صداقت و امانتداری؛ از نشانههای بازار اسلامی
گروه اندیشه: طبق آیات و روایات و قوانین اسلامی اقتصاد آزاد باید همراه با نظارت، محدودیت عقلانی، حقوقی و اخلاقی باشد و این بهمعنای نفی ولنگاری است؛ به تعبیر امام رضا(ع) اگر در اقتصاد مراقبتی در کار نباشد، همه جامعه فاسد خواهد شد و امانتداری و صداقت نشانههای بازار اسلامی است و نباید صلات و صیام بازاریان را ملاک قرار داد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از
لرستان، اقتصاد یکیاز مهمترین مقولههای زندگی بشر است که هیچکس
نمیتواند منکر تأثیر آن بر روی تمام جنبههای زندگی شود.این مقوله آنچنان
مهم است که بخشی از آیات قرآن کریم و روایات و احادیث ائمه معصومین(ع) را
در بر میگیرد، همچنین در چند سال اخیر این موضوع مورد تأکید مقام معظم
رهبری بوده، بهطوریکه چندین سال متمادی شعار سال جمهوری اسلامی ایران
شعاری مرتبط با اقتصاد انتخاب شده است.
در این میان ما ایرانیان علاقه و ارادت ویژهای به ائمه معصومین(ع) بهویژه امام رضا(ع) داریم، لذا میطلبد در رابطه با زندگی آنها و ابعاد مختلف آن بررسیهای انجام شده و راهکارهای کلیدی که میتوان در جامعه امروز پیاده نمود را استخراج کرده و بهصورت عملیاتی به جامعه ارائه داد.
حالکه ارادت ما شیعیان به امام مهمان اما میزبان در کشورمان آنچنان زیاد است که زائران ایشان نیز جایگاه ویژهای در نزد ما دارند، لذا ما بهعنوان میزبان این زائران باید ابعاد زندگی امام را بدانیم و بشناسیم و آنها را در زندگی روزمره خود پیاده کنیم.
یکیاز ابعاد زندگی ائمه معصومین(ع) بُعد اقتصادی زندگی آنها بوده است، بُعدی که نهتنها در زمان ما بلکه در زمانهای خیلی دور نیز که تازه پول اختراع شده بود مورد توجه قرار گرفته است.
یکیاز راههای کسب درآمد و رونق بخشیدن به زندگی اقتصادی کسب درامد در بازار است، حال این درآمد چگونه باشد به خود انسان بستگی دارد، اما ما در اینجا میخواهیم به بُعد اقتصادی زندگی امام رضا(ع) پرداخته و سیمای این بخش از زندگی را در روایات و طریقه زندگی این امام همام بررسی کنیم.
در میان روایات منصوب به امام رضا(ع) روایاتی وجود دارد که به اقتصاد و بازار اسلامی پرداخته است، در یکیاز این روایات میخوانیم که حضرت فرمودهاند: نگذارید در بازار اسلامی نمادهای اشرافیت پدیدار شود.
نقل شده است امام رضا در مسیر حرکت به خراسان، در کنار سفره بردهها نشستهاند؛ عدهای با دیدین این وضعیت امام به امام گفتند چرا شما در کنار بردگان نشستهاید، برای بزرگان سفره دیگری پهن شده است؛ امام فرمودند: ساکت باش، من و این بردگان یکی هستیم، پدر و مادر ما یکی است، خدای ما یکی است. ارزش انسانها به اعمالشان است.
براساس دیدگاه امام رضا(ع) برابری و برادری و نفی شوکت طبقاتی از ویژگیهای اقتصاد و بازار اسلامی است، و به فرموده امام رضا(ع) خداوند کسی را دوست دارد که از منافع خود بهخاطر منافع دیگران بگذرد.
اولین اصل مورد تأکید امام رضا(ع) برای بازار اسلامی، اصل مدیریت علمی است؛ هر تصمیم اقتصادی باید علمی باشد و اتخاذ هر تصمیم پساز بررسیها و مطالعات گسترده انجام شود، این درحالی است که شاهد سهلانگاری برخی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی در تصمیمگیریهای اقتصادی و اکتفای آنان به شنیدههایشان است که میتواند منجر به وضع قانونهای اقتصادی مضر برای بازار باشد.
حضرت رضا میفرمایند: اول مطالعه و بعد تصمیمگیری، بنابراین یک تصمیم اشتباه ممکن است موجب زیان چند میلیون نفر شود، مثلا تصمیمی در حوزه گمرک و بانک گرفته میشود که نتیجه آن به وجود آمدن چند صد هزار طلاق و یا معتاد است، این درحالی است که اگر در حوزه اقتصاد بدون مطالعه تصمیمگیری شود مسئولان در آخرت باید پاسخگو باشند، چراکه زندگی تمام افراد جامعه به این تصمیمات اقتصادی وابسته است.
همچنین امام رضا(ع) درخصوص کار علمی جمعی در بازار حدیثی دارند که میتوان از این روایت هشت استخراج کرد، که یک بخش آن کار جمعی، وجدان جمعی و عقل جمعی در بازار اسلامی است.
طبیعی است در هر اقتصاد کسانی ثروتمندتر میشوند و همیشه این تفاوتها نتیجه ظلم نیست بلکه در برخی مواقع یک عده زرنگتر هستند و عقلانیتر عمل میکنند؛ نمیتوان جلوی این افراد را گرفت بلکه حتی باید از آن حمایت کرد اما این افراد نسبت به دیگران تکلیف دارند و همچنین در نحوه مصرف باید اعتدال را رعایت کنند.
امام رضا(ع) در این رابطه میفرمایند: خداوند به همه کسانی که از اقتصاد خوب و سالم برخوردارند تکلیف کرده مثل نماز، برای کمک به گرفتاران جامعه قیام کنند؛ برخی هستند که هر چه میدوند به جایی نمیرسند که هر علتی میتواند داشته باشد که یا محصول ظلم اغنا است و یا رفتار و عقل اقتصادی ندارد.
البته بسیاری از ثروتمندان در حالی که مسلمان هستند، خمس نمیدهند؛ از امام رضا(ع) میپرسند اگر ما خمس را بدهیم دیگر تکلیفی نداریم، میفرمایند: نه اگر خمس هم داده باشی، اگر فقیری وجود دارد باید به آنها کمک کنید تا بتواند یک زندگی معمولی را برای خود دست و پا کند؛ امام رضا(ع) میفرماید: هرکس برخوردار و بینیاز است تا وقتی گرفتار وجود دارد باید به او کمک کند حتی اگر خمس هم داده باشد.
در اقتصاد و بازار اسلامی قوانینی وجود دارد که باید مورد بحث و بررسی قرار گرفته و اجراییتر شوند، یکیاز این قوانین این است که حکومت حق ندارد جلوی مالکیت خصوصی را بگیرد، زیرا مال فرد مثل جان اوست و امنیت اقتصادی باید داشته باشد اما اقتصاد آزاد بهمعنای لیبرال هم صد درصد برخلاف دیدگاه اسلام است.
اقتصاد اسلامی نفی بخش خصوصی را نمیپذیرد اما نظارت به طور کامل باید وجود داشته باشد و قوانین و مقررات و قدرت سیاسی نباید تحت سلطه ثروتمندان قرار گیرد و آنها قوانین را مطابق با منافع خود وضع کنند.
طبق آیات و روایات و قوانین اسلامی اقتصاد آزاد باید همراه با نظارت، محدودیت عقلانی، حقوقی و اخلاقی باشد و این بهمعنای نفی ولنگاری است؛ به تعبیر امام رضا(ع) اگر در اقتصاد مراقبتی در کار نباشد، همه جامعه فاسد خواهد شد.
از نظر امام رضا(ع)، امانتداری و صداقت نشانههای بازار اسلامی است و نباید صلات و صیام بازاریان را ملاک قرار داد.
بنابر این روایات و احادیث از امام رضا(ع) میتوان نتیجه گرفت که اقتصاد سالم و اسلامی در عین حال که آزاد و رها است اما باید مراقب و ناظری داشته باشد که جلوی هرز روی و خودکامگی ثروتمندان و صاحبان اقتصاد جامعه را بگیرد، لذا میتوان گفت از نظر امام رضا(ع) اقتصاد آزاد همراه با ناظر قوی را میتوان یک اقتصاد سالم اسلامی دانست.
در این میان ما ایرانیان علاقه و ارادت ویژهای به ائمه معصومین(ع) بهویژه امام رضا(ع) داریم، لذا میطلبد در رابطه با زندگی آنها و ابعاد مختلف آن بررسیهای انجام شده و راهکارهای کلیدی که میتوان در جامعه امروز پیاده نمود را استخراج کرده و بهصورت عملیاتی به جامعه ارائه داد.
حالکه ارادت ما شیعیان به امام مهمان اما میزبان در کشورمان آنچنان زیاد است که زائران ایشان نیز جایگاه ویژهای در نزد ما دارند، لذا ما بهعنوان میزبان این زائران باید ابعاد زندگی امام را بدانیم و بشناسیم و آنها را در زندگی روزمره خود پیاده کنیم.
یکیاز ابعاد زندگی ائمه معصومین(ع) بُعد اقتصادی زندگی آنها بوده است، بُعدی که نهتنها در زمان ما بلکه در زمانهای خیلی دور نیز که تازه پول اختراع شده بود مورد توجه قرار گرفته است.
یکیاز راههای کسب درآمد و رونق بخشیدن به زندگی اقتصادی کسب درامد در بازار است، حال این درآمد چگونه باشد به خود انسان بستگی دارد، اما ما در اینجا میخواهیم به بُعد اقتصادی زندگی امام رضا(ع) پرداخته و سیمای این بخش از زندگی را در روایات و طریقه زندگی این امام همام بررسی کنیم.
در میان روایات منصوب به امام رضا(ع) روایاتی وجود دارد که به اقتصاد و بازار اسلامی پرداخته است، در یکیاز این روایات میخوانیم که حضرت فرمودهاند: نگذارید در بازار اسلامی نمادهای اشرافیت پدیدار شود.
نقل شده است امام رضا در مسیر حرکت به خراسان، در کنار سفره بردهها نشستهاند؛ عدهای با دیدین این وضعیت امام به امام گفتند چرا شما در کنار بردگان نشستهاید، برای بزرگان سفره دیگری پهن شده است؛ امام فرمودند: ساکت باش، من و این بردگان یکی هستیم، پدر و مادر ما یکی است، خدای ما یکی است. ارزش انسانها به اعمالشان است.
براساس دیدگاه امام رضا(ع) برابری و برادری و نفی شوکت طبقاتی از ویژگیهای اقتصاد و بازار اسلامی است، و به فرموده امام رضا(ع) خداوند کسی را دوست دارد که از منافع خود بهخاطر منافع دیگران بگذرد.
اولین اصل مورد تأکید امام رضا(ع) برای بازار اسلامی، اصل مدیریت علمی است؛ هر تصمیم اقتصادی باید علمی باشد و اتخاذ هر تصمیم پساز بررسیها و مطالعات گسترده انجام شود، این درحالی است که شاهد سهلانگاری برخی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی در تصمیمگیریهای اقتصادی و اکتفای آنان به شنیدههایشان است که میتواند منجر به وضع قانونهای اقتصادی مضر برای بازار باشد.
حضرت رضا میفرمایند: اول مطالعه و بعد تصمیمگیری، بنابراین یک تصمیم اشتباه ممکن است موجب زیان چند میلیون نفر شود، مثلا تصمیمی در حوزه گمرک و بانک گرفته میشود که نتیجه آن به وجود آمدن چند صد هزار طلاق و یا معتاد است، این درحالی است که اگر در حوزه اقتصاد بدون مطالعه تصمیمگیری شود مسئولان در آخرت باید پاسخگو باشند، چراکه زندگی تمام افراد جامعه به این تصمیمات اقتصادی وابسته است.
همچنین امام رضا(ع) درخصوص کار علمی جمعی در بازار حدیثی دارند که میتوان از این روایت هشت استخراج کرد، که یک بخش آن کار جمعی، وجدان جمعی و عقل جمعی در بازار اسلامی است.
طبیعی است در هر اقتصاد کسانی ثروتمندتر میشوند و همیشه این تفاوتها نتیجه ظلم نیست بلکه در برخی مواقع یک عده زرنگتر هستند و عقلانیتر عمل میکنند؛ نمیتوان جلوی این افراد را گرفت بلکه حتی باید از آن حمایت کرد اما این افراد نسبت به دیگران تکلیف دارند و همچنین در نحوه مصرف باید اعتدال را رعایت کنند.
امام رضا(ع) در این رابطه میفرمایند: خداوند به همه کسانی که از اقتصاد خوب و سالم برخوردارند تکلیف کرده مثل نماز، برای کمک به گرفتاران جامعه قیام کنند؛ برخی هستند که هر چه میدوند به جایی نمیرسند که هر علتی میتواند داشته باشد که یا محصول ظلم اغنا است و یا رفتار و عقل اقتصادی ندارد.
البته بسیاری از ثروتمندان در حالی که مسلمان هستند، خمس نمیدهند؛ از امام رضا(ع) میپرسند اگر ما خمس را بدهیم دیگر تکلیفی نداریم، میفرمایند: نه اگر خمس هم داده باشی، اگر فقیری وجود دارد باید به آنها کمک کنید تا بتواند یک زندگی معمولی را برای خود دست و پا کند؛ امام رضا(ع) میفرماید: هرکس برخوردار و بینیاز است تا وقتی گرفتار وجود دارد باید به او کمک کند حتی اگر خمس هم داده باشد.
در اقتصاد و بازار اسلامی قوانینی وجود دارد که باید مورد بحث و بررسی قرار گرفته و اجراییتر شوند، یکیاز این قوانین این است که حکومت حق ندارد جلوی مالکیت خصوصی را بگیرد، زیرا مال فرد مثل جان اوست و امنیت اقتصادی باید داشته باشد اما اقتصاد آزاد بهمعنای لیبرال هم صد درصد برخلاف دیدگاه اسلام است.
اقتصاد اسلامی نفی بخش خصوصی را نمیپذیرد اما نظارت به طور کامل باید وجود داشته باشد و قوانین و مقررات و قدرت سیاسی نباید تحت سلطه ثروتمندان قرار گیرد و آنها قوانین را مطابق با منافع خود وضع کنند.
طبق آیات و روایات و قوانین اسلامی اقتصاد آزاد باید همراه با نظارت، محدودیت عقلانی، حقوقی و اخلاقی باشد و این بهمعنای نفی ولنگاری است؛ به تعبیر امام رضا(ع) اگر در اقتصاد مراقبتی در کار نباشد، همه جامعه فاسد خواهد شد.
از نظر امام رضا(ع)، امانتداری و صداقت نشانههای بازار اسلامی است و نباید صلات و صیام بازاریان را ملاک قرار داد.
بنابر این روایات و احادیث از امام رضا(ع) میتوان نتیجه گرفت که اقتصاد سالم و اسلامی در عین حال که آزاد و رها است اما باید مراقب و ناظری داشته باشد که جلوی هرز روی و خودکامگی ثروتمندان و صاحبان اقتصاد جامعه را بگیرد، لذا میتوان گفت از نظر امام رضا(ع) اقتصاد آزاد همراه با ناظر قوی را میتوان یک اقتصاد سالم اسلامی دانست.
