قربان؛ وعده‌گاه عشق میان عبد و معبود

ابراهیم به حکم مبارزه با نفس و شیطان به قربانگاه نفس وارد شد تا برای همیشه تاریخ الگویی از انسان کامل برای همه انسان ها باشد؛ و اینگونه شد که به مقام والای «وَ اتَّخَذَ اللّهُ إِبْراهیمَ خَلیلاً» نائل شد. در سخنی از امام رضا(ع) آمده است: «إِنَّمَا اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِیمَ خَلِیلًا لِأَنَّهُ لَمْ یَرُدَّ أَحَداً وَ لَمْ یَسْأَلْ أَحَداً قَطُّ غَیْرَ اللَّهِ تَعَالَی؛ خداوند، ابراهیم(ع) را به عنوان خلیل خود انتخاب کرد زیرا هرگز تقاضا کننده ای را محروم نساخت و هیچ گاه از کسی غیر از خدا، تقاضایی نکرد.»

جاذبه عشق الهی در وجود ابراهیم خلیل بود که خدا را به اسماعیلش ترجیح داد و بر نفس اماره پیروز شد. این همان عشقی است که ایستادگی برابر شیطان را آسان کرده و پیروی هوای نفس را در نظر مقام والای ابراهیم بی‌ارزش.

و این عشق میان عبد و معبود روزی سراسر نور و بندگی را رقم زد؛ قربان عید شد؛ عید شکرانه سربلندی نبی خدا در آزمون الهی؛ تبدیل قربانگاه اسماعیل به میعادگاهی برای بندگی و سرسپردگی انسانها به ذات احدیت. جایگاهی برای بازگشت انسان به فطرت خداوندی.

عاشقانه میان خدا و نبی روایتگر کمال انسانیت است، نابودی نفس سرکش که در لحظه آدمی را به زشتی وادار می کند. اما ابراهیم الگوی والای کمال و آزادگی از بند نفس، توانایی بشر در مقابله با شیطان و شیطانیان را تحقق بخشید تا آدمی بداند که با عزم پروردگار و بردباری و فرمانبرداری بندگان نابودی بدی و زشتی ناممکن نیست.

ابراهیم با سرسپردگی به امر رب العالمین و نابودی نفس و شیطان به آدمی آموخت که با دل دادن به خواست پروردگار آرامش دنیا و آخرت در دل و عمل جاری می ‌شود و در آنجاست که با همه وجود می توان گفت:

که یکی هست و هیچ نیست جز او           وحده لااله الاهو

حق بلندمرتبه که هدف آفرینش را بر کمال انسانی بنا نهاده تا انسان با پاکی دل افتخار تقرب به بارگاه ایزدی را یابد، با مهربانی اسماعیل را به پدر بخشید تا ذبح عظیم در نینوا به ساحتش تقدیم شود. همانجا که سراسر نور بندگی بود و عشق ربانی. همانجا که کمال انسانیت کودک و بزرگسال نمی شناسد.

روح ایثار و ازخودگذشتگی و خون فرزند برای خداوند در عمل ابراهیم شکوفا شد و دامنه آن به ذبح عظیم رسید؛ و در آن روز خداوند آیه «فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ» را بلندتر ادا کرد.

سیما محسنی