بیات:
تنها راهکار بحران محیط زیست تربیت اسلامی است
گروه فعالیتهای قرآنی: عضو هیئت علمی دانشگاه اراک با تأکید بر اینکه انسان از نگاه اسلام مسئول آفریده شده و در برابر محیط پیرامون باید پاسخگو باشد گفت: در حل مشکلات محیط زیست هیچ چارهای نداریم جز اینکه به آموزههای اسلام پناه ببریم، اسلام به روشنی به ما میگوید چگونه باید با محیط پیرامون رفتار کرد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، نشست «گفتمانسازی سبک زندگی قرآنی»، از طرحهای مصوب شورای توسعه فرهنگ قرآنی استان، که به همت جهاد دانشگاهی و مشارکت ایکنا در حال برگزاری است با محور محیط زیست و با حضور حجتالاسلام مرتضی بیات، عضو هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه اراک برگزار شد.
حجتالاسلام بیات در این نشست با تأکید بر اهمیت نحوه تعامل با محیط زیست گفت: آلودگی یا سلامت محیط زیست بستگی به نوع رفتار انسان دارد قبل از ارائه الگوی نوع رفتار باید تعریف محیط زیست را مشخص کنیم، تعاریف مختلفی آمده اما شاید در سادهترین بیان بتوان محیط زیست را همین محیط پیرامون، محیطی که انسانها درآن زندگی میکنند و بهرهمند میشوند تعریف کرد.
وی با اشاره به جایگاه محیط زیست در ادیان الهی ادامه داد: این موضوع از قدیمالایام مورد سؤال بشر بوده، چه در ادیان ابراهیمی و چه در ادیان غیرابراهیمی، در موارد مختلفی در کتب عهدین به محیط زیست یا منابع طبیعی اشاره شده البته تفاوتهایی با قرآن دارد و میشود گفت گستردگی این بحث در قرآن خیلی بیشتر از ادیان دیگر است ولی این گونه نیست که ادیان دیگر بیتوجه بوده باشند.
استاد دانشگاه اراک افزود: در تورات میخوانیم: اگر در فرایض من سلوک نمائید و اوامر من را نگاه داشته، آنها را بجا آورید آنگاه بارانهای شما را در موسم آنها خواهم داد و زمین محصول خود را خواهد آورد و درختان صحرا میوه خود را خواهد داد. کوفتن خرمن شما تا چیدن انگور خواهد رسید؛ و چیدن انگور تا کاشتن تخم خواهد رسید و نان خود را به سیری خورده؛ در زمین خود به امنیت سکونت خواهید کرد ….».
بیات تصریح کرد: در ادیان الهی همانطور که در قرآن و تورات آمده در مواجهه با محیط زیست مباحث اعتقادی در کنار بهرهمندی از محیط زیست به عنوان نعمت الهی قرار دارد، این بهرهمندی بستگی به باور و عمل صالحی دارد که بر دوش انسان گذاشته شده و البته عکس آن هم صادق است یعنی گناه عاملی برای نابودی محیط زیست و بیبهره ماندن انسان است.
وی با اشاره به دیدگاههای مخالف بهرهمندی از محیط زیست و برابری حقوق انسان با محیط پیرامون گفت: اول باید جواب داد که آیا محیط پیرامونی ما ارزش ذاتی دارد یا خیر؟ قطعاً همه موجودات دارای ارزش هستند اما ارزش آنها به تناسب خودشان است نمیتوانیم بگوییم ارزش یک حیوان چهارپا و ارزش یک انسان باهم برابر است، آیا ارزش آب با ارزش انسان برابری میکند؟ اینها همه دارای ارزش هستند و به همین دلیل انسان از ظلم به محیط و افراط در بهرهمندی نهی شده است اما این ارزش با انسان برابری نمیکند.
بهرهمندی از محیط زیست در کنار مسئولیت
عضو هیئت علمی دانشگاه اراک افزود: نکته دیگر اینکه در تعریف انسان، اصطلاح موجود مسئول را میآوریم، فرضاً تمام محیط زیست برای استفاده انسان باشد اما این انسان یک موجود مسئول است یعنی کسی که باید بتواند در قبال رفتار خود پاسخگو باشد، یعنی مجاز به ظلم و تعدی نیست.
وی با اشاره به دیدگاه عدم پذیرش محیط زیست از طرف دین به دلیل زهدگرایی گفت: عدهای معتقد بودند محیط زیست در دین جایگاه ندارد و نمیتواند عالم بیرون را به عنوان خانه و مأوا بپذیرد و اساساً ادیان ابراهیمی، نقش تخریبی در دنیای پیرامون دارند و یکی از عوامل اصلی مشکلات متعدد محیط زیست مسلمانان و نگرش اسلام است، در عصر حاضر چنین نگرشی وجود ندارد.
بیات تأکید کرد: اگر انسان را موجود مسئول بدانیم قطعاً برای محیط زیست ضرری ندارد و نه تنها عامل بحران نیست بلکه عاملی است برای احیای محیط زیست، مثلاً در مورد آب وقتی به قرآن مراجعه میکنیم حیات انسانی را به آب گره میزند و آن را مقدس میشمارد. انسان مسئول در چنین دینی چگونه به خود اجازه میدهد آب را آلوده کند.
استاد دانشگاه اراک تصریح کرد: در قرآن کریم از حیوانات مختلف، گیاهان، مراتع و کوهها به کرات اسم برده شده، در مورد گیاهان و میوهها آیات فراوان داریم و نمونههای بهرهبرداری انسان مطرح شده، درباره حیوانات تقسیم بندیهای مختلفی بیان شده از جمله حیوانات حرام گوشت و حلال گوشت یا حیواناتی که بر روی شکم راه میروند یا بر روی چهار دست و پا، حتی برخی از سورهها به نام حیوانات است مثل بقره، نمل ، عنکبوت.
بیات ادامه داد: قرآن از حیوانات به عنوان نمونههایی از قدرت و عظمت خداوند نام میبرد برخی از حیوانات مثل قاطر برای استفاده بشر نام برده شده یا از حیوانات حلال گوشت برای بهرهبرداری از گوشت و پوست و شیر.از طرفی انسان آزاد مطلق نیست و نمیتواند از حیوانی که برای استفاده از شیر آفریده شده برای سواری سود ببرد اینها ظلم است.
وی با اشاره به وضعیت فعلی محیط زیست در جامعه گفت: نیاز به تغییراتی اساسی در نوع نگرش به محیط زیست داریم، محیط زیست موجودی مرده و بیجان نیست و از طرفی نوع نگاه به تکالیف خودمان باید تغییر کند ما موجودی آزاد بدون قید و شرط نیستیم.
بیات با تأکید بر نقش مساجد در تغییر نوع نگرش به محیط زیست ادامه داد: متأسفانه همیشه دچار افراط و تفریط هستیم، در دورهای میگفتند مسجد فقط پایگاه عبادی است در دورهای هم نگاه افراطی حاکم میشود که مسجد جای فعالیت سیاسی است، هر دو نگاه قطعاً محکوم است ما باید نگاه جامع به مسجد داشته باشیم. قرار است مسجد انسان تربیت کند که این انسان دارای مسئولیتهای متعددی است؛ در برابر خود، خدا، مردم و محیط پیرامون.
عضو هیئت علمی دانشگاه اراک تصریح کرد: قطعاً هر نهادی که امکانات در اختیار دارد میتواند در زمینه محیط زیست و نوع نگرش، فرهنگسازی کند، فرهنگ استفاده از ظروف یکبار مصرف را کدام نهاد در جامعه فراگیر کرد؟ بدون شک این نگاه از بالا به پایین به جامعه تزیق شده و در نتیجه همین نگاه، گرفتار ظروف پلاستیکی هستیم که مخرب محیط زیست هستند.
متولیان اقتصاد و فرهنگ صف اول تغییر نگرش
استاد دانشگاه اراک ادامه داد: متولیان اقتصاد و فرهنگ در صف اول تغییر نوع نگاه به محیط زیست هستند در مرتبه بعد خود مردم باید همت کنند این فرهنگ به سرعت قابل تغییر است، ما نباید منافع ملی را فدای یک سری سودهای زود گذر کنیم وقتی مصلحت عمومی در خطر است حکومت باید وارد شود و سرمایه گذاری کند.
وی با تأکید بر اینکه تربیت نسل متعهد به محیط زیست نیاز به تحول اساسی دارد گفت: هر تحولی نیاز به رهبرانی دارد که الگوساز باشند و افرادی را تربیت کنند تا به مرور زمان فرهنگ متناسب با قرآن در حوزه محیط زیست ایجاد شود، این کار سخت و زمان بر است و خودش نوعی انقلاب به شمار میآید.
عضو هیئت علمی دانشگاه اراک گفت: در نهایت درباره حل مشکلات محیط زیست هیچ چارهای نداریم جز اینکه به آموزههای اسلام پناه ببریم، اسلام به روشنی به ما میگوید چگونه باید با محیط پیرامون رفتار کرد و اگر قرار باشد به دامان سود و منفعت گرفتار شویم بهای سنگینی را در آینده خواهیم داد.
