ملاصدرا؛ فیلسوفی که قرآن را شرح فلسفی و عرفانی کرد
گروه اندیشه: ملاصدرا، فیلسوفی ربانی و حکیمی الهی است که حکمت الهی را وارد مرحله جدیدی کرد.وی بخش مهمی از آثار خود را به تفسیر قرآن اختصاص داد و اگر چه مرگ به او اجازه نداد که تمام قرآن را شرح فلسفی و عرفانی بکند ولی تا آنجا که توانست بنویسد، دارای ویژگیهایی است که آنرا در میان تفاسیر بینظیر کرده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، محمدبن ابراهیم قوامی شیرازی معروف به «صدرا» و «صدرالمتالهین» حکیم الهی و فیلسوف ربانی بینظیر که حکمت الهی را وارد مرحله جدیدی کرد.ملاصدرا، اصول و مبانی اولیه فلسفه را تغییر داد و آنرا براصولی خللناپذیر استوار کرد.
فلسفه صدرا از یک نظر به منزله چهاراهی است که چهار جریان یعنی حکومت مشائی ارسطویی و سینایی و حکمت اشراقی سهروردی و عرفان نظری محییالدینی و معانی و مفاهیم کلامی با یکدیگر تلاقی کرده و مانند چهار نهر سر به هم برآورده، رودخانهای خروشان بهوجود آوردهاند.
صدرا شاگرد شیخ بهایی و میرداماد بوده است در شرحی که بر اصول کافی نوشته، از شیخ بهایی بهعنوان استاد علوم نقلی و از میرداماد بهعنوان استاد علوم نقلی یاد میکند.وی در سال 1050 قمری ضمن هفتمین سفر حج که پیاده میرفت، در بصره درگذشت.
کتب ملاصدرا
ملاصدرا یکی از فلاسفه پُرکار است وی با آنکه مدتی را که در حال انزوا و عبادت بود، دست به تالیف نزد و پس از آن نیز همواره به تدریس و تربیت دانشجویان فلسفه، که از سراسر ایران به گرد او میآمدند، پرداخت، ولی در تمام فرصتهای ممکن، چه در سفر و چه در حضر، از نوشتن کتاب و رسالههایی کوچک و بزرگ درباره فلسفه، در قالبهای مختلف کوتاهی نکرد و بههمین سبب مجموعهای متنوع فلسفی و بسیار مفید و استدلالی و با صورتها و هدفهای گوناگون بهوجود آورد.
برخی از کتب او کتاب درسی است و برای آموزش مقدماتی و یا تکمیلی عمیق فلسفه و عرفان از دیدگاه مکتب مخصوص او بهنام «حکمت متعالیه» بسیار مناسب است.برخی دیگر برای توضیح و اثبات نظریههای ویژه خود اوست و چند کتاب او را میتوان در اخلاق و آداب انسانی دانست.
وی بخش مهمی از آثار خود را به تفسیر قرآن اختصاص داد و اگر چه مرگ به او اجازه نداد که تمام قرآن را شرح فلسفی و عرفانی بکند ولی تا آنجا که توانست بنویسد، دارای ویژگیهایی است که آنرا در میان تفاسیر بینظیر کرده است.
ملاصدرا؛ فیلسوفی متخصص در حدیث و تفسیر قرآن
ملاصدرا که خود یک محدث(یعنی متخصص در حدیث و روایات منقول از پیامبر(ص) و ائمه اهلبیت(ع)) بود کار مهمی در حدیث نیز دارد و آن شرح کتاب حدیث معروف الکافی تالیف کُلینی رازی است که وی بخش «اصول» آنرا شرح کرده و شرحش شاید بهسبب مرگ او ناتمام مانده است.وی دو کتاب هم در منطق بهنام «تنقیح المنطق» و «رساله تصور و تصدیق» دارد.
ملاصدرا در طول عمر خود گهگاه و به مناسبتهایی به تفسیر یکی از سورههای قرآن پرداخته و در دهه آخر عمر خود از اول قرآن آغاز کرده تا همه را بهصورت یک تفسیر کامل درآورد ولی اجل مهلتش نداده است نام سورهها و ترتیب زمانی و تقریبی تالیف آنها بدینگونه است: 1- سوره حدید، 2- آیةالکرسی، 3- سوره سجده، 4- سوره زلزال، 5- آیه نور، سوره یس، سوره طارق، 6- سوره اعلی، 7- سوره واقعه، 8- سوره فاتحه، 9- سوره جمعه، 10- سوره بقره.
در کتابشناسی ملاصدرا هر یک از این کتب، اثری مستقل به حساب میآید.وی همچنین دو کتاب دیگر درباره قرآن بهنام «مفاتیحالغیب» و «اسرار الآیات» نوشته که در حکم مقدمه تفسیر و فلسفه تفسیر قرآن محسوب میشود.
از دیگر کتب این فیلسوف میتوان به الحکمة المتعالیه فی الاسفار الاربعه العقلیة، شرح الهدایة، المبدا و المعاد، امظاهر الالهیة، اکسیرالعارفین،المشاعر، الواردات القلبیة، ایقاظ النائمین، المسائل القدسیة، عرشیة یا الحکمة العرشیة، الشواهد الربوبیة، حاشیه بر شرح حکمةالاشراق، اتحاد عاقل و معقول اشاره کرد.
موضوع کتاب «الحشر» وی نیز نحوه حشر موجودات در روز قیامت است و در آن، برای اولینبار نظریه حشر حیوانات و اشیاء را در روز قیامت بیان کرده است.
همچنین از دیگر کتب ملاصدار میتوان از اجوبه المسائل، اتصاف الماهیة بالوجود، التشخص، سریان نورالوجود، لمّیة اختصاص المنطقة، خلقالاعمال، قضا و قدر، زادالمسافر در اثبات معاد و آخرت از راه فلسفه، شواهد الربوبیه، مزاج، اصالت جعل وجود، الحشریة، الالفاظ المفردة، رد شبهات ابلیس، سه اصل، کسراصنام الجاهلیة، التنقیح، التصور و التصدیق، دیوان شعر، نامه و مکاتبات و مجموعه یادداشتهای علمی ـ ادبی نام برد.
ملاصدرا همچنین، کتابی بهعنوان «متشابهات القرآن» دارد که این رساله درباره آیاتی از قرآن است که دارای معانی پنهانی و پیچیده است و این رساله در واقع فصلی از «مفاتیجالغیب» شمرده میشود.
فلسفه صدرا از یک نظر به منزله چهاراهی است که چهار جریان یعنی حکومت مشائی ارسطویی و سینایی و حکمت اشراقی سهروردی و عرفان نظری محییالدینی و معانی و مفاهیم کلامی با یکدیگر تلاقی کرده و مانند چهار نهر سر به هم برآورده، رودخانهای خروشان بهوجود آوردهاند.
صدرا شاگرد شیخ بهایی و میرداماد بوده است در شرحی که بر اصول کافی نوشته، از شیخ بهایی بهعنوان استاد علوم نقلی و از میرداماد بهعنوان استاد علوم نقلی یاد میکند.وی در سال 1050 قمری ضمن هفتمین سفر حج که پیاده میرفت، در بصره درگذشت.
کتب ملاصدرا
ملاصدرا یکی از فلاسفه پُرکار است وی با آنکه مدتی را که در حال انزوا و عبادت بود، دست به تالیف نزد و پس از آن نیز همواره به تدریس و تربیت دانشجویان فلسفه، که از سراسر ایران به گرد او میآمدند، پرداخت، ولی در تمام فرصتهای ممکن، چه در سفر و چه در حضر، از نوشتن کتاب و رسالههایی کوچک و بزرگ درباره فلسفه، در قالبهای مختلف کوتاهی نکرد و بههمین سبب مجموعهای متنوع فلسفی و بسیار مفید و استدلالی و با صورتها و هدفهای گوناگون بهوجود آورد.
برخی از کتب او کتاب درسی است و برای آموزش مقدماتی و یا تکمیلی عمیق فلسفه و عرفان از دیدگاه مکتب مخصوص او بهنام «حکمت متعالیه» بسیار مناسب است.برخی دیگر برای توضیح و اثبات نظریههای ویژه خود اوست و چند کتاب او را میتوان در اخلاق و آداب انسانی دانست.
وی بخش مهمی از آثار خود را به تفسیر قرآن اختصاص داد و اگر چه مرگ به او اجازه نداد که تمام قرآن را شرح فلسفی و عرفانی بکند ولی تا آنجا که توانست بنویسد، دارای ویژگیهایی است که آنرا در میان تفاسیر بینظیر کرده است.
ملاصدرا؛ فیلسوفی متخصص در حدیث و تفسیر قرآن
ملاصدرا که خود یک محدث(یعنی متخصص در حدیث و روایات منقول از پیامبر(ص) و ائمه اهلبیت(ع)) بود کار مهمی در حدیث نیز دارد و آن شرح کتاب حدیث معروف الکافی تالیف کُلینی رازی است که وی بخش «اصول» آنرا شرح کرده و شرحش شاید بهسبب مرگ او ناتمام مانده است.وی دو کتاب هم در منطق بهنام «تنقیح المنطق» و «رساله تصور و تصدیق» دارد.
ملاصدرا در طول عمر خود گهگاه و به مناسبتهایی به تفسیر یکی از سورههای قرآن پرداخته و در دهه آخر عمر خود از اول قرآن آغاز کرده تا همه را بهصورت یک تفسیر کامل درآورد ولی اجل مهلتش نداده است نام سورهها و ترتیب زمانی و تقریبی تالیف آنها بدینگونه است: 1- سوره حدید، 2- آیةالکرسی، 3- سوره سجده، 4- سوره زلزال، 5- آیه نور، سوره یس، سوره طارق، 6- سوره اعلی، 7- سوره واقعه، 8- سوره فاتحه، 9- سوره جمعه، 10- سوره بقره.
در کتابشناسی ملاصدرا هر یک از این کتب، اثری مستقل به حساب میآید.وی همچنین دو کتاب دیگر درباره قرآن بهنام «مفاتیحالغیب» و «اسرار الآیات» نوشته که در حکم مقدمه تفسیر و فلسفه تفسیر قرآن محسوب میشود.
از دیگر کتب این فیلسوف میتوان به الحکمة المتعالیه فی الاسفار الاربعه العقلیة، شرح الهدایة، المبدا و المعاد، امظاهر الالهیة، اکسیرالعارفین،المشاعر، الواردات القلبیة، ایقاظ النائمین، المسائل القدسیة، عرشیة یا الحکمة العرشیة، الشواهد الربوبیة، حاشیه بر شرح حکمةالاشراق، اتحاد عاقل و معقول اشاره کرد.
موضوع کتاب «الحشر» وی نیز نحوه حشر موجودات در روز قیامت است و در آن، برای اولینبار نظریه حشر حیوانات و اشیاء را در روز قیامت بیان کرده است.
همچنین از دیگر کتب ملاصدار میتوان از اجوبه المسائل، اتصاف الماهیة بالوجود، التشخص، سریان نورالوجود، لمّیة اختصاص المنطقة، خلقالاعمال، قضا و قدر، زادالمسافر در اثبات معاد و آخرت از راه فلسفه، شواهد الربوبیه، مزاج، اصالت جعل وجود، الحشریة، الالفاظ المفردة، رد شبهات ابلیس، سه اصل، کسراصنام الجاهلیة، التنقیح، التصور و التصدیق، دیوان شعر، نامه و مکاتبات و مجموعه یادداشتهای علمی ـ ادبی نام برد.
ملاصدرا همچنین، کتابی بهعنوان «متشابهات القرآن» دارد که این رساله درباره آیاتی از قرآن است که دارای معانی پنهانی و پیچیده است و این رساله در واقع فصلی از «مفاتیجالغیب» شمرده میشود.
