهره برد مانند بازگو کردن اهمیت و جایگاه نماز در آیات و روایات، گفتن داستانهایی از نمازگزاران و ترک کنندگان نماز و...
متأسفانه امروزه بـرخـى از والدیـن نیز نـسـبـت بـه تـربـیـت دیـنـى از جـمـله بـه نـمـاز فـرزنـدان خـود اهمیت چندانى قـائل نیستند و در واقع میزان پاى بندى و گرایش نسل جوان و نوجوان به فرایض دینی بخصوص فرهنگ نماز پایینتر از حد متوسط است و این عـدم گرایش عـوامـل مـخـتلفى دارد که در جای خود باید مورد جستجو و بحث قرار گیرد اما آنچه که نیاز امروز جامعه ماست این است که فرهنگ نماز و نمازخوانی باید در بین دانشآموزان و نسل جوان جامعه ترویج و نهادینه شود که نقش اول را در این زمینه میتوان برای خانوادهها و آموزش و پرورش تعریف کرد.
آموزش و پرورش نقش اساسی و تأثیر انکارناپذیری در ارتقای فرهنگ نماز در بین دانشآموزان برعهده دارد طی چندسال اخیر طرحهای مختلفی به منظور ترویج نماز در مدارس صورت گرفته از جمله طرح اقامه نماز جماعت در سطح مدارس که در حال اجراست که هر چند میتواند در نوع خود گامی در راستای تعمیق و توسعه فرهنگ نماز در بین دانشآموزان باشد اما کافی نیست.
قطعاً در ایجاد علاقه و گرایش نوجوانان و جوانان به نماز و همچنین آگاهی بخشی نسبت به اهمیت و ارزش نماز سه عنصر اصلی خانواده، آموزش و پرورش و رسانه نقش اساسی و محوری دارند اما تلاش در جهت گسترش و فراگیر شدن فرهنگ نماز در جامعه مستلزم سعی و تلاش همه نهادهای اجتماعی و فرهنگی و همسو شدن آنها با یکدیگر است.
خبرنگار: زهره داودآبادی
