مرگ؛ پایان فرصت بازگشت/ از گردنه صعبالعبور قیامت غافل نشویم
گروه معارف: نقطه فرود انسان میتواند جهنم یا بهشت باشد هر انسانی دوست دارد که مکان فرود آمدنش، بهترین و امنترین مکان باشد؛ لذا باید ابزار و لوازم این فرود را فراهم کند کمااینکه تا وقتیکه انسان زنده است، فرصت توبه و عذرخواهی و بازگشت دارد اما به محض اینکه چشم از جهان فرو بست، روز حسابرسی فرا میرسد و دیگر هیچ مجالی برای او نیست.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، تا وقتیکه انسان زنده است، فرصت توبه و عذرخواهی و بازگشت، دارد، بهمحض اینکه چشم از جهان فرو بست، روز حسابرسی فرا میرسد و دیگر هیچ مجالی برای او نیست.
بنابراین، باید فرصت را غنیمت شمارد و تا کار از کار نگذشته و مهار از کف اختیار خارج نگشته و دنیای بیاعتبار پشت نکرده است، اگر در بیراهه حرکت میکند، به راه آید و اگر خطایی کرده که نیازمند پوزش و استغفار و کفاره و اعتذار است زبان به پویش گشاید و با آب استغفار خود را شستوشو دهد و روح و روان خود را آماده فرود در بهشت جاودان و مکان صالحان سازد.
پیشوای پرهیزکاران، علی(ع) پس از دو دستوری که درباره توشه برداشتن در راه سفر آخرت و آماده کردن منزل ابدی و جایگاه سرمدی صادر میکند، گوشزد مینماید که پس از مرگ، مجالی برای عذرخواهی و راهی برای بازگشت نیست.
آنجا مرگ و میری در کار نیست و با هیچ عذر و بهانهای عذاب گنهکاران تخفیف نمییابد، چراکه سزای بندگان کفور و فاصله گیرندگان از بندگان شکور، همین است و بس کمااینکه قرآن کریم در آیه 37 سوره «فاطر» در این رابطه میفرماید: آنها فریاد میزنند و از پروردگارشان میخواهند که « وَهُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ؛و آنان در آنجا فرياد برمیآورند پروردگارا ما را بيرون بياور تا غير از آنچه میكرديم كار شايسته كنيم» ولی خدای متعال در پاسخ آنها میفرماید: « صَالِحًا غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ أَوَلَمْ نُعَمِّرْكُم مَّا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَن تَذَكَّرَ وَجَاءكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِن نَّصِيرٍ؛ مگر شما را [آن قدر] عمر دراز نداديم كه هر كس كه بايد در آن عبرت گيرد عبرت میگرفت و [آيا] براى شما هشداردهنده نيامد پس بچشيد كه براى ستمگران ياورى نيست».
همچنین در آیات 99 و 100سوره مؤمنون در این رابطه آمده است: « ... قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ(99) لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِن وَرَائِهِم بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ؛ پروردگاران، مرا بازگردانیده شاید در انچه ترک یا کوتاهی کردهام عمل صالحی انجام دهم اما در پاسخ گفته میشود، نه چنین است، این سخنی است که او گوینده آن است و پیش روی آنان برزخی است تا روزی که برانگیخته خواهند شد».
پایان مسیر محتوم انسان
آدمی پساز عبور از گردندههای سخت و دشوار قیامت، سرانجام به مقصد میرسد: بهشت یا جهنم.یکی از این دو جا، مهبط و محل فرود ماست، مکان سومی وجود ندارد.انسانهای سبکبار، به بهشت و سنگینباران، به جهنم خواهند رفت.
خوشبخت، کسانیکه با اعمال صالح و انفاق و ایثار، سبکبار از این دنیا کوچ کردند و بدبخت، افرادیکه با بُخل و حرص و کینه و اجاجت، بار خویش را سنگین کردند.طبیعی است که با این حالت، جهنم فرودگاه افراد سنگینبار و پُررنج و آزار است.ولی سبکباران و آزادگان با ایمان و اخلاص و ایقان، هرچند به پرواز درنیایند، اما با شتابی بینظیر، با سرعتی چشمگیر و با جهشی شتابان، ارتفاعات را طی میکنند و قلهها را یکی پس از دیگری در مینوردند و با آرامش و نرمش، در سراشیبی قرار میگیرند و به پایان راه و فرودگاهی که جایگاه امن و امان و آسایش و اطمینان ایشان است ـ یعنی بهشت ـ نائل میشوند.
امام علی(ع) به فرزندش امام حسنمجتبی(ع) هم اخطار و نوید و مژده خوشگوار میدهد و هم بشارت و انذار؛ چراکه مژده بیاخطار، غرورآفرین و اخطار بیمژده، یاسآور و ترسناک است؛ از اینرو میفرماید: «باید بدانی و خود را در عالم تصدیق و ادراک، به این حقیقت تابناک برسانی که تو تافته جدابافتهای نیستی و ناگزیری که آن گردنه مخوف را طی کنی و هنگامیکه فرود میآیی، فرودگاهت یا بهشت است یا دوزخ، و شق سومی ندارد».
پس نتیجه میگیریم که نقطه فرود انسان میتواند در دو مکان باشد: جهنم یا بهشت.روشن است که هر انسانی دوست دارد که مکان فرود آمدنش، بهترین و امنترین مکان باشد، اگر چنین است باید ابزار و لوازم این فرود سعادتآفرین را مشخص و فراهم کند.در واقع، دو کار را باید انجام دهد: یکی اندوختن توشه و دیگری آماده کردن مکان و منزل.توصیه امام علی(ع) در این قسمت نیز بر همین دو نکته است.
خردمندان، از خانه آخرت غافل نیستند؛ تمام سعیشان این است که در این دنیا، خانه آخرت را مهیا و آماده کنند و تا میتوانند، در عمران و آبادانی آن بکوشند کمااینکه در آیه 18 سوره حشر میخوانیم: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ؛ اى كسانىكه ايمان آوردهايد از خدا پروا داريد و هر كسى بايد بنگرد كه براى فردا[ى خود] از پيش چه فرستاده است و [باز] از خدا بترسيد در حقيقتخدا به آنچه میكنيد آگاه است».
امروز که روز عمل است میتوان چنین منزلی را آماده ساخت و زاد و توشه شایسته را فراهم آورد، نه هنگامیکه پرونده عمر در حال بسته شدن است و یا پس از مرگ کمااینکه امام علی(ع) در این رابطه در نهجالبلاغه فرموده است: «امروز، روز عمل است و حسابی نیست و فردا روز حساب است و عملی نیست».
گردنه صعبالعبور قیامت
در آیات و روایات، از گردنههای قیامت، سخن رفته است.امیرمؤمنان علی(ع) در فراز بیست و ششم نامه خود به امام حسنمجتبی(ع) فرموده است: «وبدان که پیش روی تو، گردنههایی سخت هست که در آن سبکبار، حالش بهتر از سنگینبار و کندرونده، حالش بدتر از شتابنده است و ناگزیر، محل فرود آمدن تو یا در بهشت است یا دوزخ، پیش از فرود آمدنت، برای خود توشهای آماده ساز و پیش از رسیدنت، خانه را مهیا کن، زیرا پس از مرگ، نه جای عذرخواهی است و نه راه بازگشت!».
امام علی(ع) در این نامه هم گردنه سخت و دشوار را به فرزندش یادآور میشود، این گردنهها چیست؟ در این باره باید گفت: عقبه، پرتگاههایی است که در کوهها هست و راه در آنجا باریک و خطرناک میگردد، بهطوریکه در اثر کوچکترین بیاحتیاطی به اعماق دره پرتاب میگردد لذا باید در عبور از این گردنهها هم جانب احتیاط را گرفت و هم تمهیدات لازم را برای جلوگیری از خطر فراهم کرد.
علامه مجلسی از قول شیخ مفید درباره عقبههای قیامت مینویسد: «عقبه، اسم هر تکلیف واجبی است که خداوند، انجام دادن آنرا در این دنیا بر ما واجب کرده است در روز قیامت، انسان به هر عقبهای که به نام آنها واجب است برسد اگر در انجام دادن آن واجب، تقصیر کرده باشد، او را در آن عقبه، هزار سال نگه میدارند و حق خدا در آن واجب از او طلب میکنند اما اگر حق آن واجب را به جا آورده باشد، به سلامت از عقبه عبور میکند و این عقبات همه بر پل «صراط» قرار دارد».
برخی گفتهاند: مراد از عقبه، ایمان قلبی و جهاد با نفس است که نتیجه آن در عمل انسان، ظهور پیدا کند.گردنه سخت و صعبالعبوری که در سایه ایمان و جهاد با نفس میتوان از آن گذشت.آزاد کردن بنده، اطعام در روزهای سخت و قحطی و انفاقهای سخت و دشوار و امثال اینهاست که میتواند انسان را از این گردنه صعبالعبور بگذراند.
بنابراین، باید فرصت را غنیمت شمارد و تا کار از کار نگذشته و مهار از کف اختیار خارج نگشته و دنیای بیاعتبار پشت نکرده است، اگر در بیراهه حرکت میکند، به راه آید و اگر خطایی کرده که نیازمند پوزش و استغفار و کفاره و اعتذار است زبان به پویش گشاید و با آب استغفار خود را شستوشو دهد و روح و روان خود را آماده فرود در بهشت جاودان و مکان صالحان سازد.
پیشوای پرهیزکاران، علی(ع) پس از دو دستوری که درباره توشه برداشتن در راه سفر آخرت و آماده کردن منزل ابدی و جایگاه سرمدی صادر میکند، گوشزد مینماید که پس از مرگ، مجالی برای عذرخواهی و راهی برای بازگشت نیست.
آنجا مرگ و میری در کار نیست و با هیچ عذر و بهانهای عذاب گنهکاران تخفیف نمییابد، چراکه سزای بندگان کفور و فاصله گیرندگان از بندگان شکور، همین است و بس کمااینکه قرآن کریم در آیه 37 سوره «فاطر» در این رابطه میفرماید: آنها فریاد میزنند و از پروردگارشان میخواهند که « وَهُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ؛و آنان در آنجا فرياد برمیآورند پروردگارا ما را بيرون بياور تا غير از آنچه میكرديم كار شايسته كنيم» ولی خدای متعال در پاسخ آنها میفرماید: « صَالِحًا غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ أَوَلَمْ نُعَمِّرْكُم مَّا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَن تَذَكَّرَ وَجَاءكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِن نَّصِيرٍ؛ مگر شما را [آن قدر] عمر دراز نداديم كه هر كس كه بايد در آن عبرت گيرد عبرت میگرفت و [آيا] براى شما هشداردهنده نيامد پس بچشيد كه براى ستمگران ياورى نيست».
همچنین در آیات 99 و 100سوره مؤمنون در این رابطه آمده است: « ... قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ(99) لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِن وَرَائِهِم بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ؛ پروردگاران، مرا بازگردانیده شاید در انچه ترک یا کوتاهی کردهام عمل صالحی انجام دهم اما در پاسخ گفته میشود، نه چنین است، این سخنی است که او گوینده آن است و پیش روی آنان برزخی است تا روزی که برانگیخته خواهند شد».
پایان مسیر محتوم انسان
آدمی پساز عبور از گردندههای سخت و دشوار قیامت، سرانجام به مقصد میرسد: بهشت یا جهنم.یکی از این دو جا، مهبط و محل فرود ماست، مکان سومی وجود ندارد.انسانهای سبکبار، به بهشت و سنگینباران، به جهنم خواهند رفت.
خوشبخت، کسانیکه با اعمال صالح و انفاق و ایثار، سبکبار از این دنیا کوچ کردند و بدبخت، افرادیکه با بُخل و حرص و کینه و اجاجت، بار خویش را سنگین کردند.طبیعی است که با این حالت، جهنم فرودگاه افراد سنگینبار و پُررنج و آزار است.ولی سبکباران و آزادگان با ایمان و اخلاص و ایقان، هرچند به پرواز درنیایند، اما با شتابی بینظیر، با سرعتی چشمگیر و با جهشی شتابان، ارتفاعات را طی میکنند و قلهها را یکی پس از دیگری در مینوردند و با آرامش و نرمش، در سراشیبی قرار میگیرند و به پایان راه و فرودگاهی که جایگاه امن و امان و آسایش و اطمینان ایشان است ـ یعنی بهشت ـ نائل میشوند.
امام علی(ع) به فرزندش امام حسنمجتبی(ع) هم اخطار و نوید و مژده خوشگوار میدهد و هم بشارت و انذار؛ چراکه مژده بیاخطار، غرورآفرین و اخطار بیمژده، یاسآور و ترسناک است؛ از اینرو میفرماید: «باید بدانی و خود را در عالم تصدیق و ادراک، به این حقیقت تابناک برسانی که تو تافته جدابافتهای نیستی و ناگزیری که آن گردنه مخوف را طی کنی و هنگامیکه فرود میآیی، فرودگاهت یا بهشت است یا دوزخ، و شق سومی ندارد».
پس نتیجه میگیریم که نقطه فرود انسان میتواند در دو مکان باشد: جهنم یا بهشت.روشن است که هر انسانی دوست دارد که مکان فرود آمدنش، بهترین و امنترین مکان باشد، اگر چنین است باید ابزار و لوازم این فرود سعادتآفرین را مشخص و فراهم کند.در واقع، دو کار را باید انجام دهد: یکی اندوختن توشه و دیگری آماده کردن مکان و منزل.توصیه امام علی(ع) در این قسمت نیز بر همین دو نکته است.
خردمندان، از خانه آخرت غافل نیستند؛ تمام سعیشان این است که در این دنیا، خانه آخرت را مهیا و آماده کنند و تا میتوانند، در عمران و آبادانی آن بکوشند کمااینکه در آیه 18 سوره حشر میخوانیم: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ؛ اى كسانىكه ايمان آوردهايد از خدا پروا داريد و هر كسى بايد بنگرد كه براى فردا[ى خود] از پيش چه فرستاده است و [باز] از خدا بترسيد در حقيقتخدا به آنچه میكنيد آگاه است».
امروز که روز عمل است میتوان چنین منزلی را آماده ساخت و زاد و توشه شایسته را فراهم آورد، نه هنگامیکه پرونده عمر در حال بسته شدن است و یا پس از مرگ کمااینکه امام علی(ع) در این رابطه در نهجالبلاغه فرموده است: «امروز، روز عمل است و حسابی نیست و فردا روز حساب است و عملی نیست».
گردنه صعبالعبور قیامت
در آیات و روایات، از گردنههای قیامت، سخن رفته است.امیرمؤمنان علی(ع) در فراز بیست و ششم نامه خود به امام حسنمجتبی(ع) فرموده است: «وبدان که پیش روی تو، گردنههایی سخت هست که در آن سبکبار، حالش بهتر از سنگینبار و کندرونده، حالش بدتر از شتابنده است و ناگزیر، محل فرود آمدن تو یا در بهشت است یا دوزخ، پیش از فرود آمدنت، برای خود توشهای آماده ساز و پیش از رسیدنت، خانه را مهیا کن، زیرا پس از مرگ، نه جای عذرخواهی است و نه راه بازگشت!».
امام علی(ع) در این نامه هم گردنه سخت و دشوار را به فرزندش یادآور میشود، این گردنهها چیست؟ در این باره باید گفت: عقبه، پرتگاههایی است که در کوهها هست و راه در آنجا باریک و خطرناک میگردد، بهطوریکه در اثر کوچکترین بیاحتیاطی به اعماق دره پرتاب میگردد لذا باید در عبور از این گردنهها هم جانب احتیاط را گرفت و هم تمهیدات لازم را برای جلوگیری از خطر فراهم کرد.
علامه مجلسی از قول شیخ مفید درباره عقبههای قیامت مینویسد: «عقبه، اسم هر تکلیف واجبی است که خداوند، انجام دادن آنرا در این دنیا بر ما واجب کرده است در روز قیامت، انسان به هر عقبهای که به نام آنها واجب است برسد اگر در انجام دادن آن واجب، تقصیر کرده باشد، او را در آن عقبه، هزار سال نگه میدارند و حق خدا در آن واجب از او طلب میکنند اما اگر حق آن واجب را به جا آورده باشد، به سلامت از عقبه عبور میکند و این عقبات همه بر پل «صراط» قرار دارد».
برخی گفتهاند: مراد از عقبه، ایمان قلبی و جهاد با نفس است که نتیجه آن در عمل انسان، ظهور پیدا کند.گردنه سخت و صعبالعبوری که در سایه ایمان و جهاد با نفس میتوان از آن گذشت.آزاد کردن بنده، اطعام در روزهای سخت و قحطی و انفاقهای سخت و دشوار و امثال اینهاست که میتواند انسان را از این گردنه صعبالعبور بگذراند.
