شوخی بدون مرز غوطهور شدن در دام حماقت است
گروه اندیشه: شوخی و مزاح لازمه زندگی و بسیار مورد تأکید اسلام و اهلبیت(ع) است اما از آنجایی که هر رفتاری حد و مرزی دارد گاهی غفلت از حدود مزاح، زندگی انسان را به دام حماقت و توهین به مقدسات و در نهایت عتاب خداوند میاندازد چنانچه صراحتاً در آیه 65 سوره توبه مشاهده میکنیم.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) از استان مرکزی، برخورداری از احساس رضايت قلبی و شادمانی يكی از نيازهای انسان است درواقع جامعه به انسانهای سرزنده و شاداب نياز دارد، معمولاً در روابط اجتماعی انسانها هر اندازه سرزندگی، نشاط و شادابی بيشتر شود، شوخی پديدار خواهد شد، بنابراين شوخی و مزاح میتواند به عنوان يكی از مولفههای مثبت در فرهنگ روابط اجتماعی تلقی شود.
شوخی، عامل سرزندگی مؤمنان
شوخی به سخن يا عملی اطلاق میشود که در مخاطب نوعی احساس دلپذيری ايجاد كند و او را بخنداند، يكی از ويژگیهای مثبت شوخی كردن، افزايش صميميت و نشاط در جامعه است و دين اسلام نیز از این امر مهم غافل نبوده و خود را به عنوان یک دین شاداب و سرزنده معرفی میکند.
نمونههایی از مزاح و رفتارهای لطيفهآميز پيامبر(ص) در تاریخ روايت شده از جمله؛ روزی پيرزنی نزد ایشان آمد و حضرت به شوخب به او فرمودند: پيرزن به بهشت نمیرود. آن پيرزن به گریه افتاد، حضرت فرمودند:البته در آن روز پير نخواهی بود، این شوخی پیامبر(ص) نگاهی به آيات 35 و36 سوره واقعه در وصف بهشت و ساکنانش دارد؛«ما آنها را آفرينش نوينی بخشيديم و همه را بكر(دوشیزه) قرار دادهايم».
در عین اینکه پيامبر اكرم(ص) با مردم شوخی میکردند ولی میفرمایند:«من شوخی میكنم اما سخنی جز حق بر زبان نمیآورم.(شرح نهج البلاغه ،ج6،ص330)، اين سخن از پيامبر(ص)، شوخ طبع بودن ايشان و رعايت حد و اندازه شوخی را نشان میدهد.
همواره مؤمن بايد با شوخ طبعی خود، خنده بر لب ديگران بياورد و الگوی كامل يك مسلمان واقعی باشد، پيامبر اكرم(ص)مؤمن را اهل مزاح و شوخی میداند و منافق را اخمو و عصبانی(تحفالعقول، ص49) و در حديثی ديگر در اين باب امام صادق(ع) فرمودهاند كه؛هيچ مومنی نيست جز اينكه اهل شوخی باشد(كافی، ج2،ص663)
حدود شوخی و مزاح
شوخی و مزاح لازمه زندگی است و به آن لطافت میبخشد اما زمانی كه برای شاد كردن كسی میخواهيم با او شوخی كنيم بايد به آستانه ظرفيت و خلقيات فرد نيز توجه نماييم، افراد ظرفيتهای روحی متفاوتی دارند گاه شوخی با فردی او را شاد با فرد ديگر او را ناراحت میكند.
علاوه بر اين بايد در شوخی كردن اين نكته را نيز مدنظر داشت كه در شوخیهايمان از به كار بردن ناسزا و القاب زشت خودداری كنيم زيرا اين امر موجب كدورت شده و گاه جبرانناپذير است، امام باقر(ع) میفرمايند: خداوند بزرگ كسی را که در ميان جمعی شوخی و بذلهگويی میكند دوست دارد، به شرط آنكه شوخیاش ناسزاگويی نباشد.(كافی ،ج2،ص663)
شوخی و تفریحات سالم و مزاح بدون آزار و دور از تحقیر دیگران و پرهیز از استهزاء، به زندگی فردی و اجتماعی نشاط میبخشد و موضوع مهم طنز نیز به نحوی در قلمرو شوخی و مزاح قرار میگیرد، به شرط آنکه نگاه جدی به زندگی، آسیب نبیند و حیات بشری به بازیچه و لودگی کشیده نشود.
توهین به مقدسات به بهانه شوخی
يكی از معيارهای آداب معاشرت آن است كه بدانيم چه رفتاری را کجا و کی از خود بروز دهيم گاهی میبينيم كه فردی در مجلس ختم فرد متوفی به بذلهگويی مشغول است بدون آنكه در نظر داشته باشد فردی عزيزی را از دست داده، همچنین متأسفانه امروزه در فضای مجازی شاهد هستيم كه عدهای مقدسات اعم از اهلبیت(ع) و احکامی مانند نماز و روزه را سوژه شوخی و حتی گاهی استهزاء قرار میدهند.
اين كار به نحوی زير پا گذاشتن ارزشهای دينی و كوچك شمردن آنها محسوب میشود، درواقع به بهانه شوخی و سرزندگی دست به حرمتشکنی میزند این رفتار را متأسفانه درباره اقوام مختلف نیز مشاهده میکنیم، قرآن کریم صراحتاً درباره شوخی و استهزاء با احکام الهی و پیامبر(ص) میفرماید:«وَلَئِن سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ: و اگر از ايشان بپرسى مسلماً خواهند گفت ما فقط شوخى و بازى مىكرديم بگو آيا خدا و آيات او و پيامبرش را ريشخند مىكرديد»(توبه/65)
شوخی در گفتار و رفتار، نباید فلسفه حیات را به پوچی و خامی مبدل سازد و نگاه آدمی رابه سطحینگری در مورد وقايع زندگی تغيير دهد، اساساً مرز شوخی و جدی پنداشتن زندگی در همین نگرش نهفته است.
عواقب شوخی بيش از حد
همه رفتارهای ما بايد در چارچوب تعادل باشد در غیر این صورت باید منتظر عواقب ناگواری باشیم، شوخی كردن اگر از حدتعادل خارج شود شخصيت انسان را در نگاه ديگران كوچك میكند، پيامبر اكرم(ص) میفرمایند: زياد شوخی كردن آبرو را میريزد، زياد خنديدن ايمان را نابود میكند و دروغ منزلت انسان را بر میاندازد.(امالی صدوق،ص270)
همچنین امام علی(ع) تأکید میکنند: زيادهروی در شوخی نشانه حماقت است.(غررالحكم ،حكمت 1184)، بنابراين تعادل درهر كاری كه خداوند ما را از آن نهی نكرده زندگی را با نشاط و آرامش همراه میسازد و در نهايت در فرهنگ اسلامی شوخی و مزاح کردن تا آنجا مباح و جایز است که در آن؛ به ديگران نازساگويی نباشد، جز سخن حق در آن نگويد، اعتدال در آن رعایت شود و به بهانه شوخی، توهین به مقدسات و شخصیت افراد را دامن نزند.
شوخی، عامل سرزندگی مؤمنان
شوخی به سخن يا عملی اطلاق میشود که در مخاطب نوعی احساس دلپذيری ايجاد كند و او را بخنداند، يكی از ويژگیهای مثبت شوخی كردن، افزايش صميميت و نشاط در جامعه است و دين اسلام نیز از این امر مهم غافل نبوده و خود را به عنوان یک دین شاداب و سرزنده معرفی میکند.
نمونههایی از مزاح و رفتارهای لطيفهآميز پيامبر(ص) در تاریخ روايت شده از جمله؛ روزی پيرزنی نزد ایشان آمد و حضرت به شوخب به او فرمودند: پيرزن به بهشت نمیرود. آن پيرزن به گریه افتاد، حضرت فرمودند:البته در آن روز پير نخواهی بود، این شوخی پیامبر(ص) نگاهی به آيات 35 و36 سوره واقعه در وصف بهشت و ساکنانش دارد؛«ما آنها را آفرينش نوينی بخشيديم و همه را بكر(دوشیزه) قرار دادهايم».
در عین اینکه پيامبر اكرم(ص) با مردم شوخی میکردند ولی میفرمایند:«من شوخی میكنم اما سخنی جز حق بر زبان نمیآورم.(شرح نهج البلاغه ،ج6،ص330)، اين سخن از پيامبر(ص)، شوخ طبع بودن ايشان و رعايت حد و اندازه شوخی را نشان میدهد.
همواره مؤمن بايد با شوخ طبعی خود، خنده بر لب ديگران بياورد و الگوی كامل يك مسلمان واقعی باشد، پيامبر اكرم(ص)مؤمن را اهل مزاح و شوخی میداند و منافق را اخمو و عصبانی(تحفالعقول، ص49) و در حديثی ديگر در اين باب امام صادق(ع) فرمودهاند كه؛هيچ مومنی نيست جز اينكه اهل شوخی باشد(كافی، ج2،ص663)
حدود شوخی و مزاح
شوخی و مزاح لازمه زندگی است و به آن لطافت میبخشد اما زمانی كه برای شاد كردن كسی میخواهيم با او شوخی كنيم بايد به آستانه ظرفيت و خلقيات فرد نيز توجه نماييم، افراد ظرفيتهای روحی متفاوتی دارند گاه شوخی با فردی او را شاد با فرد ديگر او را ناراحت میكند.
علاوه بر اين بايد در شوخی كردن اين نكته را نيز مدنظر داشت كه در شوخیهايمان از به كار بردن ناسزا و القاب زشت خودداری كنيم زيرا اين امر موجب كدورت شده و گاه جبرانناپذير است، امام باقر(ع) میفرمايند: خداوند بزرگ كسی را که در ميان جمعی شوخی و بذلهگويی میكند دوست دارد، به شرط آنكه شوخیاش ناسزاگويی نباشد.(كافی ،ج2،ص663)
شوخی و تفریحات سالم و مزاح بدون آزار و دور از تحقیر دیگران و پرهیز از استهزاء، به زندگی فردی و اجتماعی نشاط میبخشد و موضوع مهم طنز نیز به نحوی در قلمرو شوخی و مزاح قرار میگیرد، به شرط آنکه نگاه جدی به زندگی، آسیب نبیند و حیات بشری به بازیچه و لودگی کشیده نشود.
توهین به مقدسات به بهانه شوخی
يكی از معيارهای آداب معاشرت آن است كه بدانيم چه رفتاری را کجا و کی از خود بروز دهيم گاهی میبينيم كه فردی در مجلس ختم فرد متوفی به بذلهگويی مشغول است بدون آنكه در نظر داشته باشد فردی عزيزی را از دست داده، همچنین متأسفانه امروزه در فضای مجازی شاهد هستيم كه عدهای مقدسات اعم از اهلبیت(ع) و احکامی مانند نماز و روزه را سوژه شوخی و حتی گاهی استهزاء قرار میدهند.
اين كار به نحوی زير پا گذاشتن ارزشهای دينی و كوچك شمردن آنها محسوب میشود، درواقع به بهانه شوخی و سرزندگی دست به حرمتشکنی میزند این رفتار را متأسفانه درباره اقوام مختلف نیز مشاهده میکنیم، قرآن کریم صراحتاً درباره شوخی و استهزاء با احکام الهی و پیامبر(ص) میفرماید:«وَلَئِن سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ: و اگر از ايشان بپرسى مسلماً خواهند گفت ما فقط شوخى و بازى مىكرديم بگو آيا خدا و آيات او و پيامبرش را ريشخند مىكرديد»(توبه/65)
شوخی در گفتار و رفتار، نباید فلسفه حیات را به پوچی و خامی مبدل سازد و نگاه آدمی رابه سطحینگری در مورد وقايع زندگی تغيير دهد، اساساً مرز شوخی و جدی پنداشتن زندگی در همین نگرش نهفته است.
عواقب شوخی بيش از حد
همه رفتارهای ما بايد در چارچوب تعادل باشد در غیر این صورت باید منتظر عواقب ناگواری باشیم، شوخی كردن اگر از حدتعادل خارج شود شخصيت انسان را در نگاه ديگران كوچك میكند، پيامبر اكرم(ص) میفرمایند: زياد شوخی كردن آبرو را میريزد، زياد خنديدن ايمان را نابود میكند و دروغ منزلت انسان را بر میاندازد.(امالی صدوق،ص270)
همچنین امام علی(ع) تأکید میکنند: زيادهروی در شوخی نشانه حماقت است.(غررالحكم ،حكمت 1184)، بنابراين تعادل درهر كاری كه خداوند ما را از آن نهی نكرده زندگی را با نشاط و آرامش همراه میسازد و در نهايت در فرهنگ اسلامی شوخی و مزاح کردن تا آنجا مباح و جایز است که در آن؛ به ديگران نازساگويی نباشد، جز سخن حق در آن نگويد، اعتدال در آن رعایت شود و به بهانه شوخی، توهین به مقدسات و شخصیت افراد را دامن نزند.
