ویژگیهای بنا در اسلام طبق قواعد تسلیط و عدم اضرار
گروه اجتماعی: برای تاسیس بناهای شخصی باید به قاعده «تسلیط» توجه شود لیکن اگر نتیجه عمل به این قاعده، ضرررسانی به دیگران باشد، قاعده «عدم اضرار»، مقدم بر آن است.همچنین برای ساخت اماکن دینی باید به قاعده «لزوم تعظیم شعائر دینی» توجه شود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، در جامعه اسلامی با اهداف مختلف، بناهایی گوناگون ساخته میشوند: بناهای شخصی و اماکن عمومی که شامل مراکز فرهنگی، مذهبی، بهداشتی، خدماتی و دولتی و مدیریتی است.
فایده وجود بناهای شخصی حفاظت از سرما و گرما، سلامت ساکنان، تامین آزادیهای فردی، حفظ هویت فکری و اعتقادی و به گونه کلی برای آسایش و آرامش است.
خداوند متعال در آیات 80 و 81 سوره مبارکه نحل در این رابطه فرموده است: «وَاللّهُ جَعَلَ لَكُم مِّن بُيُوتِكُمْ سَكَنًا وَجَعَلَ لَكُم مِّن جُلُودِ الأَنْعَامِ بُيُوتًا تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ وَمِنْ أَصْوَافِهَا وَأَوْبَارِهَا وَأَشْعَارِهَا أَثَاثًا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ﴿80﴾ وَاللّهُ جَعَلَ لَكُم مِّمَّا خَلَقَ ظِلاَلًا وَجَعَلَ لَكُم مِّنَ الْجِبَالِ أَكْنَانًا وَجَعَلَ لَكُمْ سَرَابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ وَسَرَابِيلَ تَقِيكُم بَأْسَكُمْ كَذَلِكَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْلِمُونَ».
خدای متعال در این دو آیه فرموده است: «و خدا براى شما خانههایتان را مايه آرامش قرار داد و از پوست دامها براى شما خانههايى نهاد كه آن[ها] را در روز جابجا شدنتان و هنگام ماندنتان سبك میيابيد و از پشمها و كركها و موهاى آنها وسايل زندگى كه تا چندى مورد استفاده است [قرار داد]، و خدا از آنچه آفريده به سود شما سايههايى فراهم آورده و از كوهها براى شما پناهگاههايى قرار داده و براى شما تنپوشهايى مقرر كرده كه شما را از گرما [و سرما] حفظ میكند و تنپوشها [=زرهها]يى كه شما را در جنگتان حمايت مینمايد اينگونه وى نعمتش را بر شما تمام میگرداند اميد كه شما [به فرمانش] گردن نهيد».
حکمت وجود هر یک از بناهای عمومی منافع عمومی مربوط به آن به این ترتیب است: ترویج دانش و فرهنگ، حفظ و ترویج شعائر دینی، حفظ و گسترش بهداشت، ارائه خدمات به مردم و اداره جامعه و حفظ اهداف نظام اسلامی که باید در چهره عمومی بناها و اماکن شهر، نمایان باشد.
برای دستیابی به این اهداف باید به مبانی و قواعد مربوط به آن توجه شود؛ برای مثال، برای تاسیس بناهای شخصی باید به قاعده «تسلیط» (تسلط هر کس بر اموال خود) توجه شود که محور تامین آزادیهای فردی در زندگی شخصی است؛ لیکن اگر نتیجه عمل به این قاعده، ضرررسانی به دیگران(مانند همسایگان و عابران) باشد، قاعده عدم اضرار، مقدم بر آن بوده و مانع از نفوذ آن است و آزادیهای شخصی افراد را محدود میکند؛ همچنین برای ساختن اماکن دینی باید به قاعده «لزوم تعظیم شعائر دینی» و نیز به قاعده «حرمت توهین به دین» و زمان و مکان مربوط به دین توجه شود و نیز برای بهرهگیری از اماکن عمومی لازم است حرمت هر یک از زن و مرد و نیز حقوق کودک، جوان، میانسال و سالمند رعایت شود، بنابراین تاسیس بناها و تامین امکانات بهداشتی، رفاهی آنان باید بهگونهای باشد که حریم زن و مرد نامحرم حفظ شود و اصل عدم اختلاط زن و مرد ملحوظ گردد، حتی در تاسیس و نصب بالابرها در برجها و ساختمانهای بلند، بهگونهای تدبیر شود که حکم اطاق در بسته و خلوت را برای زن و مرد نامحرم، پیدا نکند.
در نگاه اسلام برای همه زمانها و مکانها شکل یکسان و خاصی برای تاسیس بناها معین نشده است، بلکه مناسب است براساس شرایط زمانی و مکانی و تامین اهداف مورد نظر اسلام، بناها تاسیس شوند، از همینرو در حدیثی از نبی مکرم اسلام چنین آمده است: «شهرهایتان را بهلحاظ مکان و نمای زیبا بهگونهای بسازید که چشمنواز بوده و چشمانداز داشته باشد».
فایده وجود بناهای شخصی حفاظت از سرما و گرما، سلامت ساکنان، تامین آزادیهای فردی، حفظ هویت فکری و اعتقادی و به گونه کلی برای آسایش و آرامش است.
خداوند متعال در آیات 80 و 81 سوره مبارکه نحل در این رابطه فرموده است: «وَاللّهُ جَعَلَ لَكُم مِّن بُيُوتِكُمْ سَكَنًا وَجَعَلَ لَكُم مِّن جُلُودِ الأَنْعَامِ بُيُوتًا تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ وَمِنْ أَصْوَافِهَا وَأَوْبَارِهَا وَأَشْعَارِهَا أَثَاثًا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ﴿80﴾ وَاللّهُ جَعَلَ لَكُم مِّمَّا خَلَقَ ظِلاَلًا وَجَعَلَ لَكُم مِّنَ الْجِبَالِ أَكْنَانًا وَجَعَلَ لَكُمْ سَرَابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ وَسَرَابِيلَ تَقِيكُم بَأْسَكُمْ كَذَلِكَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْلِمُونَ».
خدای متعال در این دو آیه فرموده است: «و خدا براى شما خانههایتان را مايه آرامش قرار داد و از پوست دامها براى شما خانههايى نهاد كه آن[ها] را در روز جابجا شدنتان و هنگام ماندنتان سبك میيابيد و از پشمها و كركها و موهاى آنها وسايل زندگى كه تا چندى مورد استفاده است [قرار داد]، و خدا از آنچه آفريده به سود شما سايههايى فراهم آورده و از كوهها براى شما پناهگاههايى قرار داده و براى شما تنپوشهايى مقرر كرده كه شما را از گرما [و سرما] حفظ میكند و تنپوشها [=زرهها]يى كه شما را در جنگتان حمايت مینمايد اينگونه وى نعمتش را بر شما تمام میگرداند اميد كه شما [به فرمانش] گردن نهيد».
حکمت وجود هر یک از بناهای عمومی منافع عمومی مربوط به آن به این ترتیب است: ترویج دانش و فرهنگ، حفظ و ترویج شعائر دینی، حفظ و گسترش بهداشت، ارائه خدمات به مردم و اداره جامعه و حفظ اهداف نظام اسلامی که باید در چهره عمومی بناها و اماکن شهر، نمایان باشد.
برای دستیابی به این اهداف باید به مبانی و قواعد مربوط به آن توجه شود؛ برای مثال، برای تاسیس بناهای شخصی باید به قاعده «تسلیط» (تسلط هر کس بر اموال خود) توجه شود که محور تامین آزادیهای فردی در زندگی شخصی است؛ لیکن اگر نتیجه عمل به این قاعده، ضرررسانی به دیگران(مانند همسایگان و عابران) باشد، قاعده عدم اضرار، مقدم بر آن بوده و مانع از نفوذ آن است و آزادیهای شخصی افراد را محدود میکند؛ همچنین برای ساختن اماکن دینی باید به قاعده «لزوم تعظیم شعائر دینی» و نیز به قاعده «حرمت توهین به دین» و زمان و مکان مربوط به دین توجه شود و نیز برای بهرهگیری از اماکن عمومی لازم است حرمت هر یک از زن و مرد و نیز حقوق کودک، جوان، میانسال و سالمند رعایت شود، بنابراین تاسیس بناها و تامین امکانات بهداشتی، رفاهی آنان باید بهگونهای باشد که حریم زن و مرد نامحرم حفظ شود و اصل عدم اختلاط زن و مرد ملحوظ گردد، حتی در تاسیس و نصب بالابرها در برجها و ساختمانهای بلند، بهگونهای تدبیر شود که حکم اطاق در بسته و خلوت را برای زن و مرد نامحرم، پیدا نکند.
در نگاه اسلام برای همه زمانها و مکانها شکل یکسان و خاصی برای تاسیس بناها معین نشده است، بلکه مناسب است براساس شرایط زمانی و مکانی و تامین اهداف مورد نظر اسلام، بناها تاسیس شوند، از همینرو در حدیثی از نبی مکرم اسلام چنین آمده است: «شهرهایتان را بهلحاظ مکان و نمای زیبا بهگونهای بسازید که چشمنواز بوده و چشمانداز داشته باشد».
