حیا؛ زیربنای پاکیها
گروه اجتماعی: حیا یک حالت خودنگهداری و انقباض و انزوا و گرفتگی نفس است که از آن بهعنوان زیربنای پاکیها یاد شده است.معمولاً حیا در زنان بیشاز مردان است که طبق روایتی گفته شده: «حیا ده جزء دارد که یک جزء در مرد و نُه جزء در زن است».
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، یکی از نشانههای ایمان مسئله حیا است، عمل به ایمان نشانههایی دارد که این نشانهها در ظاهر و باطن فرد مؤمن وجود دارد و در بررسی آیات و روایات متعدد یکی از این نشانهها حیا دانسته شده است؛ بنابراین حیا سبب بروز ایمان میشود.
حیا یا شرم از کلمات مترادف هستند که بهمعنای رعایت آداب و حریمها و اخلاقیات میباشد همچنین حیا یک حالت خود نگهداری و انقباض و انزوا و گرفتگی نفس است.
حیا نوعی خودداری فرد از انجام عمل زشت در حضور یک ناظر محترم بهدلیل ترس از سرزنش است.فرق حیا با خجالت این است که حیا یک امر مثبت است و خجالت یک امر منفی است لذا مردم از شخص با حیا تعریف میکنند ولی از آدم خجالتی تعریف نمیکنند.
از باحیاترین مردم، پیامبران بودهاند مخصوصاً پیامبراعظم(ص) که گاه از کثرت حیا، عرق شرم بر صورت و گردن ایشان ظاهر میشد.سپس اولیا خدا و علما و مؤمنین و مؤمنات از نظر حیا از بقیه جلوترند.
معمولاً حیا در زنان بیش از مردان است که طبق روایتی گفته شده: حیا ده جزء دارد که یک جزء در مرد و نُه جزء در زن است.گویند: وقتی دختر به سن بلوغ رسید یک جزء از حیا میرود، هنگامیکه عروسی کرد جزء دوم هم میرود، وقتی فرزندی متولد نمود جزء سوم هم میرود و هفت جزء باقی میماند اگر رعایت مسائل اخلاقی و عفت و حیا را نمود، این هفت جزء باقی میماند و الا بقیه هم میرود و تبدیل به زنی بیحیا میشود.
انواع حیا
از انواع حیا میتوان از در روابط جنسی زن و مرد، حیا در روابط اجتماعی و اخلاقی بین افراد جامعه مانند مقابل بکدیگر پا دراز نکردن، فحش ندادن، دعوا نکردن، برهنه نشدن، با لباس زیر مقابل هم ظاهر نشدن، صداهای ناحور از خود درنیاوردن، حیا در روابط اعضای خانواده مانند جلوتر از والدین راه نرفتن، رعایت حرمت آنها در همه موارد، حیا در روابط کاری، حیا در ورزش مانند در رختکن برهنه نشدن، لباس چسبان نپوشیدن، حیا در ادبیات و هنرها مانند از الفاظ رکیک دوری کردن، اجتناب از ناسزا گفتن و برهنه ظاهر شدن در صحنههای فیلم، حیا در موقع خوابیدن، حیا در هنگام قضاء حاجت، حیا در هنگام ازدواج، حیا در هنگام غذا خوردن نام برد.
حیا یکی از اوصاف خداوند متعال است خداوند میفرماید هرگاه بندهای از من درخواستی داشته باشد حیا میکنم درخواستش را پاسخ ندهم. همچنین حیا در رأس صفات انبیا بوده و خیر محض است و از آن بهعنوان لباس رستگاری و تقوا و نوری که مانع از ظلمت گناه میشود، یاد شده است.کمحیایی و بیحیایی باعث میشود خداوند از شخص رویگردان شود و کسانیکه در طول تاریخ اهل حیا بودند زمینه نجات آنها فراهم شده است.
خلاصه تعالیم انبیا در این جمله است، کسیکه حیا نداشته باشد هیچ چیز جلودارش نیست و هر کاری را که بخواهد انجام میدهد و این نمایشگاه کامل بیایمانی و بیتقوایی است. بیحیایی در گفتار و در مراقبت از چشم کمکم و بهتدریج منجر به رسیدن از گناهان کوچک به گناهان بزرگ و مخالفت با مکتب امامان معصوم میشود.
در روایات، آثار فراوانی اعم از دنیوی و اخروی، فردی و اجتماعی، نفسانی و رفتاری برای حیا بیان شده است که از جمله میتوان گفت حیا کلید خوبیهاست چنانکه امام علی(ع) میفرماید: شرم کلید هر خیری است، همچنین، حیا مانع کارهای زشت میشود. محوکننده خطاها و نگهدارنده از آتش جهنم است، موجب پاکدامنی شده و عیب را میپوشاند و مانع هلاکت است چنانکه حضرت علی(ع) میفرماید: هر کسی که در گفتار او حیا باشد، جدا شود ازاو خناء(هلاک یا فساد) در کردار او، که مراد این است که اگر کسى در گفتار شرم داشته باشد کردار او نیز خوب است و کارى نمیکند که هلاک یا فساد در آن باشد.
آیات قرآن در رابطه با حیا
خداوند متعال در آیه 30 سوره مبارکه نور میفرماید: «قُل لِّلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِکَ أَزْکَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا یَصْنَعُونَ؛ به مردان با ایمان بگو دیده فرو نهند و پاکدامنى ورزند که این براى آنان پاکیزهتر است زیرا خدا به آنچه میکنند آگاه است».
و نیز در آیه 33 سوره نور میفرماید: «وَلْیَسْتَعْفِفِ الَّذِینَ لَا یَجِدُونَ نِکَاحًا حَتَّى یُغْنِیَهُمْ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَالَّذِینَ یَبْتَغُونَ الْکِتَابَ مِمَّا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ فَکَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِیهِمْ خَیْرًا وَآتُوهُم مِّن مَّالِ اللَّهِ الَّذِی آتَاکُمْ وَلَا تُکْرِهُوا فَتَیَاتِکُمْ عَلَى الْبِغَاء إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِّتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَمَن یُکْرِههُّنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِن بَعْدِ إِکْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَّحِیمٌ؛ کسانىکه [وسیله] زناشویى نمىیابند باید عفت ورزند تا خدا آنان را از فضل خویش بىنیاز گرداند و از میان غلامانتان کسانىکه درصددند با قرارداد کتبى خود را آزاد کنند اگر در آنان خیرى [و توانایى پرداخت مال] مىیابید قرار بازخرید آنها را بنویسید و از آن مالى که خدا به شما داده است به ایشان بدهید [تا تدریجاً خود را آزاد کنند] و کنیزان خود را در صورتىکه تمایل به پاکدامنى دارند براى اینکه متاع زندگى دنیا را بجویید به زنا وادار مکنید و هر کس آنان را به زور وادار کند در حقیقت خدا پس از اجبار نمودن ایشان [نسبت به آنها] آمرزنده مهربان است».
خداوند در آیه 31 سوره نور نیز در رابطه با حیا فرموده است: «وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُیُوبِهِنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِینَ غَیْرِ أُوْلِی الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلَا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ مَا یُخْفِینَ مِن زِینَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِیعًا أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ؛ و به زنان با ایمان بگو دیدگان خود را [از هر نامحرمى] فرو بندند و پاکدامنى ورزند و زیورهاى خود را آشکار نگردانند مگر آنچه که طبعا از آن پیداست و باید روسرى خود را بر سینه خویش [فرو] اندازند و زیورهایشان را جز براى شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان [همکیش] خود یا کنیزانشان یا خدمتکاران مرد که [از زن] بىنیازند یا کودکانى که بر عورتهاى زنان وقوف حاصل نکردهاند آشکار نکنند و پاهاى خود را [بهگونهاى به زمین] نکوبند تا آنچه از زینتشان نهفته مىدارند معلوم گردد اى مؤمنان همگى [از مرد و زن] به درگاه خدا توبه کنید امید که رستگار شوید».
«حیا» با «عفت» مرتبط بوده و به روابط زن و مرد اشاره دارد امام صادق(ع) میفرماید: «حیا ده جزء دارد، نُه جزء آن در زنان و یک جزء آن در مردان است» آن حیایی که معمولاً در روابط اجتماعی و خانوادگی از آن یاد میشود، آن نوع حیایی است که فرد، حدود و مرزها را رعایت کند.
در برخی روایات، حیا بهعنوان یکی از شاخصههای اصلی انسان مسلمان معرفی شده و آنرا لازمه ایمان دانستهاند؛ پیامبر گرامی اسلام(ص) فرمود: «حیا و ایمان همراهند و در یک رشته بستهاند و چون یکی از آنها رفت، دیگری هم رفت» و امام صادق(ع) نیز میفرماید: «ایمان نیست برای کسیکه حیا ندارد».
حیا یا شرم از کلمات مترادف هستند که بهمعنای رعایت آداب و حریمها و اخلاقیات میباشد همچنین حیا یک حالت خود نگهداری و انقباض و انزوا و گرفتگی نفس است.
حیا نوعی خودداری فرد از انجام عمل زشت در حضور یک ناظر محترم بهدلیل ترس از سرزنش است.فرق حیا با خجالت این است که حیا یک امر مثبت است و خجالت یک امر منفی است لذا مردم از شخص با حیا تعریف میکنند ولی از آدم خجالتی تعریف نمیکنند.
از باحیاترین مردم، پیامبران بودهاند مخصوصاً پیامبراعظم(ص) که گاه از کثرت حیا، عرق شرم بر صورت و گردن ایشان ظاهر میشد.سپس اولیا خدا و علما و مؤمنین و مؤمنات از نظر حیا از بقیه جلوترند.
معمولاً حیا در زنان بیش از مردان است که طبق روایتی گفته شده: حیا ده جزء دارد که یک جزء در مرد و نُه جزء در زن است.گویند: وقتی دختر به سن بلوغ رسید یک جزء از حیا میرود، هنگامیکه عروسی کرد جزء دوم هم میرود، وقتی فرزندی متولد نمود جزء سوم هم میرود و هفت جزء باقی میماند اگر رعایت مسائل اخلاقی و عفت و حیا را نمود، این هفت جزء باقی میماند و الا بقیه هم میرود و تبدیل به زنی بیحیا میشود.
انواع حیا
از انواع حیا میتوان از در روابط جنسی زن و مرد، حیا در روابط اجتماعی و اخلاقی بین افراد جامعه مانند مقابل بکدیگر پا دراز نکردن، فحش ندادن، دعوا نکردن، برهنه نشدن، با لباس زیر مقابل هم ظاهر نشدن، صداهای ناحور از خود درنیاوردن، حیا در روابط اعضای خانواده مانند جلوتر از والدین راه نرفتن، رعایت حرمت آنها در همه موارد، حیا در روابط کاری، حیا در ورزش مانند در رختکن برهنه نشدن، لباس چسبان نپوشیدن، حیا در ادبیات و هنرها مانند از الفاظ رکیک دوری کردن، اجتناب از ناسزا گفتن و برهنه ظاهر شدن در صحنههای فیلم، حیا در موقع خوابیدن، حیا در هنگام قضاء حاجت، حیا در هنگام ازدواج، حیا در هنگام غذا خوردن نام برد.
حیا یکی از اوصاف خداوند متعال است خداوند میفرماید هرگاه بندهای از من درخواستی داشته باشد حیا میکنم درخواستش را پاسخ ندهم. همچنین حیا در رأس صفات انبیا بوده و خیر محض است و از آن بهعنوان لباس رستگاری و تقوا و نوری که مانع از ظلمت گناه میشود، یاد شده است.کمحیایی و بیحیایی باعث میشود خداوند از شخص رویگردان شود و کسانیکه در طول تاریخ اهل حیا بودند زمینه نجات آنها فراهم شده است.
خلاصه تعالیم انبیا در این جمله است، کسیکه حیا نداشته باشد هیچ چیز جلودارش نیست و هر کاری را که بخواهد انجام میدهد و این نمایشگاه کامل بیایمانی و بیتقوایی است. بیحیایی در گفتار و در مراقبت از چشم کمکم و بهتدریج منجر به رسیدن از گناهان کوچک به گناهان بزرگ و مخالفت با مکتب امامان معصوم میشود.
در روایات، آثار فراوانی اعم از دنیوی و اخروی، فردی و اجتماعی، نفسانی و رفتاری برای حیا بیان شده است که از جمله میتوان گفت حیا کلید خوبیهاست چنانکه امام علی(ع) میفرماید: شرم کلید هر خیری است، همچنین، حیا مانع کارهای زشت میشود. محوکننده خطاها و نگهدارنده از آتش جهنم است، موجب پاکدامنی شده و عیب را میپوشاند و مانع هلاکت است چنانکه حضرت علی(ع) میفرماید: هر کسی که در گفتار او حیا باشد، جدا شود ازاو خناء(هلاک یا فساد) در کردار او، که مراد این است که اگر کسى در گفتار شرم داشته باشد کردار او نیز خوب است و کارى نمیکند که هلاک یا فساد در آن باشد.
آیات قرآن در رابطه با حیا
خداوند متعال در آیه 30 سوره مبارکه نور میفرماید: «قُل لِّلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِکَ أَزْکَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا یَصْنَعُونَ؛ به مردان با ایمان بگو دیده فرو نهند و پاکدامنى ورزند که این براى آنان پاکیزهتر است زیرا خدا به آنچه میکنند آگاه است».
و نیز در آیه 33 سوره نور میفرماید: «وَلْیَسْتَعْفِفِ الَّذِینَ لَا یَجِدُونَ نِکَاحًا حَتَّى یُغْنِیَهُمْ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَالَّذِینَ یَبْتَغُونَ الْکِتَابَ مِمَّا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ فَکَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِیهِمْ خَیْرًا وَآتُوهُم مِّن مَّالِ اللَّهِ الَّذِی آتَاکُمْ وَلَا تُکْرِهُوا فَتَیَاتِکُمْ عَلَى الْبِغَاء إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِّتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَمَن یُکْرِههُّنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِن بَعْدِ إِکْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَّحِیمٌ؛ کسانىکه [وسیله] زناشویى نمىیابند باید عفت ورزند تا خدا آنان را از فضل خویش بىنیاز گرداند و از میان غلامانتان کسانىکه درصددند با قرارداد کتبى خود را آزاد کنند اگر در آنان خیرى [و توانایى پرداخت مال] مىیابید قرار بازخرید آنها را بنویسید و از آن مالى که خدا به شما داده است به ایشان بدهید [تا تدریجاً خود را آزاد کنند] و کنیزان خود را در صورتىکه تمایل به پاکدامنى دارند براى اینکه متاع زندگى دنیا را بجویید به زنا وادار مکنید و هر کس آنان را به زور وادار کند در حقیقت خدا پس از اجبار نمودن ایشان [نسبت به آنها] آمرزنده مهربان است».
خداوند در آیه 31 سوره نور نیز در رابطه با حیا فرموده است: «وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُیُوبِهِنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِینَ غَیْرِ أُوْلِی الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلَا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ مَا یُخْفِینَ مِن زِینَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِیعًا أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ؛ و به زنان با ایمان بگو دیدگان خود را [از هر نامحرمى] فرو بندند و پاکدامنى ورزند و زیورهاى خود را آشکار نگردانند مگر آنچه که طبعا از آن پیداست و باید روسرى خود را بر سینه خویش [فرو] اندازند و زیورهایشان را جز براى شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان [همکیش] خود یا کنیزانشان یا خدمتکاران مرد که [از زن] بىنیازند یا کودکانى که بر عورتهاى زنان وقوف حاصل نکردهاند آشکار نکنند و پاهاى خود را [بهگونهاى به زمین] نکوبند تا آنچه از زینتشان نهفته مىدارند معلوم گردد اى مؤمنان همگى [از مرد و زن] به درگاه خدا توبه کنید امید که رستگار شوید».
«حیا» با «عفت» مرتبط بوده و به روابط زن و مرد اشاره دارد امام صادق(ع) میفرماید: «حیا ده جزء دارد، نُه جزء آن در زنان و یک جزء آن در مردان است» آن حیایی که معمولاً در روابط اجتماعی و خانوادگی از آن یاد میشود، آن نوع حیایی است که فرد، حدود و مرزها را رعایت کند.
در برخی روایات، حیا بهعنوان یکی از شاخصههای اصلی انسان مسلمان معرفی شده و آنرا لازمه ایمان دانستهاند؛ پیامبر گرامی اسلام(ص) فرمود: «حیا و ایمان همراهند و در یک رشته بستهاند و چون یکی از آنها رفت، دیگری هم رفت» و امام صادق(ع) نیز میفرماید: «ایمان نیست برای کسیکه حیا ندارد».
