عمری است دخیلم به ضریحی که نداری

بر این اساس، ایشان را علوین و هاشمین(علوی و هاشمی از دو سو) خوانده‌اند؛ نام مبارک ایشان محمد و کنیه‌اش «ابوجعفر» است و داراری چهار لقب مشهور می‌باشند. مشهورترین لقب ایشان باقر است که پیشتر رسول خدا(ص) در حدیث جابر بر ایشان نهاده‌اند.

افزون بر آن، ایشان سه ساله بودند که واقعه کربلا اتفاق افتاد و 38 سال در کنار امامت پدر بزرگوارشان امام سجاد(ع) بودند و با شهادت ایشان در سال 95 هجری دوران امامت ایشان آغاز شد. این دوران به گواهی امام صادق(ع) نوزده سال و دوماه ادامه یافت و با حکمرانی 5 تن از خلفای اموی همزمان بوده است.

امام محمدباقر(ع) نخستین مولودی است که در خاندان علویان از التقای دو بحر امامت« نسل حسن‌بن الحسین زین‌العابدین(ع)» مادر ام عبدالله، فاطمه دختر امام حسن(ع) و پدر امام سجاد(ع) تولد یافت.

مادر گرامی این امام، نخستین علوی است که افتخار به دنیا آوردن فرزندی از علویان داشت که از این رو کنیه‌های فراوانی نیز برای او چون ام‌الحسن، ام‌عبده آورده‌اند؛ که مشهورترین آن‌ها ام عبدالله است؛ البته با توجه به اینکه در پاکی و صداقت، چنان نمونه بود که صدیقه نیز لقب داده بودند.

در روایتی امام محمدباقر(ع) مادر خود را چنین توصیف می‌کند: روزی مادرم کنار دیواری نشسته بود، ناگهان دیوار ریزش کرد و در معرض ویرانی قرار گرفت، مادرم دست بر سینه دیوار نهاد و گفت: به حق مصطفی(ص) سوگند، اجازه فروریختن نداری، دیوار برجای ماند تا مادرم از آن‌جا دور شد، سپس دیوار ریخت.

در کتاب الامالی للطوسی آمده است که، امام محمدباقر می‌فرمایند: بهترین خواسته‌ها از خداوند عزوجل سه چیز است: این که بگویی خدایا! مرا در دین فقیه و آگاه گردان و نزد مسلمانان محبوبم گردان و در میان آینده‌گان نیک‌نامم ساز.

در عین حال، از حضرت باقر(ع) برخورد سیاسی عمومی با خلفای هم عصرشان گزارش نشده است اما هرگاه فرصت را مناسب می‌دیدند حکومت غاصبانه آن‌ها را نفی می‌کردند.

مثلا هشام ابتدا مدتی امام را زندانی کرد، اما به دلیل تمایل زندانیان بر امام و ترس حکومت از شکل‌گیری قیام ناگزیر به آزاد کردن حضرت و برگرداندن ایشان به مدینه شد؛ در آن وضعیت سیاسی مهم‌ترین سلاح امام در آن زمان قلم و دوات و تعلیم و تربیت شاگردان الهی و پرورش فقیهان و دانشمندانی بود که بتوانند مبیّن و مبلغ آرای اهل بیت(ع) در جامعه اسلامی باشند.

امام محمدباقر(ع) با وجود سجایای اخلاقی فراوان احادیث فراوانی دارد که به چند مورد از آن‌ها اشاره می‌شود.

ایشان در الحدیث جلد2 می‌فرمایند: خداوند از مردم خواستار دو فضیلت است: اولی اقرار به نعمت‌ها است که تا باعث فرونی آن شود و دومی اعتراف به گناهانی است که تا آن‌ها بخشیده شود

امام محمد باقر(ع) همچنین 5 سفارش به مسلمانان دارد: اگر مورد ستم واقع شدی ستم مکن، اگر به تو خیانت کردند خیانت مکن، اگر تکذیب کردند خشمگین مشو، اگر مدحت کند شاد مشو و اگر نکوهشت کنند، بی‌تابی مکن.

همچنین آن امام بزرگوار که به شکافنده علوم نیز شهرت یافته بود، به مناظره با مخالفان و سران ادیان و مذاهب گوناگون پرداخت که به اثبات اسلام و امامت ایشان و رویارویی با حکومتمنتج شد و پایه‌گذار نهضت علم جعفری امام صادق(ع) گشت.

سرانجام آن امام مظلوم در اثر دسیسه « هشام‌بن عبدالملک» مسموم شدند و به روز هفتم ذی‌الحجه از سال 114 هجری به شهادت رسید و در سن 57 سالگی چشم از جهان فروبست و در بقیع به خاک سپرده شدند.