دعا روحیه انسان را شاداب و سالم نگه میدارد/ وجود 160 دعا و نیایش در قرآن
گروه فعالیتهای قرآنی: 160 آیه از قرآن در رابطه با دعا و نیایش و مناجات است، باید توجه داشت این دعاها و مناجاتهاست که روحیه انسانها را شاداب و قوی و سالم نگه میدارد، انسانهایی که با دعا سر و کار دارند از نظر روحی بسیار سالمتر و شادابتر از دیگران هستند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، وقتی انسان متولد میشود، سپس، بزرگ شده و در جامعه رشد خود را ادامه میدهد، او در این سیر متوجه میشود که موجود ضعیفی است. بارها و بارها با حوادث مختلف مواجه میشود و در هر بار احساس میکند که نیاز به تکیهگاه مطمئنی دارد تا از پس مشکلات و گرفتاریها برآید. تکیهگاهی که دائمی باشد در مقابل کمکهایش انتظار کمک نداشته و بدون چشمداشت انسان را یاری کند، تکیهگاهی که بسیار نزدیک، قدرتمند، خستگیناپذیر، مهربان، حکیم، دانشمند، شجاع و ... باشد.
خدا؛ تکیهگاهی محکم برای همه انسانها
در جهان هستی چه کسی دارای این ویژگیها است؟ کدام موجودی است که این شرایط را داشته باشد؟ وقتی که ما در این موضوع تفکر و دقت میکنیم، متوجه میشویم که فقط خداست که میتواند تکیهگاه هر انسانی باشد.
خداوند سبحان خود امر کرده است که «دعا کنید و مرا صدا بزنید که من هم اجابت میکنم» امام علی(ع) با آن شجاعت و قدرت بدنی در مناجاتش با خدا میگوید: «ای تکیهگاه من! ای خالقی که شکوههایم را فقط به تو میگویم! ای که از گرفتاریها و مشکلاتم باخبری! ...خدایا بر بندهای که سرمایهاش امید به تو و سلاحش گریه است رحم نما!».
در قرآن کریم حدود 160 دعا و نیایش وارد شده است، اگر کلاسهای دانشگاه ما و مجامع قرآنی ما سرشار از این مفاهیم باشد و مطمئن باشیم که اینها ریشههای فطری نماز است، هرچه این ریشهها تقویت شود، کیفیت نمازهای مردم ما الهیتر، معنویتر و عمیقتر میشود.
مطالعه نیایشهای انسانها؛ از راههای شناخت آنها
در حدیث آمده است که یکیاز راههای شناخت انسانها، مطالعه نیایشهای آنهاست و اینکه ببینیم چه ذکرهایی را در خلوت و تنهایی خود زمزمه میکند.بعضی از نیازهای حقیقی خود غافلند و به نیازهای کاذب آنی و زودگذر رو آوردهاند، مطالعه این آیات نیازهای حقیقی را به ما نشان میدهد، چیزی که ابراهیم خلیلالله(ع) از خداوند خواست، نیازی که نوح پیامبر(ع) از خدا درخواست کرد، موسی کلیمالله(ع) و عیسی روحالله(ع) طلب کرده و مریم پاک و یوسف(ع) صدیق بهسمت آن دست نیاز بلند کرده و ... .امام حسن مجتبی(ع) به یکیاز یارانش توصیه کرده و فرمود: به سراغ دعاهای قرآن برو و آنها را دستور کار خود قرار بده.
دعای آدم و هوا
خداوند در آیه 23 سوره مبارکه اعراف آورده است که آدم و هوا در طلب مغفرت و بخشش از خداوند متعال چنین میگویند: «قَالاَ رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ؛ گفتند پروردگارا ما بر خويشتن ستم كرديم و اگر بر ما نبخشايى و به ما رحم نكنى مسلماً از زيانكاران خواهيم بود».
همچنین، در آیه 117 و 118 سوره مبارکه شعراء آمده است که حضرت نوح برای نجات خود و مؤمنان چنین دعا میکند که؛ «قَالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ(117)؛ فَافْتَحْ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ فَتْحًا وَنَجِّنِي وَمَن مَّعِي مِنَ الْمُؤْمِنِينَ(118)؛ گفت پروردگارا قوم من مرا تكذيب كردند(117)؛ ميان من و آنان فيصله ده و من و هر كس از مؤمنان را كه با من است نجات بخش(118)».
و در آیات 26 و 27 سوره مبارکه نوح آمده است که حضرت نوح(ع) در دعا برای هلاکت کافرانی که مردم را گمراه میکنند میفرماید: «وَقَالَ نُوحٌ رَّبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا، إِنَّكَ إِن تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبَادَكَ وَلَا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا؛ و نوح گفت: پروردگارا هيچكس از كافران را بر روى زمين باقی مگذار؛ چراكه اگر تو آنان را باقى گذارى بندگانت را گمراه میكنند و جز پليدكار ناسپاس نزايند».
در آیه 28 سوره مبارکه نوح آمده است که آن حضرت برای بخشش برای مؤمنین و نابودی برای کافران اینچنین دعا میکند که؛ «رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَبَارًا؛ پروردگارا بر من و پدر و مادرم و هر مؤمنى كه در سرايم درآيد و بر مردان و زنان با ايمان ببخشاى و جز بر هلاكت ستمگران ميفزاى» و در دعا برای انتقام از دشمن در آیه 10 سوره قمر میفرماید: «فَدَعَا رَبَّهُ أَنِّي مَغْلُوبٌ فَانتَصِرْ؛ تا پروردگارش را خواند كه من مغلوب شدم به داد من برس».
همچنین در قرآن کریم دعاهایی آورده شده است که از زبان حضرت ابراهیم بیان شده یکیاز آنها این است که آن حضرت در آیه 83 سوره مبارکه شعراء در رابطه با علم و دانش میگوید: «رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ؛ پروردگارا به من دانش عطا كن و مرا به صالحان ملحق فرمای».
و در رابطه با دعا مغفرت برای ناپدری در آیه 86 سوره مبارکه شعراء آمده است که حضرت ابراهیم در این رابطه میفرماید: «وَاغْفِرْ لِأَبِي إِنَّهُ كَانَ مِنَ الضَّالِّينَ؛ و بر پدرم ببخشاى كه او از گمراهان بود»، و در آیه 128 سوره مبارکه بقره در رابطه با دعا برای تسلیم خداوند بودن چنین آمده است که «رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَآ إِنَّكَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ؛ پروردگارا ما را تسليم فرمان خود قرار ده و از نسل ما امتى فرمانبردار خود پديدآر و آداب دينى ما را به ما نشان ده و بر ما ببخشاى كه تويى توبهپذير مهربان».
در بین این 160 دعا و نیایش دعاهایی مشاهده میشود که به حضرت لوط، حضرت سلیمان، دعای سپاهیان طالوت، حضرت یوسف، حضرت یونس، اصحاب کهف، حضرت شعیب، حضرت موسی، بنیاسرائیل، آسیه همسر فرعون، حضرت زکریا، حنه مادر حضرت مریم، حضرت عیسی، حواریون حضرت عیسی، مجاهدان مسلمان، برادران خسارت دیده، مسیحیان تازه مسلمان شده، مستضعفان ستمدیده، فرشتگان، خردمندان، پرهیزکاران، مؤمنان راستین، دانشمندان، مهاجران و انصار، چهل سالهها، عبادالرحمن، مؤمنان در قیامت، اهل اعراف، اهل جهنم، اهل بهشت، دعای دو گروه از مردم یعنی کسانیکه فقط دنیا را میخواهند و کسانیکه هم دنیا و هم آخرت را میخواهند و پیامبر اکرم(ص) نسبت داده میشوند.
ازجمله دعاهای پیامبر اکرم(ص) این است که در آیه 80 سوره مبارکه اسراء آمده است که پیامبر اکرم(ص) در دعا برای ورود و خروج درست در کارها میفرماید: «وَقُل رَّبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَل لِّي مِن لَّدُنكَ سُلْطَانًا نَّصِيرًا؛ و بگو پروردگارا مرا در هر كارى به طرز درست داخل كن و به طرز درست خارج ساز و از جانب خود براى من تسلطى يارىبخش قرار ده».
همچنین، در آیه 118 سوره مبارکه مؤمنون آماده است که پیامبر اکرم(ص) در دعای طلب مغفرت و رحمت چنین میفرماید: «وَقُل رَّبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ؛ و بگو پروردگارا ببخشاى و رحمت كن كه تو بهترين بخشايندگانى».
حجتالاسلام والمسلمین محمدتقی صرفیپور، از کارشناسان مذهبی در گفتوگو با خبرنگار ایکنا با بیان اینکه باید توجه داشت این دعاها و مناجاتهاست که روحیه انسانها را شاداب و قوی و سالم نگه میدارد، گفت: انسانهایی که با دعا سر و کار دارند، از نظر روحی بسیار سالمتر و شادابتر از دیگران هستند.
وی افزود: انسان با تکیه بر خدا میتواند ترس خود را کنترل و با قدرت و اعتماد به نفس حرکت کند در بسیاری مواقع در برخورد با مشکلات، گرفتاریهای خود را برطرف کند و اگر شکست خورد، خود را نبازد.
این کارشناس مذهبی با اشاره به اینکه «دعا اسلحه مؤمن و سپر مؤمن است»، ادامه داد: رسول خدا(ص) همیشه دعا میکرد ازجمله در حال نگاه کردن به آئینه، هنگام سوار شدن بر مرکب، هنگام خوابیدن، وقتیکه سفره پهن میکردند، هنگام دست بردن بهسوی غذا، وقت جمع کردن سفره، هنگام نوشیدن شیر، هنگامیکه میوه نوبر میخوردند، هنگام افطار، موقع عبور از قبرستان، هنگامیکه از چیزی خوشحال میشدند، در تعقیب نمازها، موقع دیدن ماه، وقت تحویل سال، موقع گرفتاری و غم، هنگام طلوع آفتاب، هنگام وضو».
طریقه دعا کردن
وی در رابطه با طریقه دعا کردن نیز گفت: طریقه دعا کردن و اینکه با خداوند سبحان چگونه حرف بزنیم را باید از اولیا خدا یاد بگیریم زیرا اطلاعات ما از صفات خدا بسیار کم و معرفت ما نسبت به او بسیار کم است لذا معصومین(ع) دعاهایی را به ما یاد دادهاند که اگر در معانی آنها دقت کنیم علاوهبر استفاده از اثراتشان میتوانیم معرفت و شناخت خود را نسبت به خالق افزون کنیم.
صرفیپور اظهار کرد: ازجمله دعاهای مشهور که بزرگان دین به خواندن آنها سفارش میکردهاند، دعای کمیل، ندبه، عشرت، سمات، جوشنکبیر، مناجات خمسهعشر، دعای صباح، دعاهای ایام هفته، زیارت عاشورا، زیارت جامعه و ... است.
خدا؛ تکیهگاهی محکم برای همه انسانها
در جهان هستی چه کسی دارای این ویژگیها است؟ کدام موجودی است که این شرایط را داشته باشد؟ وقتی که ما در این موضوع تفکر و دقت میکنیم، متوجه میشویم که فقط خداست که میتواند تکیهگاه هر انسانی باشد.
خداوند سبحان خود امر کرده است که «دعا کنید و مرا صدا بزنید که من هم اجابت میکنم» امام علی(ع) با آن شجاعت و قدرت بدنی در مناجاتش با خدا میگوید: «ای تکیهگاه من! ای خالقی که شکوههایم را فقط به تو میگویم! ای که از گرفتاریها و مشکلاتم باخبری! ...خدایا بر بندهای که سرمایهاش امید به تو و سلاحش گریه است رحم نما!».
در قرآن کریم حدود 160 دعا و نیایش وارد شده است، اگر کلاسهای دانشگاه ما و مجامع قرآنی ما سرشار از این مفاهیم باشد و مطمئن باشیم که اینها ریشههای فطری نماز است، هرچه این ریشهها تقویت شود، کیفیت نمازهای مردم ما الهیتر، معنویتر و عمیقتر میشود.
مطالعه نیایشهای انسانها؛ از راههای شناخت آنها
در حدیث آمده است که یکیاز راههای شناخت انسانها، مطالعه نیایشهای آنهاست و اینکه ببینیم چه ذکرهایی را در خلوت و تنهایی خود زمزمه میکند.بعضی از نیازهای حقیقی خود غافلند و به نیازهای کاذب آنی و زودگذر رو آوردهاند، مطالعه این آیات نیازهای حقیقی را به ما نشان میدهد، چیزی که ابراهیم خلیلالله(ع) از خداوند خواست، نیازی که نوح پیامبر(ع) از خدا درخواست کرد، موسی کلیمالله(ع) و عیسی روحالله(ع) طلب کرده و مریم پاک و یوسف(ع) صدیق بهسمت آن دست نیاز بلند کرده و ... .امام حسن مجتبی(ع) به یکیاز یارانش توصیه کرده و فرمود: به سراغ دعاهای قرآن برو و آنها را دستور کار خود قرار بده.
دعای آدم و هوا
خداوند در آیه 23 سوره مبارکه اعراف آورده است که آدم و هوا در طلب مغفرت و بخشش از خداوند متعال چنین میگویند: «قَالاَ رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ؛ گفتند پروردگارا ما بر خويشتن ستم كرديم و اگر بر ما نبخشايى و به ما رحم نكنى مسلماً از زيانكاران خواهيم بود».
همچنین، در آیه 117 و 118 سوره مبارکه شعراء آمده است که حضرت نوح برای نجات خود و مؤمنان چنین دعا میکند که؛ «قَالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ(117)؛ فَافْتَحْ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ فَتْحًا وَنَجِّنِي وَمَن مَّعِي مِنَ الْمُؤْمِنِينَ(118)؛ گفت پروردگارا قوم من مرا تكذيب كردند(117)؛ ميان من و آنان فيصله ده و من و هر كس از مؤمنان را كه با من است نجات بخش(118)».
و در آیات 26 و 27 سوره مبارکه نوح آمده است که حضرت نوح(ع) در دعا برای هلاکت کافرانی که مردم را گمراه میکنند میفرماید: «وَقَالَ نُوحٌ رَّبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا، إِنَّكَ إِن تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبَادَكَ وَلَا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا؛ و نوح گفت: پروردگارا هيچكس از كافران را بر روى زمين باقی مگذار؛ چراكه اگر تو آنان را باقى گذارى بندگانت را گمراه میكنند و جز پليدكار ناسپاس نزايند».
در آیه 28 سوره مبارکه نوح آمده است که آن حضرت برای بخشش برای مؤمنین و نابودی برای کافران اینچنین دعا میکند که؛ «رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَبَارًا؛ پروردگارا بر من و پدر و مادرم و هر مؤمنى كه در سرايم درآيد و بر مردان و زنان با ايمان ببخشاى و جز بر هلاكت ستمگران ميفزاى» و در دعا برای انتقام از دشمن در آیه 10 سوره قمر میفرماید: «فَدَعَا رَبَّهُ أَنِّي مَغْلُوبٌ فَانتَصِرْ؛ تا پروردگارش را خواند كه من مغلوب شدم به داد من برس».
همچنین در قرآن کریم دعاهایی آورده شده است که از زبان حضرت ابراهیم بیان شده یکیاز آنها این است که آن حضرت در آیه 83 سوره مبارکه شعراء در رابطه با علم و دانش میگوید: «رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ؛ پروردگارا به من دانش عطا كن و مرا به صالحان ملحق فرمای».
و در رابطه با دعا مغفرت برای ناپدری در آیه 86 سوره مبارکه شعراء آمده است که حضرت ابراهیم در این رابطه میفرماید: «وَاغْفِرْ لِأَبِي إِنَّهُ كَانَ مِنَ الضَّالِّينَ؛ و بر پدرم ببخشاى كه او از گمراهان بود»، و در آیه 128 سوره مبارکه بقره در رابطه با دعا برای تسلیم خداوند بودن چنین آمده است که «رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَآ إِنَّكَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ؛ پروردگارا ما را تسليم فرمان خود قرار ده و از نسل ما امتى فرمانبردار خود پديدآر و آداب دينى ما را به ما نشان ده و بر ما ببخشاى كه تويى توبهپذير مهربان».
در بین این 160 دعا و نیایش دعاهایی مشاهده میشود که به حضرت لوط، حضرت سلیمان، دعای سپاهیان طالوت، حضرت یوسف، حضرت یونس، اصحاب کهف، حضرت شعیب، حضرت موسی، بنیاسرائیل، آسیه همسر فرعون، حضرت زکریا، حنه مادر حضرت مریم، حضرت عیسی، حواریون حضرت عیسی، مجاهدان مسلمان، برادران خسارت دیده، مسیحیان تازه مسلمان شده، مستضعفان ستمدیده، فرشتگان، خردمندان، پرهیزکاران، مؤمنان راستین، دانشمندان، مهاجران و انصار، چهل سالهها، عبادالرحمن، مؤمنان در قیامت، اهل اعراف، اهل جهنم، اهل بهشت، دعای دو گروه از مردم یعنی کسانیکه فقط دنیا را میخواهند و کسانیکه هم دنیا و هم آخرت را میخواهند و پیامبر اکرم(ص) نسبت داده میشوند.
ازجمله دعاهای پیامبر اکرم(ص) این است که در آیه 80 سوره مبارکه اسراء آمده است که پیامبر اکرم(ص) در دعا برای ورود و خروج درست در کارها میفرماید: «وَقُل رَّبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَل لِّي مِن لَّدُنكَ سُلْطَانًا نَّصِيرًا؛ و بگو پروردگارا مرا در هر كارى به طرز درست داخل كن و به طرز درست خارج ساز و از جانب خود براى من تسلطى يارىبخش قرار ده».
همچنین، در آیه 118 سوره مبارکه مؤمنون آماده است که پیامبر اکرم(ص) در دعای طلب مغفرت و رحمت چنین میفرماید: «وَقُل رَّبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ؛ و بگو پروردگارا ببخشاى و رحمت كن كه تو بهترين بخشايندگانى».
حجتالاسلام والمسلمین محمدتقی صرفیپور، از کارشناسان مذهبی در گفتوگو با خبرنگار ایکنا با بیان اینکه باید توجه داشت این دعاها و مناجاتهاست که روحیه انسانها را شاداب و قوی و سالم نگه میدارد، گفت: انسانهایی که با دعا سر و کار دارند، از نظر روحی بسیار سالمتر و شادابتر از دیگران هستند.
وی افزود: انسان با تکیه بر خدا میتواند ترس خود را کنترل و با قدرت و اعتماد به نفس حرکت کند در بسیاری مواقع در برخورد با مشکلات، گرفتاریهای خود را برطرف کند و اگر شکست خورد، خود را نبازد.
این کارشناس مذهبی با اشاره به اینکه «دعا اسلحه مؤمن و سپر مؤمن است»، ادامه داد: رسول خدا(ص) همیشه دعا میکرد ازجمله در حال نگاه کردن به آئینه، هنگام سوار شدن بر مرکب، هنگام خوابیدن، وقتیکه سفره پهن میکردند، هنگام دست بردن بهسوی غذا، وقت جمع کردن سفره، هنگام نوشیدن شیر، هنگامیکه میوه نوبر میخوردند، هنگام افطار، موقع عبور از قبرستان، هنگامیکه از چیزی خوشحال میشدند، در تعقیب نمازها، موقع دیدن ماه، وقت تحویل سال، موقع گرفتاری و غم، هنگام طلوع آفتاب، هنگام وضو».
طریقه دعا کردن
وی در رابطه با طریقه دعا کردن نیز گفت: طریقه دعا کردن و اینکه با خداوند سبحان چگونه حرف بزنیم را باید از اولیا خدا یاد بگیریم زیرا اطلاعات ما از صفات خدا بسیار کم و معرفت ما نسبت به او بسیار کم است لذا معصومین(ع) دعاهایی را به ما یاد دادهاند که اگر در معانی آنها دقت کنیم علاوهبر استفاده از اثراتشان میتوانیم معرفت و شناخت خود را نسبت به خالق افزون کنیم.
صرفیپور اظهار کرد: ازجمله دعاهای مشهور که بزرگان دین به خواندن آنها سفارش میکردهاند، دعای کمیل، ندبه، عشرت، سمات، جوشنکبیر، مناجات خمسهعشر، دعای صباح، دعاهای ایام هفته، زیارت عاشورا، زیارت جامعه و ... است.
