تملق و چاپلوسی؛ جلوه‌ای زشت از تواضع

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، خضوع و تواضع یکی‌از صفات ارزشمندی است که رفتارهای دیگر انسان را ارزشمند و برجسته می‎سازد.ریشه «تواضع» از «وضع» است به‌معنای خویش را کوچک نشان دادن، در مقابلِ «تکبر» که خود را بزرگ دانستن است.
قرآن کریم در آیه 63 سوره فرقان بندگان خاص خود را این‌گونه ستوده است که: «وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا؛ بندگان رحمان کسانی‎اند که با تواضع، روی زمین راه می‎روند و چون با افراد نادان، برخورد کنند، سخن نرم و مسالمت‌جویانه گویند».
همچنین امام علی(ع) در این رابطه فرموده است: «چه زشت است فروتنی به هنگام نیاز و ستم‌کاری به وقت بی‌نیازی» و نیز خدای متعال در آیه 215 سوره شعراء به پیامبر دستور داده است که: «و برای آنان از مؤمنانی که تو را پیروی کرده‌اند بال(محبت) بگستر».
سیره ائمه معصومین(ع) بر فروتنی و تواضع بوده است، اما نکته مهم در این است که این تواضع، هنگامی‎ زیبا و ستودنی است که از سرِ نیاز و به انگیزه تملق و چاپلوسی نباشد و سبب ذلت و خواری نگردد که اگر چنین شود، بسیار زشت و نکوهیده است.
جلوه‌ای از تواضع زشت را می‎توان در تملق و چاپلوسی یا در هنگام نیازمندی دید که معمولاً به‌سبب حرص و آزمندی به دنیا و عدم ایمان اعتقاد کامل به خدا است.کمااینکه امام حسن‌عسگری(ع) فرموده است: «چه‌قدر برای انسان با ایمانی زشت است که میل و علاقه او به چیزی او را به ذلت و خواری بکشاند».
جلوه دیگرِ تواضعِ زشت، فروتنی در برابر ثروتمندان است.این نوع تواضع، در هنگام نیاز، خود را نشان می‎دهد و فرد متواضع در مقابلِ متمولان، اظهار فروتنی و خاکساری می‎کند.چنین تواضعی، دین و دنیای آدمی را می‎ستاند چنان‌که امام علی(ع) فرمود: «کسی‌که بر ثروتمندی وارد شود و برای مال و دارایی‌اش در برابر او فروتنی کند، خداوند، دو سوم دینش را می‎برد».
مؤمنان و جوانان غیرتمند هرگز در برابر زرداران و زورمندان و فرومایگان، تواضع نمی‎کنند و زیبایی و ارزش فروتنی را با حرص و طمع و ترس، به زشتی نمی‎آلایند.
چرا ظلم
باید توجه داشت ظلم به هر صورتی که انجام شود یکی‌از گناهان بزرگ است، منتهی انگیزه ظلم، معمولاً کمبودها، کاستی‌ها، خلاهای شخصیتی یا مادی است که فرد، در خود احساس می‎کند.همچنین ترس و خوف از شکست، نیازهای شدید اولیه در امور زندگی، توسعه قلمرو، ازجمله عواملی هستند که فرد را به ظلم و جور وامی‎دارند.
گاهی هم ظلم با انگیزه طغیان، سرمستی و سرکشی صورت می‎گیرد چون قدرت و ثروت دارد، غنی و بی‎نیاز است، ظلم و تعدی می‌کند مثل تصرف مال دیگری، دست‌درازی به بیت‌المال، خوردن مال یتیم، راه‌اندازی جنگ‌های توسعه‌طلبانه پُرجسارت، انجام این امر از سوی کسانی‌که دارای تمکن مالی فراوان هستند یا کشورشان در معرض هیچ جنگی نیست، از مصادیق بارز ظلم زشت و قبیح است.
اگر برخی به‌خاطر تامین نیازهای خود تعدی و ستم می‌کنند تا نیاز مالی اولیه را تامین کنند، که این‌کار زشت است به طریق اولی، اگر کسی بی‎نیاز و ثروتمند بود، تعدی کند و دزدی نماید، ظلم زشت‌تر را مرتکب شده است.