خشم و غضب؛ از غرایز انسانی/خشمهای مقدس و نیکو را بشناسیم
گروه اجتماعی: خشمیکه برای دفاع از امور مقدس و در راه خدا و برای دنیا باشد نیکوست کمااینکه امام علی(ع) در رابطه با آیین برادری و دوستی فرموده است: «خشم و غضب خود را فرو بر، که من جرعهای خوش عاقبتتر از آن ننوشیدهام و پایانی لذیذتر از آن نیافتهام».
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، خشم و غضب، یکیاز غرایز انسانی است و بهرههای فراوانی برای انسان دارد و برای دفاع از باورها، هویت و فرهنگ او، نقش مهمی ایفا میکند.
قرآنکریم، هرگز اصل خشم را تخطئه نمیکند و خشمهای مقدس را میستاید و خشمیکه برای دفاع از امور مقدس و در راه خدا و برای دنیا باشد نیکوست کمااینکه امام علی(ع) در فراز سی و هشتم از نامه خود به امام حسنمجتبی(ع) در رابطه با آیین برادری و دوستی فرموده است: «خشم و غضب خود را فرو بر، که من جرعهای خوش عاقبتتر از آن ننوشیدهام و پایانی لذیذتر از آن نیافتهام».
آنچه در این سخن امام علی(ع) آمده، مربوط به فرو خوردن خشم در روابط دوستانه و زندگی شخصی و اجتماعی است، که بسیار لذتبخش است.
قرآنکریم، کسانیکه خشم خود را کنترل میکنند ستوده است و در آیه 134 سوره آلعمران در این رابطه فرموده است: «الَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي السَّرَّاء وَالضَّرَّاء وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ؛ همانان كه در فراخى و تنگى انفاق مىكنند و خشم خود را فرو میبرند و از مردم در میگذرند و خداوند نكوكاران را دوست دارد».
رسول اکرم(ص) فرموده است: آیا نمیتواند کسی از شما مثل ابیضمضم باشد؟ گفتند: یا رسولالله، ابی ضمضم کیست؟ حضرت فرمود: او مردی از پیشینیان بود که خشم خود را فرو مینشاند و هر روز صبح میگفت: خدایا من آبروی خود را برای مردم، تصدق کردهام(یعنی از تمام بدیهایی که مردم به من کردهاند گذشتم و آنان را حلال کردهام).
در روابط اجتماعی و پیوند برادری وجود صفت خشم یک امر طبیعی است لیکن آنچه مهم است کنترل خشم است هر چند فرو بردن خشم و غضب در آغاز کار بسیار مشکل است، ولی عاقبتِ شیرین و خوشگواری دارد، فرو بردن خشم همانند نوشیدن آب خنک در هنگام تشنگی و گرماست.
نرمی با تندخویان
در نهجالبلاغه امام علی(ع) آمده است: «با آن کس که با تو درشتی کرده نرم باشد که امید است بهزودی در برابر تو نرم شود» تندی کردن با کسیکه درشتی میکند، مشکلگشا نیست، بلکه ممکن است مشکل را بزرگتر کند، ولی نرمخویی معمولاً طرف مقابل را آرام و نرم مینماید.
همچنان که غلظت و خشونت موجب تنفر است، نرمی و محبت نیز موجب جذب و جلب دلها میگردد.انسان وقتی با دوستانش با عطوفت و مهربانی برخورد میکند، آنها را بهسوی خود جذب میکند.
اساساً درخت تندی و درشتخویی، عقیم و بیباروبر است.اگر هم باروبری بدهد، همچون زهری مهلک، تباهکننده است؛ از اینرو امام علی(ع) فرمود: «کسیکه نهال شخصیتش نرم و آرام است، شاخ و برگش فراوان است».
به تجربه دیدهایم که درشتخویان، همچون طبل توخالیاند سروصدا دارند، اما محتوا ندارند.در مقابل، افراد نرمخو، سر و صدایی ندارند، ولی عمیق و پُرمحتوایند.بنابراین، در برابر افرادیکه درشتی میکنند، نباید مقابله و معامله بهمثل کرد.
خدای متعال در آیه 159 سوره آلعمران با این مضمون « فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ » به پیامبرش دستور داده است: «پس به برکت الهی با آنان نرمخو و پُرمهر شدی و اگر تندخو و سختدل بودی قطعاً از اطراف تو پراکنده میشدند، پس از آنان درگذر و برای آنها آمرزش بخواه و در کارها با آنان مشورت کن و چون تصمیم گرفتی بر خدا توکل کن».روشن است که این نرمی و مدارا در برابر دوستان و مقابل کسانی است که عناد و دشمنی و لجاجت ندارند.اما در برابر بدخواهان و کافران لجوج، دستور غلظت و درشتی است چنانکه در آیه 123 سوره توبه با این مضمون يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ قَاتِلُواْ الَّذِينَ يَلُونَكُم مِّنَ الْكُفَّارِ وَلْيَجِدُواْ فِيكُمْ غِلْظَةً وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ» فرموده است: « اى كسانىكه ايمان آوردهاید با كافرانى كه مجاور شما هستند كارزار كنيد و آنان بايد در شما خشونت بيابند و بدانيد كه خدا با تقواپيشگان است».
همچنین در آیه 29 سوره فتح در این رابطه میخوانیم: « مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا».
قرآنکریم، هرگز اصل خشم را تخطئه نمیکند و خشمهای مقدس را میستاید و خشمیکه برای دفاع از امور مقدس و در راه خدا و برای دنیا باشد نیکوست کمااینکه امام علی(ع) در فراز سی و هشتم از نامه خود به امام حسنمجتبی(ع) در رابطه با آیین برادری و دوستی فرموده است: «خشم و غضب خود را فرو بر، که من جرعهای خوش عاقبتتر از آن ننوشیدهام و پایانی لذیذتر از آن نیافتهام».
آنچه در این سخن امام علی(ع) آمده، مربوط به فرو خوردن خشم در روابط دوستانه و زندگی شخصی و اجتماعی است، که بسیار لذتبخش است.
قرآنکریم، کسانیکه خشم خود را کنترل میکنند ستوده است و در آیه 134 سوره آلعمران در این رابطه فرموده است: «الَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي السَّرَّاء وَالضَّرَّاء وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ؛ همانان كه در فراخى و تنگى انفاق مىكنند و خشم خود را فرو میبرند و از مردم در میگذرند و خداوند نكوكاران را دوست دارد».
رسول اکرم(ص) فرموده است: آیا نمیتواند کسی از شما مثل ابیضمضم باشد؟ گفتند: یا رسولالله، ابی ضمضم کیست؟ حضرت فرمود: او مردی از پیشینیان بود که خشم خود را فرو مینشاند و هر روز صبح میگفت: خدایا من آبروی خود را برای مردم، تصدق کردهام(یعنی از تمام بدیهایی که مردم به من کردهاند گذشتم و آنان را حلال کردهام).
در روابط اجتماعی و پیوند برادری وجود صفت خشم یک امر طبیعی است لیکن آنچه مهم است کنترل خشم است هر چند فرو بردن خشم و غضب در آغاز کار بسیار مشکل است، ولی عاقبتِ شیرین و خوشگواری دارد، فرو بردن خشم همانند نوشیدن آب خنک در هنگام تشنگی و گرماست.
نرمی با تندخویان
در نهجالبلاغه امام علی(ع) آمده است: «با آن کس که با تو درشتی کرده نرم باشد که امید است بهزودی در برابر تو نرم شود» تندی کردن با کسیکه درشتی میکند، مشکلگشا نیست، بلکه ممکن است مشکل را بزرگتر کند، ولی نرمخویی معمولاً طرف مقابل را آرام و نرم مینماید.
همچنان که غلظت و خشونت موجب تنفر است، نرمی و محبت نیز موجب جذب و جلب دلها میگردد.انسان وقتی با دوستانش با عطوفت و مهربانی برخورد میکند، آنها را بهسوی خود جذب میکند.
اساساً درخت تندی و درشتخویی، عقیم و بیباروبر است.اگر هم باروبری بدهد، همچون زهری مهلک، تباهکننده است؛ از اینرو امام علی(ع) فرمود: «کسیکه نهال شخصیتش نرم و آرام است، شاخ و برگش فراوان است».
به تجربه دیدهایم که درشتخویان، همچون طبل توخالیاند سروصدا دارند، اما محتوا ندارند.در مقابل، افراد نرمخو، سر و صدایی ندارند، ولی عمیق و پُرمحتوایند.بنابراین، در برابر افرادیکه درشتی میکنند، نباید مقابله و معامله بهمثل کرد.
خدای متعال در آیه 159 سوره آلعمران با این مضمون « فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ » به پیامبرش دستور داده است: «پس به برکت الهی با آنان نرمخو و پُرمهر شدی و اگر تندخو و سختدل بودی قطعاً از اطراف تو پراکنده میشدند، پس از آنان درگذر و برای آنها آمرزش بخواه و در کارها با آنان مشورت کن و چون تصمیم گرفتی بر خدا توکل کن».روشن است که این نرمی و مدارا در برابر دوستان و مقابل کسانی است که عناد و دشمنی و لجاجت ندارند.اما در برابر بدخواهان و کافران لجوج، دستور غلظت و درشتی است چنانکه در آیه 123 سوره توبه با این مضمون يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ قَاتِلُواْ الَّذِينَ يَلُونَكُم مِّنَ الْكُفَّارِ وَلْيَجِدُواْ فِيكُمْ غِلْظَةً وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ» فرموده است: « اى كسانىكه ايمان آوردهاید با كافرانى كه مجاور شما هستند كارزار كنيد و آنان بايد در شما خشونت بيابند و بدانيد كه خدا با تقواپيشگان است».
همچنین در آیه 29 سوره فتح در این رابطه میخوانیم: « مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا».
