طول عمر؛ از پیامدهای حُسن‌خُلق/ این صفت مردم را به احترام متقابل وامی‌دارد

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، نبی مکرم اسلام در حدیثی فرموده است: «بر تو باد آراستن خود به اخلاق نیک و پرهیز از خصلت‌های بد» در این فراز دو مقوله اساسی به چشم می‌خورد که سعادت یا شقاوت فرد و اجتماع، در همان دو، خلاصه می‌شود، یکی «محاسن اخلاق» و دیگری «مَساوی اخلاق».
روی سخن پیامبراسلام(ص) در واقع به کل جامعه بشری است که خود را به محاسن اخلاق بیارایید و از مَساوی اخلاق، پرهیز کنید تا بتوانید از سرچشمه‌های حکمت سیراب شوید.
«مَحاسن»، جمع «حُسن» به‌معنای کار نیک و پسندیده است و «مَساوی» جمع سیئه به‌معنای بدی‌ها، عیب‌ها و نقایص است.
محاسن اخلاق، خصلت‌های پسندیده‌ای است که عقل و شرع آن‌ها را نیکو می‌پندارد و آراسته شدن به آن‌ها، برجستگی اخلاقی و محبوبیت ویژه‌ای را برای انسان‌ها به‌دنبال دارد؛ مثلاً احترام به استاد و پدر و مادر، صله‌رحم، کمک به نیازمندان، متبسم و خوش‌رو بودن، همسایه‌داری، شرکت در کارهای خیر اجتماعی و کردارهایی از این قبیل، مصادیقی از محاسن اخلاق است.
البته باید دانست که «محاسن اخلاقی» با «مکارم اخلاق» تفاوت دارد؛ اجمالش این است که مکارم اخلاق سطح بالاتری از محاسن اخلاق است؛ یعنی خلقیاتی است عالی و رفیع که انجام دادن آن‌ها مستلزم نفس کشی و جنگ با هوا و هوس است اما محاسن اخلاق، رفتارهای پسندیده انسانی است که مورد سفارش دین است ولی نیازی به نبرد با نفس ندارد.
به‌عنوان مثال اگر فامیلی به دیدنتان بیاید شما هم به دیدن او می‌روید این از قبیل محاسن اخلاق است اما اگر او با شما قطع رابطه کند با وجود این، شما تلاش در جهت ارتباط و اتصال نمایید این از مکارم اخلاق است در روابط اجتماعی معمولی، انسان‌ها معمولاً جواب خوبی را با خوبی می‌دهند(محاسن اخلاق)، اما انسان‌های ممتاز و رشد یافته، حتی جواب بدی را هم با خوبی می‌دهند و این معنای مکارم اخلاق است.
به هر جهت سخن پیامبراکرم(ص) در این‌جا توصیه به محاسن اخلاق است و رسالت آن بزرگوار نیز همین بود که هم محاسن و هم مکارم اخلاق را به کمال رساند؛ چنان‌که در حدیثی فرمود: «من برای تکمیل مکارم و محاسن اخلاق برانگیخته شدم».
باید توجه داشت محاسن اخلاق، سبب بهزیستی و موجب تحکیم روابط اجتماعی است و مردم را به ادب و احترام متقابل وامی‌دارد و در جامعه، مهر و محبت ایجاد می‌کند.
با تقید به حُسن خُلق و تلاش در جهت گسترش آن می‌توانیم علاوه بر پاداش‌های اخروی از نتایج دنیوی آن هم استفاده کنیم، آبادانی شهرها، به‌دست آوردن امکانات مادی و رفاهی، طول عمر، محبوبیت مردمی، همه از پیامدهای عمل به محاسن اخلاق است چنان‌که امام صادق(ع) در این رابطه فرموده است: «نیکوکاری و حُسن خلق، شهرها را آباد می‌کند و عمرها را افزایش می‌دهد» و امام علی(ع) نیز فرموده است: «در توسعه اخلاق و حُسن برخورد با مردم، گنجینه مادی ارزاق و رفاه زندگی نهفته است».
در روایات، از اهمیت پاداش‌های معنوی و اخروی حُسن خلق، زیاد سخن گفته شده است: نشانه ایمان کامل، وسیله اصلی سنجش اعمال در قیامت، رسیدن به درجات بزرگ آخرت و شرافت منازل آن همه در پرتو عمل به محاسن اخلاق صورت می‌گیرد.

سوءخُلق از مهمترین عوامل نفرت و انزجار و پراکندگی است

اما انسان با پیش گرفتن «مَساوی اخلاق» یعنی خُلق و خوی بد، پیامدهای ناگواری را برای خود رقم خواهد زد واقعیت این است که سوءخُلق از مهمترین عوامل نفرت و انزجار و پراکندگی است و کسانی‌که به این درد بزرگ مبتلا هستند در جامعه منزوی می‌شوند، آنان طراوت و شادابی را از خود فرد، خانواده و اجتماع می‎برند و همه چیز را عبوس و زشت، جلوه می‌دهند.
در روایات تعابیر بسیار تکان‌دهنده‌ای درباره سوء خلق آمده و نتایج ویران‌گر آن، گوشزد شده است.به رسول خدا(ص) عرض شد: فلان زن، روزها روزه می‌گیرد و شب‌ها را به عبادت مشغول است لیکن بداخلاق است و به همسایگانش آزار می‎رساند، حضرت فرمود: خیری در او نیست و اهل دوزخ است.

سوء خُلق؛ بدترین و شدیدترین مصیبت

حضرت علی(ع) سوء خُلق را بدترین و شدیدترین مصیبت شمرده است و ایشان همچنین، سوء خلق را وحشتناک‌ترین چیز توصیف کرده و فرموده است: «وحشتی بدتر از سوءخلق نیست».
زندگی محنت‌بار و تلخی ناگواری و شکنجه روحی، اضطراب و تنهایی از نتایج بداخلاقی، حتی کردارهای خوب انسان را هم تباه می‌کند، امام صادق(ع) فرمود: «همانا بدخُلقی، عمل را تباه می‌سازد چنان‌که سرکه، عسل را فاسد می‌کند» و در حدیث دیگری با همان تشبیه سرکه و عسل، بدخلقی را باعث تباهی ایمان می‌داند.
دوری از خدا، محرومیت از توبه، فشار قبر، هلاکت در قعر جهنم، از پیامدهای اخلاق بد است. بدین سان درمی‌یابیم که رهنمود عمیق پیامبر(ص) در جهت عمل به محاسن اخلاق و پرهیز از مساوی اخلاق، سرچشمه‌های حکمت را به روی جامعه بشری می‌گشاید و آنان را به زندگی بهتر، شاداب‌تر و معنوی‌تر فرا می‌خواند.

آیت‌الله میرعمادی، نماینده ولی‎فقیه در لرستان