اصلاح‌طلبی دینی در حماسه حسینی

واقعه عاشورا بدون شک یکی‌از حوادثی است که در تاریخ بشری موجی از بیداری در مسلمانان و غیر مسلمانان به‌وجود آورد و انسان را با ارزش‌های مقدس زندگی توام با عزت آشنا ساخت و انگیزه‌های مبارزه برای حفظ کرامت انسان و نفی سلطه ظلم و ستم را در انسان‌ها ایجادکرد و تقویت نمود و زمینه‌ساز انقلاب فکری و درونی در آن روزگار شد و مسلمانان با درس‌هایی که از آن حرکت خونین و عمیق گرفتند به خود آمدند و با شهادت‌طلبی و قیام پایه‌های حکومت اموی را به لرزه درآوردند.
امام حسین(ع) انگیزه قیام خود را اصلاح امت جدش پیامبر و امر به معروف و نهی از منکر می‌داند و در این مسیر با حرکات اصلاحی خود به ما درس پایداری، آزادگی، شهادت و شهامت می‌دهد و خود و قیامش را در دل تاریخ جاودانه می‌کند.
از نمونه‌های حرکت اصلاح‌طلبانه امام حسین(ع) این است که در مدینه از بیعت با خلیفه جور و ستم امتناع می‌کند و به ما درس آزادگی می‌دهد و آن‌گاه از مدینه خارج می‌شود تا ضرورت هجرت در راه خدا و برای مقابله با پستی‌ها و پلیدی‌ها را آموزش دهد. حجش را نیمه تمام می‌گذارد تا بگوید حج اصلی مبارزه با زشتی و تباهی در جامعه اسلامی است از قربان و قربانی کردن می‌گذرد تا قربان‌گاه کربلا را مدرسه انسان‌سازی کند.
امام حسین(ع) به کوفه سفیر اعزام می‌کند تا میزان شور و اشتیاق دعوت‌کنندگان را بسنجد و ببیند و این نشان می‌دهد که حسین(ع) نخواسته خود را بر آنها تحمیل کند.وقتی از شهادت مسلم خبردار می‌شود با خونسردی و صبوری با آن کنار می‌آید و به استقبال شهادت می‌رود.
در رویارویی با حُربن یزید ریاحی نقش اساسی را در هدایت بازگو می‌کند و با رفتار و کردارش حُر را بر‌می‌گرداند و نجات می‌دهد و با برخورد خود چراغ جانش را روشن می‌کند.در پاسخ به زهیر که به امام پیشنهاد جنگ با سپاه حُر را می‌دهد می‌فرماید: «من هرگز شروع کننده جنگ نخواهم بود».از فرصت دادن به یارانش در شب عاشورا که آزادی در انتخاب راه را به پیروان می‌آموزد و به شما اجازه می‌دهم با رضایت بروید.
از نیکو بودن اراده خداوند صحبت می‌کند که خواه کشته شویم یا پیروز گردیم هر دو نیکو هستند.از حقیقت مرگ می‌گوید که نیک‌بختی و زندگی دوباره است و از زندگی با ذلت بهتر است. افرادی را که با او برخورد می‌کردند را مجبور به یاری خود نمی‌کرد و می‌گفت بروید و ما را نبینید چون هرکسی ما را ببیند و یاری نکند در آتش دوزخ وارد می‌شود.
شب عاشورا فرصت خواست تا خود و یارانش نماز بگذارند خداوند را بخوانند و از او مغفرت جویند. به زنان اهل‌بیت(ع) می‌گوید پس از مرگ من جامه خود را پاره نکنید، سیلی به صورت خود نزنید و سخنی که شایسته نیست بر زبان نیاورید.روز عاشورا بر بلندی می‌ایستد و با لشکریان یزید صحبت می‌کند سخن مرا بشنوید و برای جنگ شتاب نکنید تا من وظیفه خودم را که حق شماست انجام دهم شما را نصیحت کنم. اگر دلیل مرا پذیرفتید همان راه سعادت را یافته‌اید و اگر نپذیرفتید کار مرا یک‌سره کنید و این چنین به وظیفه امر به معروف و نهی از منکرش عمل کرد.
با توجه به این موارد و موارد دیگر است که می‌توان قیام امام حسین(ع) را یک عمل انسانی، اساسی و طبیعی به حساب آورد تا همچنان‌که خود او فرموده است: «عمل وی سرمشقی برای سایر انسان‌ها نیز باشد». برای همین است که تمامی جنبش‌های اصلاح‌طلب جهان اسلام به‌ویژه تشیع چه در مقام حرف و چه در عمل به حادثه عاشورا استناد کرده‌اند و می‌کنند.
یادادشت: کریم دوستی