آیه 53 زمر؛ امیدبخش‌ترین آیه قرآن کریم برای گناهکاران

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، قرآن کریم بزرگ‌ترین معجزه پیامبر اکرم(ص) است که تک تک آیات آن برای بندگان خداوند سراسر امید است، اما برخی از این آیات افراد خاصی را مخاطب خود قرار می‌دهند.
در این میان آیه 53 سوره مبارکه زمر، یکی‌از امیدبخش‌ترین آیات قرآن کریم است که در رابطه با بخشش همه گناه‌کاران است و تمام انسان‌ها را چه آن‌ها که کمتر گناه کرده‌اند و چه آن‌ها که گناهشان زیاد است، مورد خطاب قرار داده است.
دقت در تعبیرات مفسران قرآن کریم نشان می‌دهد که این آیه از امیدبخش‌ترین آیات قرآن کریم نسبت به همه گنه‌کاران است، شمول و گستردگى آن به حدى است که‏ در روایات از آن به «أوسَعُ الآیات‏» تعبیر شده است.
بر اساس برخی از روایات؛ فراگیرترین و گسترده‌ترین آیه از جهت امید و رحمت قرآن، آیه 53 سوره مبارکه زمر است که خداوند در این آیه می‌فرماید: «یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَهِ اللهِ إِنَّ اللهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ؛ بگو: اى بندگان من ‏که بر خود اسراف و ستم کرده‌اید! از رحمت خداوند نومید نشوید که خدا همه گناهان را می‌آمرزد؛ زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است.
در روایتی آمده است که پیامبراکرم(ص) فرمود: «دوست ندارم که دنیا و آن‌چه در آن است، به ازاىِ این آیه از آن من باشد: یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ…». مردى گفت: اى پیامبر خدا! پس کسى که شرک ورزیده است، آیا این آیه، شامل حال او هم می‌شود؟ پیامبراکرم(ص) سکوت کرد و سپس سه بار فرمود: بجز کسى که شرک ورزیده است.»
در حدیث دیگری از امام علی(ع) آمده است که فرمود: «در قرآن، آیه‌اى فراگیرتر از «یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ…» وجود ندارد.» و گفته شده که این آیه، درباره وحشى، قاتل حمزه، نازل شد، آن‌گاه که خواست اسلام آورد؛ اما ترسید که توبه‌اش پذیرفته نشود و چون این آیه نازل شد، اسلام آورد. به پیامبراکرم(ص) گفته شد: اى پیامبر خدا! این آیه اختصاص به او دارد یا شامل حالِ همه مسلمانان می‌شود؟ پیامبرمکرم اسلام(ص) فرمود: «شامل همه مسلمانان می‌شود.»
دلیل وسعت و فراگیر بودن این آیه شریفه نیز روشن است؛ چراکه تعبیر «یا عبادى؛اى بندگان من!» که آیه با آن شروع شده است، آغازگر لطفى است از ناحیه پروردگار نسبت به همه بندگانش.
این‌که تعبیر به «اسراف» به جاى «ظلم و گناه و جنایت» در این آیه به‌کار رفته نیز لطف دیگرى از ناحیه خداوند است،  تعبیر به «عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ» که نشان می‌دهد گناهان آدمى همه به خود او باز می‌گردد، نشانه دیگرى از محبت پروردگار است، همان‌گونه که یک پدر دلسوز به فرزند خویش می‌گوید «این همه بر خود ستم مکن!».
در این آیه تعبیر به «لا تقنطوا؛ مأیوس نشوید» شده است، با توجه به این‌که «قنوط» در اصل به معناى مأیوس شدن از خیر است، به تنهایى دلیل بر این است که گنه‌کاران نباید از «لطف الهى» ناامید گردند  و به کار بردن تعبیر «مِنْ رَحْمَهِ اللهِ» بعد از جمله «لا تقنطوا» تأکید بیشترى بر این‏ خیر و محبت است.
در این آیه هنگامى که به جمله «إِنَّ اللهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ» می‌رسیم که با حرف تأکید آغاز شده و کلمه «الذنوب» همه گناهان را بدون استثنا در بر می‌گیرد سخن اوج می‌گیرد و دریاى رحمت الهی مواج می‌شود.
هنگامى که در آیه کلمه «جمیعاً» به‌عنوان تأکید دیگرى بر آن افزوده می‌شود، امیدوارى به آخرین مرحله می‌رسد.
توصیف خداوند به «غفور» و «رحیم» که دو وصف از اوصاف امید بخش پروردگار است، در پایان آیه جایى براى کمترین یأس و نومیدى باقى نمی‌گذارد.
به همین دلیل آیه فوق؛ گسترده‌ترین و فراگیرترین آیات قرآن است که شمول آن هر گونه گناه را در بر می‌گیرد، و نیز به همین دلیل از امیدبخش‌ترین آیات قرآن مجید محسوب می‌شود. و جلوه‌گری عمل به این آیه شریفه در توبه واقعی انسان است.