آثار مرگ‌اندیشی در کلام امیر

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، آن‌چه باعث می‎شود این تصویر و چهره از مرگ در لوح خیال آدمی حکاکی شود، جان‌بخشی‌هایی است که امام علی(ع) به مرگ کرده‌اند.
امام علی(ع) بر آن است که جوان را با روحیه «مرگ اندیشی» تربیت کند، از همین‌رو دائماً به او مسئله مرگ را یادآور می‎شود.شاید برخی به ذهن‌شان بیاید که آیا این یادآوری‌ها در مورد مرگ، جوان را افسرده و مأیوس نمی‎کند؟ و آیا شادابی و طراوت را از او نمی‌گیرد؟ در پاسخ باید گفت: انسان مرگ‌اندیش هیچ‌گاه مایوس و افسرده نمی‎شود بلکه فعالانه تمام توان خود را برای انجام وظایف امروز و جهت‌گیری سازنده در آینده صرف می‎کند.
انسان با مرگ‌اندیشی، برنامه‌ریزی زندگی خود را به‌گونه‌ای ترتیب می‎دهد که لغزش‌هایش به حداقل برسد.او هوشیارانه بر اعمال خود نظارت می‎کند و بر خود چیره می‎شود و با این‌کار، راه را بر شیطان می‎بندد.
او نیک می‎داند که چه بسیار افرادی‌که دنیا و آرزوهایشان آن‌ها را غافل کرد تا خود را از یاد بردند و در طوفان اشتباهات خود گرفتار شدند و فرصت‌ها را برای جبران و اصلاح از کف دادند.
انسان مرگ‌اندیش با تفکر در احوال چنین افرادی و عبرت گرفتن از سرنوشت آنان، از تجربه تلخ آنان در زندگی خود استفاده می‎کند و راهی غیر از راه آنان را برمی‎گزیند.
امام علی(ع) در خطبه 147 نهج‌البلاغه  فرمود: «همانا، آنان که پیش از شما بودند، به سبب آرزوهای دراز و نهان بودن زمان مرگ، تباه شدند تا موعد بر آنان درآمد، موعودی که با آمدنش عذری نپذیرند و توبه را به حساب نگیرند و به همراه آن بلا و سختی بازگشاید و هنگام کیفر و عقوبت آید».
انسان مرگ‌اندیش می‎داند مهلت برای جبران، هم گذراست و هم در معرض آفت غفلت و او باید از این وقت اندک، تمام استفاده را بکند و آن‌چه را بدان مامور است به انجام رساند.
امام علی(ع) در ادامه خطبه 183 فرموده است: «پس (در رسیدن) به معاد بشتابید و بر اجل پیشی بگیرید و آن‌را دریابید که نزدیک است رشته آرزوی مردمان گسسته شود و مرگ ناگهان بر آنان بجهد و در توبه را به رویشان ببندد.شما هم چون کسانی هستید که پیش از شما بدان جهان رهسپار شدند، سپس بازگشتی به دنیا را خواستار شدند.
شما رهگذرانید، به راه افتاده و خانه‌ای را که از آن شما نیست، وانهاده، شما را گفته‌اند این خانه را واگذارید و فرموده‌اند از آن توشه بردارید».
انسان مرگ‌اندیش می‎داند که همین فرصت توبه و جبران هم فضلی است که خدای متعال به او کرده است و او باید با استفاده از این فرصت، فضل خداوند را شکر گزارد.
او در عین آن‌که از نعمت‌ها و لذت‌های مشروع بهره می‎برد و شاداب و هشیار زندگی می‎کند، اما کاملاً متوجه است که به غفلت، دچار نشود و لذت‌ها او را گمراه نسازد.همه اولیای الهی، مرگ‌اندیش بودند، اما هیچ‌کدام به افسردگی دچار نشدند، بلکه با امید به دنیای بهتر، در همین دنیا به عمل صالح پرداختند و وظایف خود را با شادابی و نشاط پیگیری کردند.
پیامد غفلت از مرگ
امام علی(ع) در فراز بیست و نهم از نامه خود به امام حسن مجتبی(ع) فرموده است: «پس از مرگ بترس، نکند زمانی سراغ تو را بگیرد که در حال گناه یا در انتظار توبه کردن باشی و مرگ، مهلت ندهد و بین تو و توبه، فاصله اندازد که در این حال خود را تباه کرده‌ای».
حضرت در این فراز از نامه می‎فرماید: حال که «صیاد مرگ» در کمین آدمی است و تیرش به خطا نمی‎رود و هیچ بنده‌ای از تیر او نمی‎رهد و خواه‎ناخواه در بستر مرگ، نفس‌های آخر را خواهید کشید، پس از مرگ بترس، نکند زمانی‎ سراغ تو را گیرد که در حال گناه یا در انتظار توبه کردن باشی، مرگ مهلت ندهد و در این صورت، خود را به هلاکت انداخته‌ای و بین تو و توبه فاصله انداخته است.
از همین روست که امام علی(ع) از سر دلسوزی به جوان توصیه می‎کند که از مرگ غافل نشود و توبه را به تاخیر نیندازد.
انسان عاقل کسی است که نه تنها در پیری، بلکه در دوران جوانی به یاد مرگ باشد و هرگز خود را از آمادگی خارج نکند؛ اگر گناهی کرده و تصمیم به توبه دارد، توبه را به تاخیر نیندازد و فرصت را از دست ندهد، چراکه ممکن است گرگ اجل، فرصت توبه را از انسان سلب کند و حسرت ترک توبه را به دلش بگذارد.
اگر انسان گرفتار مستی جوانی شود، عمر عزیز را ضایع و تباه می‎کند.اگر انسان گمان کند که چون جوان است، فرصت برای خودسازی و توبه بسیار است، سخت در اشتباه است.از کجا معلوم که انسان، جوانی را پشت سر گذارد و به سن پیری برسد؟! از کجا معلوم که در پیری توفیق توبه و خودسازی پیدا کند؟ هر کسی باید ورد زبانش و آهنگ رسای قلب و روانش این باشد: «کار امروز را به فردا میفکن» هر کسی باید بداند که در دوران جوانی، دل هنوز سیاه و جان، ظلمانی و روان، تحجر نیافته و کارهایی که برای خودسازی لازم است، به آسانی انجام می‎گیرد، ولی در دوران پیری هرگز.
غفلت و هلاکت
اگر چنگال مرگ بر حلقوم انسان فشرده شود و میان او و توبه فاصله اندازد، هلاکت او قطعی است لذا امام علی(ع) فرموده است: «هان ای فرزندم، بدان که اگر بر مرگ پیشی نگیری و توبه را بر آن مقدم نداری، مرگ بر توبه تو پیشی می‎گیرد و تو را چنان در دام خود گرفتار می‎کند که تمام راه‌ها به رویت بسته می‎شود و جز این‌که تن به هلاکت دهی، چاره‌ای نداری».
مرگ، ناگهانی می‎آید ما خیال می‎کنیم عزرائیل و مرگ، به‌تدریج می‌‌آید و فرصت توبه داریم، آمدن عزرائیل، آثار و علائم قبلی ندارد، وقتی اجل رسید در یک‌آن، قبض روح می‌کند.
در احادیث متعدد آمده است که «مرگ، ناگهانی می‎آید.خوشا به‌حال کسی‎که توبه کند و پایان امورش ختم به خیر باشد».
اولین و مهمترین وظیفه برای آمادگی انسان برای مرگ، توبه و جبران حقوق فوت شده است کمااینکه امام سجاد(ع) فرموده است: «خدایا، پایان آن‌چه نویسندگان اعمال ما بر می‎شمارند توبه مقبول قرار بده».