«مشورت»؛ بهترین پشتیبان و مددکار

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، نقش مشورت در زندگی، نقشی اساسی است. تحقیقات تجربی نشان می‌دهد که مشورت اگر مهمترین نقش را در پیشرفت و استفاده بهینه از زندگی نداشه باشد، دست کم می‌تواند یکی از بهترین نقش‌ها را ایفا کند. مشورت به‌معنای عام و گسترده جریانی است که در همه اعصار برای همه افراد، مطرح بوده، اما در عصر ما با دامنه وسیع‌تری مطرح است؛ زیرا تکنولوژی جدید، انسان را با دشواری‌ها و بن‌بست‌های متعددی روبه‌رو نموده است.
«مشورت» و «مشاوره» از یک ریشه و به‌معنای مراجعه به افراد آگاه و مطلع برای راهیابی به حل مسئله و بهره‌گیری از تجارب و آگاهی دیگران است.
اهتمام قرآن به مشورت
مشورت، ریشه قرآنی دارد. خداوند خطاب به رسول گرامی اسلام(ص) می‌فرماید: «در انجام دادن امور با مؤمنان مشورت و تبادل‌نظر کن» نیز در وصف بندگان شایسته خود می‌فرماید: «بندگان شایسته، کارشان شور و مشورت کردن است» از مهمترین کارهای پیامبران، هدایت و ارشاد مردم بود. پیامبران در سایه مشورت با دیگران، سعی می‌کردند مشکلات آنان را برطرف کنند، اصلاً در معنا و مفهوم دین مشورت و ارشاد، نهفته است.
شایسته است مسلمانان، کارهای مهم به‌ویژه امور اجتماعی را با مشورت انجام دهند.رسول خدا(ص) فرمود: «هنگامی‎که زمامداران شما، نیکان شما باشند و توانگران شما سخاوتمندان و کارهایتان براساس مشورت انجام گیرد، پس روی زمین از درون آن برای شما بهتر است؛ ولی اگر حاکمان‌تان پست و ثروتمندان‌تان بخیل باشند و امور زندگی را به زنان‌تان بسپارید، درون زمین از روی آن برایتان بهتر است».امام علی(ع) نیز فرمود: «خودکامه خودرای، نابود می‏‌شود و مشورت کننده با دیگران در عقل آنان شریک می‎شود».
وظیفه و ویژگی‌های مشاور
امام سجاد(ع) در رساله حقوق درباره وظایف مشاور می‎فرماید: «حق مشورت‌خواه این است که اگر عقیده و نظری داری از او دریغ نداری و اگر درباره محور مشورت چیزی نمی‌دانی او را به دانایی راهنمایی کنی».
امام علی(ع) در عهدنامه خود در رابطه با ویژگی‌های مشاور خطاب به مالک اشتر فرموده است: «بخيل را در مشورت كردن دخالت نده، كه تو را از نيكوكارى باز مى‌‏دارد، و از تنگدستى مى‌ترساند. ترسو را در مشورت كردن دخالت نده، كه در انجام كارها روحيه تو را سست می‎‏كند. حريص را در مشورت كردن دخالت نده، كه حرص را با ستم‌كارى در نظرت زينت مى‏‌دهد. همانا بخل و ترس و حرص، غرائز گوناگونى هستند كه ريشه آنها بدگمانى به خداى بزرگ است. بدترين وزيران تو، كسى است كه پيش از تو وزير بدكاران بوده، و در گناهان آنان شركت داشته، پس مبادا چنين افرادى محرم راز تو باشند، زيرا كه آنان ياوران گناهكاران، و يارى دهندگان ستمكارانند. تو بايد جانشينانى بهتر از آنان داشته باشى كه قدرت فكرى امثال آنها را داشته، اما گناهان و كردار زشت آنها را نداشته باشند: كسانى‌كه ستمكارى را بر ستمى يارى نكرده، و گناهكارى را در گناهى كمک نرسانده باشند. هزينه اين‌گونه از افراد بر تو سبک‏تر، و ياری‌شان بهتر، و مهربانی‌شان بيشتر، و دوستى آنان با غير تو كمتر است. آنان را از خواص، و دوستان نزديک، و رازداران خود قرار ده، سپس از ميان آنان افرادى را كه در حق‌گويى از همه صريح‏‌ترند، و در آنچه را كه خدا براى دوستانش نمى‌‏پسندد تو را مددكار نباشند، انتخاب كن، چه خوشايند تو باشد يا ناخوشايند.
رسول خدا(ص) فرمود: مشورت کننده‌ای نیست که به رشد(راه راست و مطلوب) هدایت نشود و نیز امام علی(ع) در احادیثی فرموده است: هیچ پشتیبان و تکیه‌گاهی همچون مشورت نیست، مشورت سرچشمه هدایت است، مشورت، اندیشه‌های صحیح دیگران را برایت به ارمغان می‌آورد و تو را هدایت می‌کند».
فواید مشورت
انسان، هر اندازه با تجربه و اهل دانش باشد، از مشورت با دیگران بی‌نیاز نیست. امام علی(ع) فرمود: «خردمند، از مشورت دیگران بی‌نیاز نیست» بدیهی است که همه انسان‌ها از نظر بهره هوشی، در یک سطح نیستند. حتی آنهایی که از بهره هوشی بالایی نیز برخوردارند، نسبت به افراد دیگر و در تشخیص راه درست زندگی، عاجز و ناتوانند.
نکته مهم و قابل توجه این که هر کسی موضوعات و مسائل را از زاویه خاص خودش مورد بررسی قرار می‌دهد و این دیگران هستند که مسائل را از ابعاد مختلف و گوناگون تجزیه تحلیل نموده و با شور و مشورت، مسئله را از همه ابعاد، مورد بررسی قرار می‌دهند. از این‌رو، عاقل‌ترین افراد، کسانی هستند که در مشورت، بیش‌از دیگران اهتمام می‌ورزند. در مشورت، منافع بسیاری نهفته است که اگر به‌صورت درست و منطقی از آن استفاده شود، از بروز بسیاری مشکلات، پیشگیری خواهد شد.
با چه کسانی مشورت نکنیم؟
افراد غیر متخصص و بی‌تجربه؛ افرادی‌که تجربه و تخصص کافی ندارند، به هیچ وجه نمی‌توانند مشاور خوبی برای ما باشند. همچنین، افراد غیر متدین و کسانی‌که اسرار ما را فاش خواهند کند؛ افرادی‌که از تدین و تعهد کافی برخوردار نیستند، هیچ بعید نیست که روزی اسرار ما را فاش کنند و حرمت ما را بشکنند. از این‌رو باید سعی کنیم از مشورت با این‌گونه افراد، جداً پرهیز نماییم.
مشورت با آدم بدبین بسیار خطرناک است؛ زیرا او جز سیاهی، بدبختی و شکست، چیزی نمی‌بیند و صرفاً افکار بدبینانه خود را به شیوه نصیحت‌گونه به شما انتقال می‌دهد و باعث ناامیدی و سرخوردگی شما می‌شود.
کسانی‌که در طول زندگی هیچ قدم مثبتی برای خویش بر نداشته‌اند، چگونه می‌توانند در تصمیم‌گیری‌ها راهنمای شما باشند و توصیه‌های مفید بکنند؟ از افرادی‌که پیوسته گذشته را نشخوار می‌کنند و دغدغه آینده را ندارند، انتظار مشورت و راهنمایی نباید داشت.
اگر با آدم‌های «لاف زن» در مورد کاری مشورت کنی، بلافاصله می‌گوید: «آری مشکلی ندارد، من خودم چند بار این کار را کرده‌ام» آن‌قدر مسئله را راحت و سهل‌الوصول جلوه می‌دهد که شما را از چالش‌ها و پیامدهای منفی آن موضوع، غافل می‌سازد.
آیت‌الله سیداحمد میرعمادی، نماینده ولی‏‌فقیه در استان و امام جمعه خرم‌آباد در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا در رابطه با جایگاه مشورت گفت: زندگی جمعی سرشار از تجربه‌های ارزنده و گران‌باری است که آدمیان در طول زمان به‌دست می‌آورند هم‌چنین برای عبور از موانع و مشکلات زندگی و یافتن راه‌های صحیح، اندیشه‌ورزی‌ها و تفکرات فراوان، صورت گرفته است، ما باید از این تجربه و تعقل که در قلب و اندیشه آدمیان صاحب صلاحیت که در اطراف ما زندگی می‎کنند استفاده کنیم و برای خود، پشتیبان محکمی در حل مشکلات و زیست سعادتمندانه بیابیم.
وی افزود: این مهم میسر نیست مگر با مشورت، در واقع رایزنی و مشورت کلیدی است که درهای معدن اندیشه و تجربه را به روی ما می‌گشاید و گوهرهای گرانبهایی را به‌طور رایگان در اختیارمان می‌گذارد.
حجت‌الاسلام میرعمادی اضافه کرد: انسان برای زندگی سعادت‌مندانه به پشتیبان‌های مطمئن نیاز دارد تا بتواند با تکیه بر آنها، مسیر صحیح خود را بیابد.
«مشورت»؛ بهترین پشتیبان و مددکار
وی با بیان این‌که عقل و دین، راهنماهای محکم و استواری هستند، ادامه داد: علاوه بر این دو منبع، «مشورت»، نیز بهترین پشتیبان و مددکار است، زیرا با آن، تجربه‌ها و حاصل اندیشه دیگران به‌راحتی در دسترس قرار می‌گیرد.
این مفسر قرآن و نهج‌البلاغه گفت: مشورت معمولاً بدون هزینه و بی‌خرج است و انسان می‌تواند رایگان انبوهی از تجربه‌های ديگران را به‌دست آورد و علاوه براین بی‌منت است و در جاهایی که تبادل کالاهای مادی در میان نباشد، منتی هم در کار نیست، اگر کسی پولی یا منزلی و یا کالای دیگری را به ما بدهد، خود به خود، مسئله منت در میان می‌آید، ولی مشورت، چنین نیست.
آیت‌الله میرعمادی افزود: رسول خدا (ص) با وجود برخورداری از پشتیبانی قدرت لایزال الهی و دارا بودن ملکه عصمت با اصحاب خود مشورت و رایزنی می‌کرد و در تاریخ چندین مورد مشورت در امور اجتماعی و عمومی در سیره عملی حضرت به ثبت رسیده است.
وی گفت: نظرخواهی پیامبراکرم(ص) از اصحاب در بسیاری از جنگ‌ها ازجمله جنگ بدر، احد، احزاب، و همچنین مسائل سیاسی چون صلح حدیبیه، داستان افک، نصب کارگزاران و غیره به‌خوبی از لابه‌لای تاریخ نمایان است.
نماینده ولی‏فقیه در لرستان با یادآوری این‌که احادیث متعددی از رسول خدا(ص) درباره اهمیت و آثار و فواید مشورت نقل شده است، ادامه داد: هر کس مشورت کند آراء و نظریات گوناگون را دریافت کند و مواضع خطر را می‌شناسد و نقاط ضعف و قوت بر او روشن می‌گردد، از سوی دیگر جلوی استبداد رای گرفته می‌شود و در اندیشه و خرد دیگران شریک می‌شود، درنتیجه کمتر به خطا و اشتباه می‌افتد.
وی گفت: با همین عمل است که همه عقل‌ها و اندیشه‌ها را به کمک می‌طلبیم و آنان به‌طور رایگان و بی‌منت، پشتیبان ما می‌شوند و هیچ کمک کاری بهتر و نیکوتر از مشورت نیست.