توصیه و آرزوی استاد علامی چه بود؟

به گزارش کانون خبرنگاران نبأ وابسته به ایکنا، مرحوم استاد ابوالفضل علامی در توصیه‌ای خطاب به قاریان و حافظان جوان کشورمان گفته بود: در دهه‌های اخیر در کشور ما تلاوت قرآن به دو بخش «قرائت مُرَتَّل» و «قرائت مُجَوَّد» تقسیم شده است، در زمینه ترتیل‌خوانی، تحوّلی در کشورمان ایجاد شده که قبلاً نبود به طوری که قرّاء ما نمی‌توانستند ترتیل بخوانند اما الان رشد خوبی حاصل شده است و نشانه‌اش هم ترتیل‌هایی است که در خود شورا چند دوره‌اش ضبط شده است که این‌هم به برکت سنت حسنه‌ای بود که در دهه هفتاد در حرم حضرت معصومه (س) به وجود آمد؛ قبلاً در ماه رمضان در مساجد هر شب قرآن خوانده می‌شد ولی یک جزء نبود و به ندرت در مسجدی یک جزء قرآن خوانده می‌شد که آن هم توسط همه مردم شرکت‌کننده نبود بلکه فقط قاری می‌خواند.

وی بیان کرده بود: رشدمان خوب است ولی نباید راضی باشیم، ویژگی قرائت ترتیل، قرائتی معنامحور است اما در مورد قرائت مجوّد، قرائتی مطلوب است که هر چهار رکن صوت، لحن، تجوید و وقف و ابتدا در آن مطلوب باشد و تبلور این تعریف را می‌توان در قرائت امثال استاد عبدالفتاح شعشاعی دید، تلاوت ایشان از لحاظ فصاحت عالی است، قاریان دیگر در این چهار بخش کاستی‌هایی دارند، قرائت قرآن یک هنر و فن است که در آن بحثی نیست ولی باید بستر رشدش در همان ظرف قرآن باشد یعنی قاری همیشه با این حس باید قرآن بخواند که می‌خواهد پیام قرآن را برساند یعنی از لحن به اندازه‌ای استفاده کند که اصل قرآن را تحت‌الشعاع خودش قرار ندهد، یعنی همه چیز در خدمت قرآن باشد، منتها پیامبر (ص) فرموده است: «إقرؤوا القرآن بلحون العرب وأصواتها...».

این مدرس قرآن تأکید کرده بود: قرآن را باید فصیح خواند و قرائت باید معنا محور باشد، ما قرآن را بهانه‌ای برای آوازخوانی قرار ندهیم زیرا این مذمت شده است، همان طور که در ادامه همین روایت آمده است؛ این مذموم است، قرآن را یک ملودی فرض نکنیم که می‌خواهیم برایش آهنگ پیدا کنیم، این اتفاق در نسل جدید مصر افتاده است و برای همین است که قرائت‌ها به دل نمی‌نشیند، ما مخالف آموزش مقامات نیستیم که برای خود علمی است ولی این علم باید به اندازه‌ای باشد که قاری نیاز دارد، ما گاهی وقت‌ها می بینیم که لحن تدریس می‌کنند، امر برای‌شان مشتبه شده است و خیال می‌کنند خواننده تربیت می‌کنند. باید مراقب باشیم شأن قرآن رعایت بشود، چون عوارض دارد، اساتید باید کمک کنند که این پدیده ناپسند رشد نکند.

وی در مورد نظام تربیت قرآنی خطاب به جامعه قرآنی گفته بود: در سوره فاطر آمده است: «إِلَیْهِ یَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّیِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ یَرْفَعُهُ» یعنی سخنان پاک که حاوی باورها و اعتقادات درست است به سوی خدا بالا می‌رود و به قرب الهی می‌رسد، و افعال و کردار شایسته، آن کلام را بالا می‌برد، اگر قاری قرآن در مقام ابلاغ کلام خداست که هست، باید خیلی مراقب خود باشد چون کلامش طیب است و در صورتی تأثیرگذار است که همراه با عمل صالح باشد. اگر من قرآن بخوانم که خیلی‌ها خوش‌شان بیاید اما من آدم خوبی نباشم، آن تأثیر از من نیست بلکه از خود کلام است. صدای من هم مال من نیست، مال خداست. اگر بخواهم تأثیر وضعی داشته باشم، باید عمل صالح در کنار ابلاغ پیام باشد.

این قاری بین‌المللی بیان کرده بود: در علم اخلاق، بحثی است به عنوان «حُسن فعلی» و «حُسن فاعلی» است، من آن زمان که صدایم خوب بوده حسن فعلی داشتم. قرآن را فصیح می‌خواندم و رعایت تجوید می‌کردم. اما حسن فاعلی یعنی این که آن کسی که این عمل خوب را انجام می‌دهد، خودش هم خوب باشد. کار خوب باید از آدم خوب سر بزند. حالا این‌که عیار قاری در خوب بودن چقدر باید باشد لایتناهی است. چون قرآن لایتناهی است.

وی تأکید کرده بود: قرآن کلام خداست. آورنده‌اش جبرئیل است. بر پیامبر رحمت (ص) نازل شده است و مبیّن قرآن، خود پیامبر (ص) و ائمّه (ع) هستند. پس اگر قرآن می‌خوانیم چنین میراثی را پاسداری می‌کنیم. لذا باید توجه کنیم چه می‌خوانیم و برای چه می‌خوانیم؟ ما که در مقام ابلاغ پیام هستیم، چقدر از مفاهیم بهره می‌گیریم. خیلی بد است که قاری خوبی باشیم و معانی و معارف قرآن را نفهمیم. آیه‌ »یا ایهاالذین امنوا» را بگذاریم جلوی چشمان‌مان و ببینیم مخاطب این آیات هستیم یا نه؟ قرائت ما در مجالس باید موجب تحولی در خودمان و دیگران بشود. اگر بخواهیم و تلاش کنیم، ان‌شاءالله شدنی است.
این قاری قرآن تصریح کرده بود: دیگر این که کسی که قاری قرآن است، قاری حرفه‌ای و قاری درجه یک است، یکی از شئوناتش معلمی است. یک بنای کجی که چند وقت است گذاشته شده این است که می‌گویند آقا شما چرا جلسه نداری؟ پاسخ می‌دهد صدایم خراب می شود. صدایی که با یک کلاس آموزش بخواهد خراب شود، همان بهتر که اصلاً نباشد. اما پشت قضیه در بسیاری از موارد به نظر من چیز دیگری است و آن این است که کلاس برای‌شان صرف نمی‌کند! متأسفانه بعضی از این دوستان قاری می‌گویند می‌رویم در جلسه‌ای یک ربع تلاوت می‌کنیم، فلان قدر دریافت می‌کنیم! حواس‌مان باشد قرآن خواندن برای کسب درآمد نیست.

وی در پایان در مورد آرزوی خود بیان کرده بود: آرزو دارم در ایران، بی‌سواد قرآنی نداشته باشیم و همه بتوانند قرآن را بخوانند، بفهمند و از مفاهیم آن بهره بگیرند. چون قرآن کتاب هدایت و روش زندگی است. باید با قرآن بیشتر انس بگیریم تا بهره بیشتری ببریم.

شهریار شریعت