1400 گروه تئاتر بسیج در کشور فعال شده است

هدف از برگزاری این جشنواره شناسایی و جذب هنرمندان بسیجی با تأکید بر نگارش نمایشنامه‌های جدید با هدایت و نظارت استاد راهنما و حمایت از تولید و اجرای نمایش و پرهیز از آثار تکراری و عاریتی با تکیه بر توان هنرمندان بسیجی اعلام شده است.

این جشنواره امسال برای نخستین بار دارای نشان‌واره خاصی شد. به همین مناسبت میزگردی به منظور رونمایی از این نشان واره و تشریح برنامه‌های دوازدهمین جشنواره تئاتر بسیج با حضور کوروش زارعی، مدیر مرکز هنرهای نمایشی حوزه هنری و دبیر دوازدهمین جشنواره تئاتر بسیج و امیر نصیربیگی مدیر امور انجمن‌های سازمان بسیج هنرمندان در خبرگزاری فارس برگزار شد.

*آقای زارعی لطفا درباره دوازدهمین جشنواره تئاتر بسیج بفرمایید که چه زمانی و کجا برگزار می‌شود؟

زارعی: دوازدهمین جشنواره سراسری تئاتر بسیج  23 تا 28 بهمن ماه در استان هرمزگان، شهر بندرعباس برگزار می‌شود. برای حضور در این جشنواره مسئولان فرهنگی و سیاسی استان اعلام آمادگی کرده‌اند.

این دوره از جشنواره با تغییرات اساسی روبه رو شده است، به طور مثال برای نخستین بار تولید محوری همراه با تربیت نویسنده در دستور کار قرار گرفته است و نظیر دیگر جشنواره‌ها قرار نیست یک تعداد آثار در زمانی خاص فرستاده شود و بعد برای حضور در جشنواره انتخاب شوند.

بلکه قصه محوری مدنظر قرار گرفته و محتوا برایمان خیلی مهم بود بنابراین قبل از اینکه متن به نگارش در بیاید ایده‌ها و طرح‌ها دریافت شد تا از طریق انتخاب طرح‌ها سپس با حضور یک استاد نویسنده و مشاور نویسنده شروع به کار می‌کند بنابراین طرح کاملا چکش کاری شده و به خروجی نمایشنامه می‌رسد.

نزدیک به 900 طرح برای دوازدهمین دوره جشنواره ارسال شد که از این میان 200 طرح از 10 منطقه استانی انتخاب شد. این آثار هم به لحاظ علمی و دانشگاهی و هم جنبه اجرایی و عملی مدنظر قرار گرفت.

کارگاه‌های این آثار نیز حضوری و مکاتبه‌ای برگزار شد. بنابراین ما معتقد هستیم که بسیج به همین شیوه چند سال دیگر اتفاق تازه‌ای را رقم می‌زند و هنرمندان بسیجی به لحاظ کارشناسی و فنی رشد می‌کنند و این هدف غایی ما است.

*الان گروه‌های نمایشی در چه مرحله‌ای قرار دارند؟

زارعی: الان گروه‌ها در حال تمرینات نهایی و آماد شدن برای اجرا هستند. یک ویژگی دیگر دوازدهمین دوره جشنواره تئاتر بسیج نیز اجرای عمومی و سپس اجرای جشنواره‌ای برعکس همه سال‌های پیش است، بنابراین هنرمندان بازخوردهای کار را گرفته‌اند و عیب‌ و نقص‌ها برطرف شده است و سپس بدون استرس و نقص در جشنواره کار را ارائه خواهند کرد.

*درباره ویژگی‌های پوستر جشنواره نیز توضیح دهید؟

سال‌ها بود که این جشنواره برگزار می‌شد و هیچ آرم و نشانی نداشت ما هم گفتیم در میان این همه جشنواره‌های تئاتری یک لوگو طراحی کنیم و خوشبختانه «محمدرضا دوست محمدی» گرافیست و کاریکاتوریست جوان و موفق کشور که خودشان هم بسیجی و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران هستند این لوگو را طراحی کردند، بنابراین بعد از دوازده دوره جشنواره ما هم صاحب نشان شد.

تلاش کردیم در این نشان هم از عنصر تئاتری استفاده و هم رنگ و بوی بسیجی را حفظ کنیم.

*هدف بسیج از برپایی جشنواره تئاتر چیست و چه تدابیر جدیدی برای این دوره اندیشیده است؟

نصیربیگی: ابتدا این نکته را بگویم که جشنواره تئاتر بسیج هیچگاه به دنبال موازی کاری نبوده و نمی‌خواهد وظیفه دستگاه‌های متولی را در حوزه فرهنگ و هنر و تئاتر بر دوش بکشد بنابراین بسیج وظیفه دارد که شرایط را رصد کند و جاهای خالی را پیدا کرده و دستگاه‌های متولی را هم فرا بخواند تا خلاءها جبران شود.

یکی از خلاءهای امروز تئاتر کشور در بحث ادبیات و متون نمایشی است معمولا نویسنده‌های ما رغبت به خلق اثر جدید ندارند به این علت که حمایت و پشتیبانی لازم را کسب نمی‌کنند بنابراین ما با بن بست متون نمایشی مواجه هستیم و احساسم این است که برای برون رفت از این بحران باید از چهره‌های جوان و انقلابی با مکمل تربیتی استفاده کنیم که بتوانند آثار جدیدی خلق کنند، این آثار به آزمون و خطا می‌روند و کم کم به لحاظ کمی و کیفی رشد می‌کنند.

از این نکته غافل نشوم که مرحوم سعید کشن‌فلاح در مجموعه تئاتر بسیج خیلی زحمت کشیدند و تقریبا بانی این ایده در شورای تئاتر بسیج بودند، سپس ما تلاش کردیم در جشنواره دوازدهم خرق عادت کرده و روال سال‌های گذشته را تغییر دهیم تا هنرمندان بسیجی فعال‌تر شوند و جشنواره با بدنه جامعه پیوند بخورد و مردم محصول این جشنواره را ملاحظه کنند.

بنابراین اینگونه نیست که جشنواره صرفا برای بسیج اجرا شود ما هر چه قدر هم به صورت شایسته و با شکوه کار کنیم اگر مردم نباشند لطفی نخواهد داشت ، لطف جشنواره به این است که بتواند با لایه‌های مختلف اجتماعی و مردمی ارتباط برقرار کند و مردم به دیدن کارها بیایند و انتقال پیام صورت بگیرد و در نهایت بازخورد کارها در بدنه اجتماعی مشاهده شود.

قطعا نقدهایی که به جشنواره می‌شود کارها را به لحاظ کیفی ارتقا می‌دهد امیدواریم در سال‌های بعد جشنواره با مشارکت کننده‌های بیشتر و بدنه مردمی اداره شود. در نهایت بسیج هیچ زمان در تفکر اجرایی نبوده تا متولی گری کند بلکه به عنوان یک نیروی مردمی افتخار دارد که تمام حرکات هنری و ادبی را طوری طراحی کند که مردم به عنوان سرمایه‌های اصلی نظام در بطن ماجرا قرار بگیرند.

*آقای زارعی شعار مطرح شده هنر برای هنر با این تفکر مردمی بودن تئاتر منافاتی ندارد؟

زارعی:با توجه به اینکه جنگ ما امروز در حوزه فکری و اندیشه‌ است و از جنگ فیزیکی عمق بیشتری دارد مردم اصل مسئله قرار می‌گیرند تئاتر اینجا بدون مردم هویتی ندارد شعار هنر برای هنر که در دهه 40 روشنفکران توده‌ای مطرح کردند با خود حزب چپ نابود شد. اگر تئاتر برای مردم نباشد در یک میتینگ محفلی یا تئاتر محفلی هم می‌توان آن را اجرا کرد نیازی به اجرای عمومی نیست که البته امروز هم چنین محافلی راه افتاده است.

درحالیکه اگر به یونان باستان باز گردیم مردم هستند که در صحنه تئاتر حضور دارند خاستگاه تئاتر مردم هستند و تئاتر با آیین و مذهب شروع شده، همسرایان تئاتر را همسرایی کردند، شعرهای مذهبی اجرا کردند و آیین و مذهب از دل مردم بیرون آمد، بنابراین تئاتر جزو لاینفک زندگی مردم است هنوز هم در کشورهای توسعه یافته این مردم هستند که پای تئاتر ایستاده‌اند، پس اگر مردم ولی نعمت هنرمندان نباشند، دیگر این اجراها چه فایده‌ای دارد؟

گوهرمراد که در ایران تئاتر کار می‌کرد و در سال‌های آخر عمرش در فرانسه گوشه گیر شده بود، اواخر عمرش گفته بود که اگر من آنقدر که برای حزب توده کار کردم برای مردم کار می‌کردم، وضعم این نبود که حال هست!

ما مگر نمی‌خواهیم با تئاتر توسعه فرهنگی پیدا کنیم اگر مخاطب نداشته باشیم و تئاتر در سبد کالای خانوارها قرار نگیرد، مسائل و مشکلات مردم در تئاتر نیاید ، مردم برای تئاتر بلیط نخرند، آن زمان اقتصاد تئاتر چگونه روی پای خود می‌ایستد؟ سالن‌ها خالی می‌شود و مردم رغبت برای خرید بلیط پیدا نمی‌کنند چرا که تئاتر از زندگی مردم نمی‌گوید لذا بدون مردم تئاتر هیچ رنگ و بویی ندارد.

ما در حوزه هنری تلاش کردیم تئاتر را در بطن زندگی مردم بیاوریم امیدواریم در این بازه پنج ساله که برای خودمان تعیین کردیم به اهدافمان نزدیک شویم و پنج سال دوم دیگر نیازی به واگویی این حرف‌ها نداشته باشیم.

*شما درباره مردمی بودن جشنواره‌ها و اهمیت آن در تئاتر بسیج صحبت کردید چقدر از این اجراها در سال‌های گذشته مورد رضایت عموم قرار گرفته‌اند؟

نصیربیگی: یکی دیگر از سیاست‌های بسیج از سنوات قبلی و حوزه که در این عرصه ورود خوبی پیدا کرده و از ضروریات اصلی ما محسوب می‌شود، کادرسازی نیروی جوان و انقلابی است. همیشه نمی‌توان به پیشکسوتان عرصه تئاتر تکیه کرد قطعا به مرور زمان نیروی جدید با بنیه علمی و توانایی و مهارت عملی نیاز است تا به این جرگه اضافه شود.

جشنواره‌های بسیج در ادوار مختلف با هدف گذاری‌های مختلف شروع شده اما بازهم سعی کردیم آنقدر اهداف را زیاد نکنیم که به هیچ یک نرسیم بنابراین طی یک روند اهدافی را مشخص کردیم تا در آن دوره به هدف مشخص شده برسیم.

یکی از اهداف اصلی ما شکل گیری گروه‌های تئاتری بسیج بود که ما در سال‌های گذشته نزدیک به 1400 گروه در کل کشور سازماندهی کردیم و این گروه‌ها در سطوح مختلف حرفه‌ای ـ میانی ـ مبتدی هستند، بعد که پالایش اتفاق افتاد به اقتضای هر گروه برایشان برنامه‌ای پیش بینی کردیم در هر حال قطعا روندی که از دوره هفت و هشت شروع شد اجراهای مردمی در دستور کار قرار گرفت.

براین اساس تئاتر کودک در چند دوره به عنوان یکی از ارکان اصلی تئاتر بسیج در دستور کار قرار گرفت. آنچه در سال‌های قبل ارزیابی شد اگر بگوییم کاملا خواسته‌ها تحقق یافته قطعا گزاف است اما بهرحال نقطه شروع خوبی برای تئاتر بسیج بوده است. آقای زارعی در سال‌های گذشته در نقش دبیر و کارشناس در جشنواره حضور داشتند الان این جشنواره خواستگاهی شده که ایده‌های جدید و خلاقانه مبتنی بر فرهنگ عمومی پرورش پیدا کرد.

همچنین جشنواره سیزدهم را نیز سال آینده با رویکرد مقاومت و پایداری به صورت بین‌المللی شروع خواهیم کرد.

زارعی: تلاش داریم کاری کنیم تا آثار فقط خلاصه به جشنواره نشود ابتدا می‌خواهیم نیروی متخصص ، پرانرژی و با فکر و اندیشه جدید تربیت کنیم این تفکر را هم در بسیج و هم در حوزه هنری پیگیری می‌کنیم تا نه تنها تربیت هنرمند بلکه تربیت مدیر فرهنگی، هنرمند، مدیر تولید و ... داشته باشیم. دوم مثل همه جشنواره‌ها اینطور نباشد که کارها ختم به جشنواره شود و مردم کارها را نبینند. اول اجرای عمومی داریم و بعد در جشنواره اجرا خواهیم داشت. سوم این چرخه را بتوانیم در سراسر کشور ادامه دهیم و این نیروی جوان بعدها به جشنواره فجر و سایر جشنواره‌های مهم تئاتری حضور یابند.

*الان برنامه‌ریزی‌ها برای برپایی جشنواره صورت گرفته است

زارعی: بله خیلی از گروه‌ها اجراها را شروع کردند بعد از اجرای عمومی فیلم‌ها را برای ما می‌فرستند و ما نمایش‌ها را بازبینی خواهیم کرد ما الان داورها را مشخص کردیم آفای محمدحمزه زاده، وحید آقاپور، علی فرحناک، احمد جولایی، کریم اکبری مبارکه و سعید نجفیان و محسن سلیمانی فارسی هفت عضو هیئت انتخاب ما هستند.

امیدواریم تا ابتدای بهمن 10 گروه برگزیده بخش خیابانی و 15 گروه برگزیده بخش صحنه‌ای را معرفی کنیم تا گروه‌ها آماده سازی نهایی را انجام دهند.

برنامه بعدی به محض تعیین شدن این گروه‌ها کارشناس مشورتی برای دوستان به استان‌ها اعزام خواهد کرد تا کمک و مشاوره بدهند و کارها قبل از اینکه بازخوردی داشته باشند یک بار دیگر به لحاظ کیفی ارتقا یابند.

نصیربیگی: یکی از سیاست‌های تئاتر بسیج همین برگزاری در استان‌های مختلف بوده است اینکه گروه‌های اجرا کننده فقط در مرکز استان کار نکنند مثلا یک گروهی در شهرهای مختلف استان‌ها به تناسب ظرفیت‌ها و امکانات کارها را در شهر دیگر ارائه کنند.بنابراین ایران فقط تهران نیست با همه احترام‌ به هنرمندان عزیز و حرفه‌ای تهران بی تعارف باید گفت تمام استعدادهای خوب ریشه‌هایشان از شهرستان‌های مختلف بوده است.

بنابراین با همه کمبود امکانات و تسهیلات برایمان خیلی رضایت بخش است که با فرهنگ‌ها و نگرش‌ها و دیدگاه‌های مختلف آشنا شویم و مردم استان‌های مختلف هم رغبت به این جریان فرهنگی پیدا کنند و خودشان در رکن اصلی کار قرار بگیرند.

به همه هنرمندان تئاتر احترام می‌گذارم اما می‌گویم که اگر در همه این سال‌ها به شکل جشنواره فجر همه خود را در این قید و بند نگه داریم که اگر خارج از این چرخه کسی فکر کرد دیگر کار جشنواره‌ای نمی‌شود و دیگران را محکوم کنیم به حرفه‌ای نبودن، این تفکرات ما را از رسیدن به هدف عالی هنری و نظام اسلامی باز می‌دارد.

هنرمندان جوان ما امروز باید به مثابه دفاع مقدس منشأ تفکرات جدید باشند چرا باید ما هم در قالب‌های غربی هم قسم شویم که نقطه‌ای هم جابه جا نشود اگر این جشنواره‌ها با این قالب‌ها خیلی تحول در هنر و ادب ما ایجاد می‌کرد چندین دوره بعد از پیروزی انقلاب این جشنواره‌ها برگزار شده ما باید بازخورد آن را می‌دیدیم اما اینطور نبوده، تئاتر آنطور که باید مورد بهره برداری نگرفته است لذا هر کس هر حرفی می‌خواهد به ما بزند این اعتقاد ما است و آن را اجرایی می‌کنیم.

*هجمه های فرهنگی در جنوب کشور زیاد است

زارعی: من هم معتقدم که نباید همه کارهای تئاتری را به تهران خلاصه کنیم به خاطر حضور رسانه‌ها و امکانات و تسهیلات مردم شهرستان‌ها محروم از تئاتر حرفه‌ای نشوند تئاتر برای همه مردم ایران است. یکی از دلائلی که ما بندرعباس را انتخاب کردیم این بود که هرمزگان در هجمه فرهنگی شدید است کشورهای عربی هجمه های عجیبی نسبت به فرهنگ و جوانان ما ایجاد می کنند خطر احساس می شود و ما به واسطه اینکه یک اتفاق خوب ارزشمند هنری و ارزشی قرار است در کشور رخ دهد این را به بندرعباس بردیم.

ما تلاش داریم نمایش‌های خیابانی را به شهرهای اطراف برسانیم البته هنوز قطعی نشده صحبت‌هایی با دوستان هرمزگانی داشتیم که اگر بشود نمایش‌های خیابانی به قشم هم برود شرایط فرهنگی در قشم خیلی فرق دارد و ما بتوانیم نمایش‌ها را تأثیرگذار کنیم. چنین کاری را سال گذشته در کرمانشاه انجام دادیم و نتیجه داد.

*برنامه‌های حاشیه‌ای هم برای این جشنواره تدارک دیده‌اید؟

نصیربیگی: بله، در صدد هستیم یک اردوی راهیان نور دریایی با حضور نزدیک به 400 هنرمند شرکت کننده داشته باشیم تا هنرمندان را در پهنه آبی خلیج فارس با اتفاقاتی که در آن منطقه رخ داده، آشنا کنیم.

*شما فرمودید 1400 گروه تئاتری را شناسایی کرده‌اید با توجه به وسعت این تعداد بسیج چه برنامه‌ای برای خارج از جشنواره دارد؟

نصیربیگی: بسیج نزدیک 380 کانون هنرمندان در مراکز استان‌ها ایجاد کرده است و در مرکزیت هم که سازمان بسیج هنرمندان فعالیت خود را انجام می‌دهد ما بعد از جشنواره می‌خواهیم از این گروه‌ها و افراد که کار تولیدی ارائه کردند استفاده کنیم مرحله اول این آثار در محل استان اجرا می‌شود و بعد این دوستان گروه‌های مختلف را به استان‌های همجوار اعزام کنند تقریبا تعاملات این کارها صورت گرفته است.

ما برای سال بعد که جشنواره مقاومت قرار است به صورت ترکیبی با میزبانی بسیج هنرمندان برگزار شود پیش بینی مان این بود که بنای اصلی از اجراهای عمومی در تهران باشد و ما با مرکز هنرهای نمایشی و سایر نهادهای فرهنگی که تماشاخانه‌هایی دارند ارتباط بگیریم و ظرفیتی تولیدی داشته باشیم تا آنها در ماه‌های مختلف در استان‌ها اجرا کنند.

در دورنما هم تلاش داریم گروه‌های بسیج را تقویت کنیم  تا در پلاتوهای خود کار کنند اما در یک مقطع نزدیک تر پیش بینی برای سال بعد اجراهایی در تهران از گروه های بسیجی داشته باشیم و این هماهنگی در مرحله نهایی است.

ما سه مقطع آموزشی را برای هنرمندان کل کشور پیش بینی کردیم، مقطع اول شهرستان است افراد تعیین سطح و بعد در سطح شهرستان آموزش می‌بینند بعد منتخبین شهرستان معرفی به استان و کارگاه‌ها در استان با استفاده از هم اساتید استانی و هم از اساتید ملی اعزام شده کار می‌کنند و بعد خلاصه و منتخبین کارگاه‌های استانی و در کشور به صورت محدود اما ویژه جمع می‌کنیم و به صورت کارگاهی و پروژه‌ای کار می‌کنیم مثلاً در هر رشته نزدیک 20 ـ‌30 نفر به صورت کادر اصلی انتخاب می‌کنیم.

بهرحال بسیج فقط نمی‌خواهد بودجه تأمین می‌کند بلکه می‌خواهد در گام اول نرم افزاری کار کند یعنی اندیشه و فکر تولید فاخر را در هنرمندان نهادینه بکند و اینها را آماده تولید کند و اگر از نهادهای مختلف حوزه، بسیج، ارشاد، سازمان فرهنگی هنری شهرداری و ...بودجه‌ای برای این گروه‌ها داده می‌شود این بودجه واقعا برای کارهای دغدغه مند سرمایه گذاری شود که ما خدایی نکرده بعد از هزینه‌های کلان شاهد این نباشیم که کار تولید شده را خودمان نمی‌توانیم اجرا کنیم.

زارعی: ضمن اینکه ما در تمام استان‌ها انجمن تئاتر بسیج داریم که بچه‌ها را فعال می‌کند همین اخیرا من به اتفاق آقای سیروس همتی به استان قزوین رفتم و بچه‌های کانون بسیج قزوین ما کارهای خلاقانه برای کشف استعدادهای جوان در تابستان چشنواره تئاتر گذاشته و برقرار کردند. بنابراین ما مرتب استاد به استان‌ها می‌فرستیم، جشنواره برگزار می‌کنیم و خلاصه برنامه‌های زیادی داشتیم و خواهیم داشت و اینطور نیست که سالی یک بار در جشنواره تئاتر بسیج دور هم جمع شویم.

*آیا متون آموزشی مربوط به تئاتر داریم و در نهایت هدف ما از برپایی این جشنواره چیست؟

زارعی: شعار ما اخلاق است جامعه ما پر از بی اخلاقی شده است تئاتر چیزی جز این نیست چون با انسان در ارتباط است لذا ما هم در بسیج و هم حوزه شعارمان همین است. در همین جشنواره تئاتر طنز، اجتماعی، سیاسی و ... داریم اگر قرار بود فقط به موضوع دفاع مقدس بپردازیم آن جشنواره مقاومت بدان می‌پردازد، پس کار ما اختصاصا این نیست ما به تفکر بسیجی و آنچه از ابتدای انقلاب بدان توجه کرده می‌پردازیم.

همه نمایشنامه‌های ما در این جشنواره امسال تولید شده و زاییده تفکر جشنواره است و همه سلیقه‌ها را پوشش می‌دهد.