مقایسه کردن منشأ نارضایتی خاطر و بیانگیزگی/ از حسد تا غبطه
کانون خبرنگاران نبأ: هر فرد منحصر به فرد آفریده شده است، از اینرو مقایسه خصوصیات و شرایط خود با دیگری منشأ نارضایتی خاطر و بیانگیزگی است.
به گزارش کانون خبرنگاران نبأ وابسته به خبرگزاری ایکنا، گوناگونی یکی از ویژگیهای جهان مادی است؛ اگر فردی تصمیم داشته باشد که خود و شرایط خود را با ویژگیها و موقعیتهای دیگران مقایسه کند تا ابد میتواند در این راه بماند؛ راهی که در آن آرامشی نیست و انتهایی ندارد.
شناخت ویژگیهای مثبتی که خداوند از وجود خود در وجود انسان به ودیعه گذاشته است، گسترش این ویژگیها و مراقبت در این مسیر میتواند مایه فخر و آرامش باشد. تفاوتهای فردی عظیمی بین انسانها وجود دارد اما شباهتهای مثبتی در ویژگیهای الهی و معنوی وجود دارد که پرداختن به آنها حرکت در مسیر رشد و تعالی است.
اگر در وادی بیانتهای نارضایتی وارد شویم انگیزه حرکت و تغییر را از دست خواهیم داد، از مراحل مختلفی گذر خواهیم کرد که هرکدام ضربهای شدید است به روح و ایمانمان. قیاس خود با دیگران مایه حسد است؛ در صورتی که آتش حسادت در وجودمان مشتعل شود همواره داغ و سوزان خواهیم بود از اینکه چرا چنین است و چنان است.
حسد حسرت و واماندگی به دنبال دارد
بدون شک حسادت مایه حسرت و واماندگی در این دنیا و حسرت در قیامت و یومالحسرت است؛ سرانجام حسد ورزیدن به حسرت میانجامد؛ وقتی تمام عمر خود را صرف رشک بردن به حال دیگری کردهایم در حقیقت از خویش واماندهایم؛ با مقایسه منفی خود با دیگران انگیزههای مثبت رشد و پیشرفت را از بین خواهیم برد و از این رو زیان پس از زیان را تجربه خواهیم کرد.
اما میتوان این خواسته انسانی یعنی قیاس را در جهت مثبت به کار برد: ما میتوانیم به حال آنانکه به درجات بالاتری از انسانیت و معرفت و ایمان رسیدهاند غبطه بخوریم، غبطه به ما انگیزه و الگو میدهد در حالی که حسد ما را نابینا و کوردل خواهد کرد؛ در معنای واژه غبطه در لغتنامه دهخدا آمده است: «آرزو بردن به نیکویی حال کسی بیآن که زوال آن از او خواهد.»
در مقایسه دو فرد با یکدیگر تنها شرایط ظاهری است که با هم مقایسه میشود، حال آنکه عاقبت رفتار و جایگاه این افراد نامعلوم است و کسی از خیر و شر بودن عاقبت آنها مطلع نیست مگر خداوند؛ پس در جایگاه انسانی نقص عظیمی اتفاق میافتد: فقط به حس بینایی اکتفا میشود، دوری از بقیه حواس و درک شهودی اتفاق خواهد افتاد و این دوری منافات با عقل و عدل و انصاف دارد.
غبطه به حال امامان معصوم و همراهانشان مایه الگوبرداری است
در حقیقت ما از عاقبت خود بیخبریم بنابراین مقایسه کلی و قطعی بین خود و دیگران در بیشتر موارد معتبر نیست؛ مقایسه کردن افراد با هم در دین اسلام مضموم است چه این که در مقام مقایسه خود را پایینتر از دیگری ببینی و چه بالاتر.
امام صادق(ع) میفرماید: «مَنْ ذَهَبَ یَرَى أَنَّ لَهُ عَلَى الْآخَرِ فَضْلًا فَهُوَ مِنَ الْمُسْتَکْبِرِینَ ... فَلَعَلَّهُ أَنْ یَکُونَ قَدْ غُفِرَ لَهُ مَا أَتَى وَ أَنْتَ مَوْقُوفٌ مُحَاسَبٌ»؛ هر کس که خود را با دیگران مقایسه کند و خود را از کسی برتر بداند، او جزء مستکبران محسوب میشود ... زیرا ممکن است شخص گناهکار بخشیده شود ولی تو مورد محاسبه قرار بگیری» (الکافی، ج8، ص128)
در بسیاری از موارد، حسن ظاهر نشانگر حُسن باطن است و عاقبت نیکویی نیکویی است... پس اگر خود را با فردی که در رفتارش نیکویی میبینیم مقایسه کنیم، به الگوبرداری میپردازیم و پله اول نردبان ترقی را خواهیم یافت؛ افرادی که سیره امامان معصوم را در پیش گرفتهاند بهترین الگو برای مؤمن هستند.
خداوند در قرآن کریم علاوه بر معصومین، آنانی که در راه معصومین بودهاند را به عنوان الگو و سرمشق معرفی کرده است: «قَدْ کانَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فی إِبْراهیمَ وَ الَّذینَ مَعَه»؛ براى شما سرمشق خوبى در زندگى ابراهیم و کسانى که با او بودند وجود داشت.» (سوره ممتحنه، آیه 4)
مرضیه محسنی
شناخت ویژگیهای مثبتی که خداوند از وجود خود در وجود انسان به ودیعه گذاشته است، گسترش این ویژگیها و مراقبت در این مسیر میتواند مایه فخر و آرامش باشد. تفاوتهای فردی عظیمی بین انسانها وجود دارد اما شباهتهای مثبتی در ویژگیهای الهی و معنوی وجود دارد که پرداختن به آنها حرکت در مسیر رشد و تعالی است.
اگر در وادی بیانتهای نارضایتی وارد شویم انگیزه حرکت و تغییر را از دست خواهیم داد، از مراحل مختلفی گذر خواهیم کرد که هرکدام ضربهای شدید است به روح و ایمانمان. قیاس خود با دیگران مایه حسد است؛ در صورتی که آتش حسادت در وجودمان مشتعل شود همواره داغ و سوزان خواهیم بود از اینکه چرا چنین است و چنان است.
حسد حسرت و واماندگی به دنبال دارد
بدون شک حسادت مایه حسرت و واماندگی در این دنیا و حسرت در قیامت و یومالحسرت است؛ سرانجام حسد ورزیدن به حسرت میانجامد؛ وقتی تمام عمر خود را صرف رشک بردن به حال دیگری کردهایم در حقیقت از خویش واماندهایم؛ با مقایسه منفی خود با دیگران انگیزههای مثبت رشد و پیشرفت را از بین خواهیم برد و از این رو زیان پس از زیان را تجربه خواهیم کرد.
اما میتوان این خواسته انسانی یعنی قیاس را در جهت مثبت به کار برد: ما میتوانیم به حال آنانکه به درجات بالاتری از انسانیت و معرفت و ایمان رسیدهاند غبطه بخوریم، غبطه به ما انگیزه و الگو میدهد در حالی که حسد ما را نابینا و کوردل خواهد کرد؛ در معنای واژه غبطه در لغتنامه دهخدا آمده است: «آرزو بردن به نیکویی حال کسی بیآن که زوال آن از او خواهد.»
در مقایسه دو فرد با یکدیگر تنها شرایط ظاهری است که با هم مقایسه میشود، حال آنکه عاقبت رفتار و جایگاه این افراد نامعلوم است و کسی از خیر و شر بودن عاقبت آنها مطلع نیست مگر خداوند؛ پس در جایگاه انسانی نقص عظیمی اتفاق میافتد: فقط به حس بینایی اکتفا میشود، دوری از بقیه حواس و درک شهودی اتفاق خواهد افتاد و این دوری منافات با عقل و عدل و انصاف دارد.
غبطه به حال امامان معصوم و همراهانشان مایه الگوبرداری است
در حقیقت ما از عاقبت خود بیخبریم بنابراین مقایسه کلی و قطعی بین خود و دیگران در بیشتر موارد معتبر نیست؛ مقایسه کردن افراد با هم در دین اسلام مضموم است چه این که در مقام مقایسه خود را پایینتر از دیگری ببینی و چه بالاتر.
امام صادق(ع) میفرماید: «مَنْ ذَهَبَ یَرَى أَنَّ لَهُ عَلَى الْآخَرِ فَضْلًا فَهُوَ مِنَ الْمُسْتَکْبِرِینَ ... فَلَعَلَّهُ أَنْ یَکُونَ قَدْ غُفِرَ لَهُ مَا أَتَى وَ أَنْتَ مَوْقُوفٌ مُحَاسَبٌ»؛ هر کس که خود را با دیگران مقایسه کند و خود را از کسی برتر بداند، او جزء مستکبران محسوب میشود ... زیرا ممکن است شخص گناهکار بخشیده شود ولی تو مورد محاسبه قرار بگیری» (الکافی، ج8، ص128)
در بسیاری از موارد، حسن ظاهر نشانگر حُسن باطن است و عاقبت نیکویی نیکویی است... پس اگر خود را با فردی که در رفتارش نیکویی میبینیم مقایسه کنیم، به الگوبرداری میپردازیم و پله اول نردبان ترقی را خواهیم یافت؛ افرادی که سیره امامان معصوم را در پیش گرفتهاند بهترین الگو برای مؤمن هستند.
خداوند در قرآن کریم علاوه بر معصومین، آنانی که در راه معصومین بودهاند را به عنوان الگو و سرمشق معرفی کرده است: «قَدْ کانَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فی إِبْراهیمَ وَ الَّذینَ مَعَه»؛ براى شما سرمشق خوبى در زندگى ابراهیم و کسانى که با او بودند وجود داشت.» (سوره ممتحنه، آیه 4)
مرضیه محسنی
