رمضان؛ ماهیکه بر ماهها سروری میکند
گروه اندیشه: رمضان ماهی برای آزمایش و امتحان است. انسان در این ماه مبارک و باخیر و برکت که یکیاز زیباترین و مبارکترین ماههای خداست و ماهی است که سرور همه ماههاست باید صبر خود بر گرسنگی و تشنگی، دوری از هوای نفس و خلی چیزهای دیگر را به آزمایش و امتحان بگذارد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، از همین الان میتوان صدای آمدنش را شنید صدایی آرام و زیبا، با آمدنش دنیا رنگ و بویی دیگر به خود میگیرد، اگرچه آمدنش بهظاهر سختیها و تکالیفی برایمان به همراه دارد اما با او و در او بودن زیبایی و عظمتی دارد که انسان حاضر است هر سختی را برای با او بودن پذیرا باشد.
البته وقتی از سختی سخن میگوییم منظورمان سختیهایی که همواره در اطرافمان شاهدیم نیست این نوع سختی یک سختی از جنس امتحان و آزمایش است آری رمضان ماهی برای آزمایش و امتحان است. انسان در این ماه مبارک و باخیر و برکت که یکیاز زیباترین و مبارکترین ماههای خداست باید صبر خود بر گرسنگی و تشنگی، دوری از هوای نفس و خلی چیزهای دیگر را به آزمایش و امتحان بگذارد.
قبولی در این آزمایش و امتحان الهی میتواند خیلی ساده باشد و میتواند خیلی سخت باشد و این بستگی به میزان تقوا و اراده و ایمان ما دارد، رمضان که بر ماههای دیگر سروری میکند را از اين جهت رمضان ناميدهاند كه در آن ماه گاهى از شدت گرما برههاى گوسپندان و كره شترها میمردهاند و گفته شده است به اين نام، از آن جهت ناميده شده كه گناهان را ذوب و نابود میكند.
معنای لغوی رمضان
رمضان از مصدر «رمض» بهمعناى شدت گرما، و تابش آفتاب بر رمل... معنا شده است، انتخاب چنين واژهاى براستى از دقت نظر و لطافت خاصى برخوردار است. چراكه سخن از گداخته شدن است، و شايد به تعبيرى دگرگون شدن در زير آفتاب گرم و سوزان نفس و تحمل ضربات بىامانش، زيرا كه رمضان ماه تحمل شدائد و عطش میباشد، عطشى ناشى از آفتاب سوزان يا گرماى شديد روزهاى طولانى تابستان و عطش ديگر حاصل از نفس سركشى كه پيوسته می گدازد و سوزشش جبرانناپذير است.
از نبی مکرم اسلام حضرت محمدمصطفی(ص) روايت شده كه اين ماه رمضان ناميده شده، زيرا «يرمض الذّنوب» است يعنى گناهان را میسوزاند (میآمرزد).
رمضان از نگاه قرآن
در آیه 184 سوره بقره در این رابطه آمده است: «أَیَّامًا مَّعْدُودَاتٍ فَمَن کَانَ مِنکُم مَّرِیضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَیَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِینَ یُطِیقُونَهُ فِدْیَةٌ طَعَامُ مِسْکِینٍ فَمَن تَطَوَّعَ خَیْرًا فَهُوَ خَیْرٌ لَّهُ وَأَن تَصُومُواْ خَیْرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ؛ [روزه در] روزهاى معدودى [بر شما مقرر شده است] [ولى] هر کس از شما بیمار یا در سفر باشد [به همان شماره] تعدادى از روزهاى دیگر [را روزه بدارد] و بر کسانىکه [روزه] طاقتفرساست کفارهاى است که خوراک دادن به بینوایى است و هر کس به میل خود بیشتر نیکى کند پس آن براى او بهتر است و اگر بدانید روزه گرفتن براى شما بهتر است».»
و نیز در آیه 185 سوره بقره آمده است: «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِیَ أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ وَمَن کَانَ مَرِیضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَیَّامٍ أُخَرَ یُرِیدُ اللّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَلاَ یُرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ وَلِتُکْمِلُواْ الْعِدَّةَ وَلِتُکَبِّرُواْ اللّهَ عَلَى مَا هَدَاکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ؛ ماه رمضان [همان ماه] است که در آن قرآن فرو فرستاده شده است [کتابى ] که مردم را راهبر و [متضمن] دلایل آشکار هدایت و [میزان] تشخیص حق از باطل است پس هر کس از شما این ماه را درک کند باید آن را روزه بدارد و کسى که بیمار یا در سفر است [باید به شماره آن] تعدادى از روزهاى دیگر [را روزه بدارد] خدا براى شما آسانى میخواهد و براى شما دشوارى نمیخواهد تا شماره [مقرر] را تکمیل کنید و خدا را به پاس آنکه رهنمونیتان کرده است به بزرگى بستایید و باشد که شکرگزارى کنید».
رمضان از نگاه روایات
از جابر نقل شده است كه امام محمدباقر(ع) فرمود: اى جابر، هر كس ماه رمضان بر او در رسد و روزها را روزه بگيرد و بخشى از شب را به عبادت برخيزد، و دامن و زبان خود را از حرام نگه دارد و چشم خود را از حرام بپوشد و به كسى آزار نرساند، مانند روزى كه مادرش او را زاييده است از گناهان خود بيرون مىرود. راوى مىگويد: به امام(ع) گفتم: فدايت شوم، اين حديث چه نيكوست! فرمود: اين شرط هم چه سخت است!
و نيز از جابر نقل شده است كه امام باقر(ع) فرمود: پيامبر خدا(ص) چون به هلال ماه رمضان نظر مىكرد، رو به قبله مىنمود، سپس مىگفت: «خداوندا، اين ماه را همراه با امنيت و ايمان، و سلامتى و اسلام، و تندرستى شكوهمند، و روزى وسيع، و دفع بيماريها، و تلاوت قرآن، و يارى بر نماز و روزه، بر ما نو بگردان. خداوندا، ما را براى ماه رمضان سالم نگهدار و آن را نيز براى ما سالم بدار، و آنرا از جانب ما بپذير، تا ماه رمضان در حالى تمام شود كه ما را آمرزيده باشى». سپس رو بهسوى مردم مىكرد و مىفرمود: «اى گروه مسلمانان، هنگامىكه هلال ماه رمضان طلوع مىكند، شياطين سركش به زنجير كشيده میشوند، و درهاى آسمان و درهاى بهشت و درهاى رحمت همه گشوده میشود، و درهاى دوزخ را میبندند، و دعا مستجاب میگردد، و هنگام هر افطارى براى خدا آزادشدگانى خواهد بود كه آنان را از آتش آزاد مىكند، و هر شب مناديى ندا مىكند: «آيا درخواستكنندهاى هست؟ آيا استغفار كنندهاى هست؟ خداوندا، به هر انفاق كنندهاى عوض ده و مال هر بخيلى را به دست تلف بسپار» تا چون هلال شوال طلوع كرد، مؤمنان را ندا میكنند كه: صبحگاهان براى گرفتن جايزههاى خود حاضر شويد كه آن روز، روز پاداش است. سپس امام باقر(ع) فرمود: آگاه باشيد، سوگند به آن كسىكه جانم به دست اوست، اين جايزهها دينار و درهم نيست [بلكه آمرزش و رحمت الهى است]».
زراره میگويد: امام باقر(ع) فرمود: هنگامىكه پيامبراکرم(ص) از عرفات بازگشت و بهسوى منى حركت كرد، وارد مسجد شد. مردم بر گرد او جمع شدند و درباره شب قدر از او سؤال كردند. پيامبر(ص) براى خطبه به پاخاست و پس از ثناى خدا فرمود: «امّا بعد، كدام يك از شما درباره شب قدر از من سؤال كرديد؟ من آنرا از شما پنهان نكردهام، زيرا بدان آگاه نيستم. اى مردم، بدانيد كه هر كس ماه رمضان بر او در رسد و سالم و تندرست باشد، پس روزها را روزه بگيرد و پاسى از شب را به عبادت برخيزد و مراقب نماز خويش باشد و به نماز جمعه رهسپار شود و در نماز عيد فطر حاضر گردد، قطعاً شب قدر را درك كرده و به جايزه پروردگار رسيده است. راوى گفت: امام صادق(ع) فرمود: به خدا سوگند به جوايزى رسيده است كه مانند جوايز بندگان نيست.
ابو بصير میگويد: امام باقر(ع) فرمود: رسول خدا(ص) هنگامىكه ماه رمضان فرا میرسيد و سه روز از ماه شعبان باقى مانده بود، به بلال میفرمود كه مردم را خبر كند. مردم گرد مىآمدند و پيامبر (ص) به منبر مىرفت و حمد و ثناى الهى بهجاى مىآورد و سپس میفرمود: اى مردم، اين ماه كه سرور ماههاى ديگر است فرا رسيده است. شبى در آن است كه از هزار ماه بهتر است. در اين ماه درهاى دوزخ بسته میشود، و درهاى بهشت گشوده میگردد. هر كس اين ماه را درك كند و آمرزيده نشود، خدا او را از رحمت خود دور ساخته است، و هر كس پدر و مادرش را دريابد و مورد آمرزش قرار نگيرد، خدا او را از خود طرد كرده است، و هر كس نام من نزد او برده شود و بر من درود نفرستد و آمرزيده نشود، خداوند بزرگ او را از رحمت خود دور ساخته است.
اهمیت ماه مبارک رمضان
رسول خدا (ص) فرمود: اگر بنده «خدا» میدانست كه در ماه رمضان چيست [چه بركتى وجود دارد] دوست میداشت كه تمام سال، رمضان باشد.
در فضیلت و شرافت ماه مبارک رمضان همین بس که در میان ماههای قمری تنها ماهی است که خدای تبارک و تعالی نام آنرا در کتاب شریف خود ذکر کرده و آنرا ظرف زمانی نزول انزالی قرآن ـ که جزء بهترین هدایای الهی به جامعه بشریت است ـ معرفی فرموده است.
در قرآن کریم در آیه 185 سوره بقره راجع به این ماه عظیم چنین آمده است: «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى ...؛ ماه رمضان [همان ماه] است كه در آن قرآن فرو فرستاده شده است [كتابى ] كه مردم را راهبر و [متضمن] دلايل آشكار هدايت و [ميزان] تشخيص حق از باطل است...».
البته وقتی از سختی سخن میگوییم منظورمان سختیهایی که همواره در اطرافمان شاهدیم نیست این نوع سختی یک سختی از جنس امتحان و آزمایش است آری رمضان ماهی برای آزمایش و امتحان است. انسان در این ماه مبارک و باخیر و برکت که یکیاز زیباترین و مبارکترین ماههای خداست باید صبر خود بر گرسنگی و تشنگی، دوری از هوای نفس و خلی چیزهای دیگر را به آزمایش و امتحان بگذارد.
قبولی در این آزمایش و امتحان الهی میتواند خیلی ساده باشد و میتواند خیلی سخت باشد و این بستگی به میزان تقوا و اراده و ایمان ما دارد، رمضان که بر ماههای دیگر سروری میکند را از اين جهت رمضان ناميدهاند كه در آن ماه گاهى از شدت گرما برههاى گوسپندان و كره شترها میمردهاند و گفته شده است به اين نام، از آن جهت ناميده شده كه گناهان را ذوب و نابود میكند.
معنای لغوی رمضان
رمضان از مصدر «رمض» بهمعناى شدت گرما، و تابش آفتاب بر رمل... معنا شده است، انتخاب چنين واژهاى براستى از دقت نظر و لطافت خاصى برخوردار است. چراكه سخن از گداخته شدن است، و شايد به تعبيرى دگرگون شدن در زير آفتاب گرم و سوزان نفس و تحمل ضربات بىامانش، زيرا كه رمضان ماه تحمل شدائد و عطش میباشد، عطشى ناشى از آفتاب سوزان يا گرماى شديد روزهاى طولانى تابستان و عطش ديگر حاصل از نفس سركشى كه پيوسته می گدازد و سوزشش جبرانناپذير است.
از نبی مکرم اسلام حضرت محمدمصطفی(ص) روايت شده كه اين ماه رمضان ناميده شده، زيرا «يرمض الذّنوب» است يعنى گناهان را میسوزاند (میآمرزد).
رمضان از نگاه قرآن
در آیه 184 سوره بقره در این رابطه آمده است: «أَیَّامًا مَّعْدُودَاتٍ فَمَن کَانَ مِنکُم مَّرِیضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَیَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِینَ یُطِیقُونَهُ فِدْیَةٌ طَعَامُ مِسْکِینٍ فَمَن تَطَوَّعَ خَیْرًا فَهُوَ خَیْرٌ لَّهُ وَأَن تَصُومُواْ خَیْرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ؛ [روزه در] روزهاى معدودى [بر شما مقرر شده است] [ولى] هر کس از شما بیمار یا در سفر باشد [به همان شماره] تعدادى از روزهاى دیگر [را روزه بدارد] و بر کسانىکه [روزه] طاقتفرساست کفارهاى است که خوراک دادن به بینوایى است و هر کس به میل خود بیشتر نیکى کند پس آن براى او بهتر است و اگر بدانید روزه گرفتن براى شما بهتر است».»
و نیز در آیه 185 سوره بقره آمده است: «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِیَ أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ وَمَن کَانَ مَرِیضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَیَّامٍ أُخَرَ یُرِیدُ اللّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَلاَ یُرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ وَلِتُکْمِلُواْ الْعِدَّةَ وَلِتُکَبِّرُواْ اللّهَ عَلَى مَا هَدَاکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ؛ ماه رمضان [همان ماه] است که در آن قرآن فرو فرستاده شده است [کتابى ] که مردم را راهبر و [متضمن] دلایل آشکار هدایت و [میزان] تشخیص حق از باطل است پس هر کس از شما این ماه را درک کند باید آن را روزه بدارد و کسى که بیمار یا در سفر است [باید به شماره آن] تعدادى از روزهاى دیگر [را روزه بدارد] خدا براى شما آسانى میخواهد و براى شما دشوارى نمیخواهد تا شماره [مقرر] را تکمیل کنید و خدا را به پاس آنکه رهنمونیتان کرده است به بزرگى بستایید و باشد که شکرگزارى کنید».
رمضان از نگاه روایات
از جابر نقل شده است كه امام محمدباقر(ع) فرمود: اى جابر، هر كس ماه رمضان بر او در رسد و روزها را روزه بگيرد و بخشى از شب را به عبادت برخيزد، و دامن و زبان خود را از حرام نگه دارد و چشم خود را از حرام بپوشد و به كسى آزار نرساند، مانند روزى كه مادرش او را زاييده است از گناهان خود بيرون مىرود. راوى مىگويد: به امام(ع) گفتم: فدايت شوم، اين حديث چه نيكوست! فرمود: اين شرط هم چه سخت است!
و نيز از جابر نقل شده است كه امام باقر(ع) فرمود: پيامبر خدا(ص) چون به هلال ماه رمضان نظر مىكرد، رو به قبله مىنمود، سپس مىگفت: «خداوندا، اين ماه را همراه با امنيت و ايمان، و سلامتى و اسلام، و تندرستى شكوهمند، و روزى وسيع، و دفع بيماريها، و تلاوت قرآن، و يارى بر نماز و روزه، بر ما نو بگردان. خداوندا، ما را براى ماه رمضان سالم نگهدار و آن را نيز براى ما سالم بدار، و آنرا از جانب ما بپذير، تا ماه رمضان در حالى تمام شود كه ما را آمرزيده باشى». سپس رو بهسوى مردم مىكرد و مىفرمود: «اى گروه مسلمانان، هنگامىكه هلال ماه رمضان طلوع مىكند، شياطين سركش به زنجير كشيده میشوند، و درهاى آسمان و درهاى بهشت و درهاى رحمت همه گشوده میشود، و درهاى دوزخ را میبندند، و دعا مستجاب میگردد، و هنگام هر افطارى براى خدا آزادشدگانى خواهد بود كه آنان را از آتش آزاد مىكند، و هر شب مناديى ندا مىكند: «آيا درخواستكنندهاى هست؟ آيا استغفار كنندهاى هست؟ خداوندا، به هر انفاق كنندهاى عوض ده و مال هر بخيلى را به دست تلف بسپار» تا چون هلال شوال طلوع كرد، مؤمنان را ندا میكنند كه: صبحگاهان براى گرفتن جايزههاى خود حاضر شويد كه آن روز، روز پاداش است. سپس امام باقر(ع) فرمود: آگاه باشيد، سوگند به آن كسىكه جانم به دست اوست، اين جايزهها دينار و درهم نيست [بلكه آمرزش و رحمت الهى است]».
زراره میگويد: امام باقر(ع) فرمود: هنگامىكه پيامبراکرم(ص) از عرفات بازگشت و بهسوى منى حركت كرد، وارد مسجد شد. مردم بر گرد او جمع شدند و درباره شب قدر از او سؤال كردند. پيامبر(ص) براى خطبه به پاخاست و پس از ثناى خدا فرمود: «امّا بعد، كدام يك از شما درباره شب قدر از من سؤال كرديد؟ من آنرا از شما پنهان نكردهام، زيرا بدان آگاه نيستم. اى مردم، بدانيد كه هر كس ماه رمضان بر او در رسد و سالم و تندرست باشد، پس روزها را روزه بگيرد و پاسى از شب را به عبادت برخيزد و مراقب نماز خويش باشد و به نماز جمعه رهسپار شود و در نماز عيد فطر حاضر گردد، قطعاً شب قدر را درك كرده و به جايزه پروردگار رسيده است. راوى گفت: امام صادق(ع) فرمود: به خدا سوگند به جوايزى رسيده است كه مانند جوايز بندگان نيست.
ابو بصير میگويد: امام باقر(ع) فرمود: رسول خدا(ص) هنگامىكه ماه رمضان فرا میرسيد و سه روز از ماه شعبان باقى مانده بود، به بلال میفرمود كه مردم را خبر كند. مردم گرد مىآمدند و پيامبر (ص) به منبر مىرفت و حمد و ثناى الهى بهجاى مىآورد و سپس میفرمود: اى مردم، اين ماه كه سرور ماههاى ديگر است فرا رسيده است. شبى در آن است كه از هزار ماه بهتر است. در اين ماه درهاى دوزخ بسته میشود، و درهاى بهشت گشوده میگردد. هر كس اين ماه را درك كند و آمرزيده نشود، خدا او را از رحمت خود دور ساخته است، و هر كس پدر و مادرش را دريابد و مورد آمرزش قرار نگيرد، خدا او را از خود طرد كرده است، و هر كس نام من نزد او برده شود و بر من درود نفرستد و آمرزيده نشود، خداوند بزرگ او را از رحمت خود دور ساخته است.
اهمیت ماه مبارک رمضان
رسول خدا (ص) فرمود: اگر بنده «خدا» میدانست كه در ماه رمضان چيست [چه بركتى وجود دارد] دوست میداشت كه تمام سال، رمضان باشد.
در فضیلت و شرافت ماه مبارک رمضان همین بس که در میان ماههای قمری تنها ماهی است که خدای تبارک و تعالی نام آنرا در کتاب شریف خود ذکر کرده و آنرا ظرف زمانی نزول انزالی قرآن ـ که جزء بهترین هدایای الهی به جامعه بشریت است ـ معرفی فرموده است.
در قرآن کریم در آیه 185 سوره بقره راجع به این ماه عظیم چنین آمده است: «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى ...؛ ماه رمضان [همان ماه] است كه در آن قرآن فرو فرستاده شده است [كتابى ] كه مردم را راهبر و [متضمن] دلايل آشكار هدايت و [ميزان] تشخيص حق از باطل است...».
