بحران زبالهپراکنی در طبیعت در ایام نوروز و سیزدهبدر
از اواخر قرن نوزدهم که نخستین پلاستیک ساخته دست بشر به نام سلولوئید ابداع شد، تاکنون پلاستیکهای مختلفی با تغییر در بافت پلیمری آن تولید و روانه بازار شده است.
به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن (ایکنا) به نقل از روزنامه ایران، حال برای آنکه دریابیم با طبیعت پیرامونمان چه کردهایم لازم نیست راه دور برویم، فقط کافی است در وقت سفر و تعطیلات نوروزی نگاهی به دور و بر خودمان بیندازیم. تقریباً هیچ محیط طبیعی اعم از جنگل و کوه و رودخانه و ساحل و دریا و بیابان را نمیتوانید بیابید که ردپایی از انسان و زباله در آن نباشد. بار سفر که میبندیم، تا بن دندان خودروی شخصیمان را مملو از انواع آذوقه میکنیم به طوریکه گاه چندین برابر نیاز غذاییمان را با خود میبریم و مصرف میکنیم و دست آخر نیز پسماندهایش را به گوشه و کنار پرتاب میکنیم. شدت پراکندهسازی انواع زباله بویژه پسماندهای پلاستیکی و.... در طبیعت ایران به حدی است که حتی جهانگردان و طبیعت گردانی که به کشورمان میآیند نخستین چیزی که به زبان میآورند این است: «ایران خیلی زیباست اما چرا این همه زباله در طبیعت شما ریخته میشود، هر کجا میرویم مملو از زباله است؟!»
انگار به ما یاد ندادهاند که طبیعت زبالهدانی نیست، انگار نمیبینیم که دیگر هیچ تفرجگاهی باقی نمانده که مصون از زباله باشد و بتواند در آینده فرزندان ما را میزبانی کند، گاهی زمین و ساحل را که میکنیم تا عمق نیم تا یک متری به زباله میرسیم، میخوریم و از شیشه ماشین به بیرون پرتاب میکنیم، میخوریم و پسماندهایتر و خشکش را دور و بر محل کمپینگمان رها میکنیم، براستی چه کسی این زبالهها را باید جمعآوری کند؟!
باور کردنش سخت است اما این یک واقعیت است که در هر دقیقه در ایران، حدود 5 تن زباله پلاستیکی دور ریخته میشود که تا پایان هر روز مجموع پلاستیکهای دور ریخته شده رقمی معادل 7200 تن را شامل میشود. از این میزان حدود 1000 تن فقط در تهران دورریز میشود و مابقی متعلق به سایر شهرهای کشور است بدین ترتیب در هرسال رقمی معادل دو میلیون و 600 هزار تن زباله پلاستیکی دور ریخته میشود که سهم سرانه هر نفر به ازای پلاستیک تولیدی در کشور معادل 32 کیلوگرم در سال است. یعنی هر خانواده چهارنفری دربهترین حالت ممکن در هر سال معادل 130 کیلوگرم زباله پلاستیکی دور میریزد که کمتر از 10 درصد آن بازیافت شده و به چرخه مصرف برمیگردد و مابقی یا در محلهای دفع زباله دفن یا تلنبار شده و یا در طبیعت رهاسازی میشود.
در حال حاضر مشکل زبالههای پلاستیکی در جهان به یکی از بزرگترین معضلات زیست محیطی تبدیل شده از این رو مصرف کیسههای پلاستیکی و یا حتی بطریهای پت در برخی کشورها ممنوع و یا مشمول مالیاتهای سنگین شده و تولیدکنندگان موظف به بازیافت پسماندهای پلاستیکی شدهاند اما در ایران هنوز نه ممنوعیت و مالیاتی برای تولیدکنندگان و مصرف کنندکان پلاستیک وضع شده و نه پلاستیکهای دور ریخته شده به چرخه مصرف مجدد برمیگردد.
مصرف محصولات پلاستیکی که زمانی تنها به کیسهها و بطریهای پت و احیاناً ظروف پلاستیکی چند بار مصرف در خانهها محدود میشد اکنون چندسالی است که جای خود را به کاسه و بشقاب و کارد و چنگال و سفره و انواع بستهبندیهای غیر ضروری پلاستیکی داده و روز به روز بیشتر میشود. پلاستیک نه فقط در طبیعت که حتی در میهمانیها نیز جزء جدا نشدنی از سفره ایرانیان شده و بسیاری از ما آگاهانه یا ناآگاهانه به مصرف آن دامن میزنیم.
این در حالی است که اگر هر ایرانی فقط در هر روز یک کیسه پلاستیکی کمتر مصرف کند در هر ماه 2.4 میلیارد کیسه و در پایان هر سال، از مصرف 29 میلیارد کیسه پلاستیکی جلوگیری میشود. با این حال هر خانوار ایرانی بیتوجه به سرنوشت کیسههای پلاستیکی دست کم در هر روز 5 قطعه کیسه پلاستیکی دور میریزد که این رقم جدای از ظروف پلاستیکی یک بار مصرف و ظروف بستهبندی و بطریهایی است که دور میریزد.
برای کاهش مصرف پلاستیک چه کنیم؟
از چند سال پیش برخی از گروههای محیط زیستی تلاش به منظور فرهنگسازی برای جایگزینی پلاستیک با کیسههای پارچهای را آغاز کردهاند. در این میان جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست از بیش از دو دهه قبل آموزش به زنان را در این مورد شروع کرد. بعدها گروههای دیگری همچون رفتگران طبیعت، انجمن طرح سرزمین، انجمن حفظ کوهستان سبز و... نیز به این حرکت پیوستند و نهایتاً روز 21 تیرماه را به عنوان روز بدون پلاستیک معرفی کردند.
انجمن طرح سرزمین نیز به مدت چند سال تلاش کرد تا در ایام نوروزی با توزیع کیسههای زباله و بروشور در محور ورودی پارک ملی گلستان در جاده تهران - مشهد، مسافران نوروزی را به داشتن سفری مسئولانه ترغیب کند و از آنها بخواهد که زبالههایشان را در جنگل گلستان نریزند، اگرچه این تلاشها در نوع خود قابل تقدیر است اما به دلیل محدودیت نیروهای داوطلب و عدم فرهنگسازی رسانهها بویژه رسانه ملی، هنوز زباله بزرگترین چالش زیست محیطی کشورمان است.
اخیراً نیز یک مؤسسه کارآفرین که برای زنان خودسرپرست ایجاد شغل میکند طرحی را به نام «مانیز، مردمی هستیم» بهمنظور ترویج فرهنگ استفاده از کیسههای پارچهای را آغاز کرده است. کیسههای پارچهای این مؤسسه که تماماً توسط زنان خودسرپرست دوخته و بستهبندی میشود در برخی از فروشگاههای سبز در تهران و شهرستانها فروخته شده و این امکان را به خریداران میدهد تا کالاهای مصرفی خود را هنگام خرید در این کیسهها قرار دهند و یکبار برای همیشه پارچه را که قابلیت شستوشو دارد جایگزین کیسههای پلاستیکی کنند.
اما این حرکت نوین در ابتدای راه خود قرار دارد و هنوز بسیاری از مردم نمیدانند که پلاستیکهایی که به هنگام خرید به صورت فلهای توسط آنها برداشته و سپس دور ریخته میشود چه بلایی به سر طبیعت و سلامت خود و فرزندانمان میآورد در غیر این صورت یکبار برای همیشه کیسه پارچهای را جایگزین این همه پلاستیک میکردند.
