حکمت‌های تغییر ماه

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، خداوند متعال آن نظام عجیبی را که به ماه بخشیده با حرکت دقیق و حساب شده در آن منازل به سیر خود ادامه می‎دهد و لحظه‌ای از نظام و سیر خود تخطی نمی‌کند، تا آنجا که دانشمندان در اثر این نظام دقیق طبیعی، هزاران سال قبل می‎توانند پیش‎بینی‌های خود را از ماه گرفتگی(اگر خودشان در حساب اشتباه نکنند) اعلان نمایند.
شب اول ماه مانند ریسمان سفید هلال است.شب دوم دو برابر تا شب سیزدهم و چهاردهم تمام قرص نمایان می‎شود.از شب چهاردهم به‌تدریج کم می‎شود تا شب‌هایی که به اصطلاح محاق می‎شود، ماه ناپدید می‎گردد و دوباره از پشت سر خورشید مانند چوب قوسی شکل نمایان می‎شود تا حساب ایام ما دانسته گردد.
خداوند متعال در آیه 5 سوره «یونس» با این مضمون که «هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاء وَالْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُواْ عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ مَا خَلَقَ اللّهُ ذَلِكَ إِلاَّ بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ» می‏فرماید: او کسی است که خورشید را روشنایی و ماه را نور قرار داد و برای آن منزلگاه‌هایی مقدر کرد تا عدد سال‌ها و حساب(کارها) را بدانید، خداوند این را جز به حق نیافریده و او آیات خود را برای گروهی که اهل دانش هستند و می‎فهمند شرح می‎دهد.
ممکن است بعضی تصور کنند از نیمه‌ی دوم ماه به بعد منظره‌های نیمه‌ی اول ماه عیناً تکرار می‎شود و مثلاً چرهره‌ی ماه در شب بیست و یکم درست مانند شب هفتم است ولی این یک اشتباه بزرگ است، زیرا قسمت ناقص ماه در نیمه اول طرف بالا است در حالی‌که قسمت ناقص در نیمه دوم طرف پایین است و به تعبیر دیگر نوک‌های هلال در آغاز ماه به‌سمت شرق است، در حالی‌که نوک‌های ماه در اواخر ماه به‌سمت غرب می‏باشد به‌علاوه ماه در اوایل ماه در سمت غرب دیده می‎شود ولی در اواخر بیشتر در سمت شرق و بسیار دیرتر طلوع می‎کند.به این ترتیب می‎توان از شکل ماه با تغییرات تدریجی‌اش به‌‌عنوان یک روزشمار استفاده کرد و با دقت روزهای ماه را از شکل ماه به‌دست آورد.
به هر حال ما در این موهبت که نامش را «نظام تاریخی» می‎نامیم، مدیون این افرینش الهی هستیم و اگر حرکات ماه و خورشید و زمین نبود چنان هرج و مرج و ناراحتی در زندگی برای ما پدید می‎آمد که حسابی برای آن متصور نبود.
حجت‌الاسلام ابرهیم حسینی لیلابی، از مفسران قرآن کریم در گفت‌وگو با ایکنا لرستان، در رابطه با آیه 40 سوره «یس» با این مضمون که «لَا الشَّمْسُ يَنبَغِي لَهَا أَن تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلَا اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ؛ نه خورشيد را سزد كه به ماه رسد و نه شب بر روز پيشى جويد و هر كدام در سپهرى شناورند»، گفت: مقصود از نرسیدن خورشید به ماه به قرینه آیات پیشین که درباره حرکت خورشید و ماه به‌سوی قرارگاه ویژه خود بود) این است که آن دو کره در دو مسیر به دور از هم درحرکت هستند و هرگز با هم برخورد نخواهند کرد.
وی افزود: در این آیه مقصود از پیشی نگرفتن شب از روز مسخر خدا بودن ماه و خورشید، بقای نظم موجود و تغییرناپذیری آن تا روز رستاخیز است.
این مفسر قرآن ادامه داد: این‌که در این آیه می‎خوانیم شب از روز پیشی نمی‌گیرد از این تعبیر چنین استفاده می‎شود که روز قبل از شب آفریده شده است و شب به‌دنبال آن است در این خصوص روایات زیادی وارد شده و بیان‌گر این است که خداوند روز را را قبل از شب آفریده است.
وی در ادامه با بیان این‌که روایات زیادی وجود دارد که بیان‌گر این است خداوند متعال روز را قبل از شب آفریده است، ادامه داد: از سلام بن مستنیر نقل شده است که امام باقر(ع) فرمود: همانا خداوند متعال بهشت را پیش از جهنم، طاعت را پیش از معصیت، رحمت را پیش از غضب، خیر و نیکی را پیش از شر و بدی، زمین را پیش از آسمان، حیات و زندگی را پیش از مرگ، خورشید را پیش از ماه و نور و روشنایی را پیش از تاریکی و ظلمت آفریده است.
وی در ادامه در رابطه با آیه 5 سوره یونس «هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاء وَالْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُواْ عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ مَا خَلَقَ اللّهُ ذَلِكَ إِلاَّ بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ»، گفت: نکته‌ای که قابل توجه است و بعضی از تفسیرها مانند «تفسیر نمونه» که معترض آن شده‌اند، مسئله عدد و حساب است که در این آیه به آن اشاره شده و در واقع یکی از مهمترین مسائل زندگی بشر در تمام زمینه‌هاست.
لیلابی افزود: می‌دانیم اهمیت یک موهبت هنگامی آشکار می‎شود که زندگی را بدون آن مورد مطالعه و بررسی قرار بدهیم، روی این حساب، فکر کنید اگر یک روز تاریخ(امتیاز روزها، ماه‌ها و سال‌ها) از زندگی بشر برداشته شود و مثلاً نه روزهای هفته روشن باشد و نه روزهای ماه و نه شماره ماه‌ها و سال‌ها، در این موقع تمام مسائل تجاری، اقتصادی، سیاسی و هرگونه قرارداد و برنامه‌ی زمان‌بندی شده به هم می‎ریزد و هیچ کاری نظم و انضباطی به خود نخواهد گرفت، حتی وضع کشاورزی، دامداری و صنایع تولیدی نیز دچار هرج و مرج می‎شود.
وی با بیان این‌که خداوند متعال، انسان را برای زندگی سعادت‌بخش و توأم با نظام، آفریده لذا وسایل آن‌را نیز در اختیارش گذاشته است، افزود: درست است که انسان با یک تاریخ قراردادی می‎تواند کارهای خود را تا حدودی منظم سازد، ولی اگر برپایه یک میزان طبیعی استوار نباشد نه عمومیت پیدا می‌کند و نه چندان قابل اعتماد است.
این مفسر قرآن‌کریم گفت: همان‌طور که مقدار شبانه‌روز یک واحد کوچک تاریخی است، براثر یک عامل طبیعی یعنی حرکت زمین به‌دور خود به‌وجود می‎آید، ماه و سال نیز باید متکی به یک گردش طبیعی باشد و به این ترتیب حرکت ماه به‌دور کره‌ی زمین یک واحد بزرگ‌تر(ماه که تقریباً مساوی 30 روز است)و حرکت زمین به‌ دور خورشید واحد عظیم‌تری یعنی سال را تشکیل می‎دهد.
حسینی با بیان این‌که تقویم اسلامی براساس تقویم قمری و گردش ماه است، اظهارکرد: درست است که گردش خورشید در برج‌های دوازده‌گانه نیز وسیله‌ی خوبی برای تعیین ماه‌های شمسی است ولی این تقویم با این‌که طبیعی است به درد همه نمی‎خورد و تنها دانشمندان نجوم از طریق رصدهای نجومی می‎توانند، بودن خورشید را در فلان برج تشخیص دهند، به همین دلیل دیگران مجبورند به تقویم‌هایی که به‌وسیله همان منجمان تنظیم شده مراجعه کنند.
وی با یادآوری این‌که گردش منظم ماه به دور زمین، تقویم روشنی به‌دست می‎دهد که حتی افراد بی‌‎سواد و بیابان‌گرد نیز قادر به خواندن خطوط و نقوش آن هستند، افزود: توضیح این‌که قیافه ماه هر شب در آسمان به‌گونه‌‌ی خاصی غیر از شب قبل و بعد است به‌طوری‌که دو شب در تمام ماه وضع و قیافه‌ی ماه در آسمان یکسان نیست و اگر کمی در وضع ماه هر شب دقت کنیم کم‌کم عادت خواهیم کرد با دقت تعیین کنیم، آن شب چندمین شب ماه هست.