امام هادی(ع)؛ نظامبخش وکالت در دوران غیبت
گروه اجتماعی: امام هادی(ع) با تعریف سیستم وکالت، جامعه را برای عصر غیبت و دوران انتظار آماده میکردند، تا در دورهای که ما هم در آن هستیم راه هادیان را گم نکنیم.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا) از ایلام، رویکرد خلفای عباسی در طول 524 سال تکیه بر زمام امور مسلمانان نسبت به امامان شیعه متفاوت بود، پیش از روی کار آمدن متوکل که خلیفهی همعصر امام هادی(ع) بود سیاست خلفا همان سیاست مأمون بود که فضایی نسبتاً مناسب را برای علویان ایجاد کرده بود. با سرکار آمدن متوکل تنگنظریها دوباره آغاز شد، تخریب مقبرهی امام حسین(ع) و شخم زدن و هموار کردن زمینهای اطراف مقبره آن حضرت و سختگیری به زائران امام حسین(ع) از جمله این سختگیریها است که «ابوالفرج اصفهانی» در کتاب «مقاتلالطالبین» به آن اشاره دارد.
بر اساس همین سیاست سختگیرانه امام هادی(ع) بازداشت و از مدینه به سامرا تبعید شد، هر چند متوکل درصدد بود این برنامه را طوری اجرا کند که حساسیت مردم برانگیخته نشود اما مردم برآشفته شدند و آشکارا ناله راه انداختند و «یحییبن هرثمه» امور بازداشت امام به مردم اطمینان میدهد که خطری امام و پیشوای آنان را تهدید نمیکنند.
این بازداشت امام 20 سال یعنی تا آخر عمر مبارک وی طول کشید و هرچند امام به ظاهر زندگی آرامی داشت اما تحت کنترل بود و دستگاه قدرتمند خلافت بر آن بود تا امام را از چشم مردم بیندازد اما مگر میشود نوری که خدا آن را روشن کرده خاموش کرد.
امام هادی بارها در روبرو شدن با خلیفه متوکل ظلم و ستم دستگاه را به آنان گوشزد کرد. هنگامیکه امام در حضور متوکل که او را به اتهام تحرک نظامی علیه خلافت احضار کرده بود با خواندن این اشعار که «شاهان بر قله كوهسارها شب را به روز آوردند، در حالی که مردان نیرومند از آنان پاسدارى مىكردند، ولى قلهها نتوانستند آنان را از خطر مرگ برهانند.
آنان پس از مدتها عزت از جایگاههای امن به زیر كشیده شدند و در گورها جایشان دادند. چه منزل بد و ناپسندی!
پس از آنکه به خاك سپرده شدند، فریادگرى فریاد برآورد: كجاست آن دست بندها و تاجها و لباسهاى فاخر؟ كجاست آن چهرههاى در ناز و نعمت پرورش یافته كه به احترامشان پردهها میآویختند؟ بارگاه و پرده و دربان داشتند.
گور به جاى آنان پاسخ داد: بر آن چهرهها هماکنون كِرمها راه مىروند، اكنون کرمها بر سر خوردن آن چهرهها با هم مجادله میکنند. آنان مدت درازى در دنیا خوردند و آشامیدند؛ ولى امروز آنان كه خورنده همه چیز بودند، خود خوراک حشرات و کرمهای گور شدهاند».
مجلس شرابخوری متوکل را به عزا تبدیل کرد برای هر کسی روشن بود که تأثیر این کلمات که خلیفهی شراب به دست عباسی را به گریه درآورد از کجاست.
هرچند متوکل برنامههایی برای به شهادت رساندن این امام داشت اما پیش از آنکه به این هدف خود برسد به قتل رسید.
با روی کار آمدن «منتصر» فشار حکومت بر خاندان علوی کاستی گرفت و همین امر زمینهی سازماندهی شیعیان و پا گرفتن نظام وکالت را فراهم کرد. سیستمی که ضامن استحکام پیوند شیعیان و ایفای نقش امام در اداره امور اجتماع بود.
با تلاش امامان شیعه نظام وکالت که از زمان امام رضا(ع) آغاز و در زمان امام جواد(ع) و امام هادی(ع) جایگاه مهمی پیدا کرد.
وکالت ارتباط میان امام و شیعیان را نظم داد و جمعآوری خمس و تبیین اصول فقهی را برای شیعیان بر عهده داشت و بر اساس منابع تاریخی چهار منطقه برای تعیین وکلا مدائن، سواد و کوفه – بصره و اهواز – قم و همدان – حجاز و یمن و مصر بودند.
تعریف نظامی با عنوان وکالت نشان میدهد که امامان شیعه با وجود اختناق همواره نسبت به امور مسلمانان و شیعیان آگاه بودند و امامت آن را در سختترین شرایط برعهده داشتند و در ضمن با تعریف این سیستم جامعه را برای عصر غیبت و دوران انتظار آماده میکردند، تا در دورهای که ما هم در آن هستیم راه هادیان را گم نکنیم و همواره آماده باشیم شاید این جمعه...
نوشتار: مجید کیان، کارشناسارشد تاریخ اسلام
بر اساس همین سیاست سختگیرانه امام هادی(ع) بازداشت و از مدینه به سامرا تبعید شد، هر چند متوکل درصدد بود این برنامه را طوری اجرا کند که حساسیت مردم برانگیخته نشود اما مردم برآشفته شدند و آشکارا ناله راه انداختند و «یحییبن هرثمه» امور بازداشت امام به مردم اطمینان میدهد که خطری امام و پیشوای آنان را تهدید نمیکنند.
این بازداشت امام 20 سال یعنی تا آخر عمر مبارک وی طول کشید و هرچند امام به ظاهر زندگی آرامی داشت اما تحت کنترل بود و دستگاه قدرتمند خلافت بر آن بود تا امام را از چشم مردم بیندازد اما مگر میشود نوری که خدا آن را روشن کرده خاموش کرد.
امام هادی بارها در روبرو شدن با خلیفه متوکل ظلم و ستم دستگاه را به آنان گوشزد کرد. هنگامیکه امام در حضور متوکل که او را به اتهام تحرک نظامی علیه خلافت احضار کرده بود با خواندن این اشعار که «شاهان بر قله كوهسارها شب را به روز آوردند، در حالی که مردان نیرومند از آنان پاسدارى مىكردند، ولى قلهها نتوانستند آنان را از خطر مرگ برهانند.
آنان پس از مدتها عزت از جایگاههای امن به زیر كشیده شدند و در گورها جایشان دادند. چه منزل بد و ناپسندی!
پس از آنکه به خاك سپرده شدند، فریادگرى فریاد برآورد: كجاست آن دست بندها و تاجها و لباسهاى فاخر؟ كجاست آن چهرههاى در ناز و نعمت پرورش یافته كه به احترامشان پردهها میآویختند؟ بارگاه و پرده و دربان داشتند.
گور به جاى آنان پاسخ داد: بر آن چهرهها هماکنون كِرمها راه مىروند، اكنون کرمها بر سر خوردن آن چهرهها با هم مجادله میکنند. آنان مدت درازى در دنیا خوردند و آشامیدند؛ ولى امروز آنان كه خورنده همه چیز بودند، خود خوراک حشرات و کرمهای گور شدهاند».
مجلس شرابخوری متوکل را به عزا تبدیل کرد برای هر کسی روشن بود که تأثیر این کلمات که خلیفهی شراب به دست عباسی را به گریه درآورد از کجاست.
هرچند متوکل برنامههایی برای به شهادت رساندن این امام داشت اما پیش از آنکه به این هدف خود برسد به قتل رسید.
با روی کار آمدن «منتصر» فشار حکومت بر خاندان علوی کاستی گرفت و همین امر زمینهی سازماندهی شیعیان و پا گرفتن نظام وکالت را فراهم کرد. سیستمی که ضامن استحکام پیوند شیعیان و ایفای نقش امام در اداره امور اجتماع بود.
با تلاش امامان شیعه نظام وکالت که از زمان امام رضا(ع) آغاز و در زمان امام جواد(ع) و امام هادی(ع) جایگاه مهمی پیدا کرد.
وکالت ارتباط میان امام و شیعیان را نظم داد و جمعآوری خمس و تبیین اصول فقهی را برای شیعیان بر عهده داشت و بر اساس منابع تاریخی چهار منطقه برای تعیین وکلا مدائن، سواد و کوفه – بصره و اهواز – قم و همدان – حجاز و یمن و مصر بودند.
تعریف نظامی با عنوان وکالت نشان میدهد که امامان شیعه با وجود اختناق همواره نسبت به امور مسلمانان و شیعیان آگاه بودند و امامت آن را در سختترین شرایط برعهده داشتند و در ضمن با تعریف این سیستم جامعه را برای عصر غیبت و دوران انتظار آماده میکردند، تا در دورهای که ما هم در آن هستیم راه هادیان را گم نکنیم و همواره آماده باشیم شاید این جمعه...
نوشتار: مجید کیان، کارشناسارشد تاریخ اسلام
