اقتصاد قوامبخش، لازمه توسعه اسلام است
گروه اقتصادی: مدير گروه پژوهشی اقتصاد و توسعه جهاد دانشگاهی استان مرکزی گفت: بر اساس قرآن، داشتن اقتصاد مقاومتی همانند اقتصاد قوامبخش لازمه توسعه است، ضمن اینکه باید این اقتصاد را از دشمنان حفظ کرد و اجازه نداد جامعه اسلامی در برابر دشمن خوار و ذلیل شود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، منيرالسادات ميرجمالی مهر آبادی، مدير گروه پژوهشی اقتصاد و توسعه جهاد دانشگاهی استان مرکزی، در نشست «گفتمانسازی سبک زندگی قرآنی» با محور اقتصاد مقاومتی از طرحهای مصوب شورای توسعه فرهنگ قرآنی که بههمت معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی برگزار شد با اشاره به ویژگیهای اقتصاد مقاومتی گفت: اقتصاد مقاومتی یا مقاومت اقتصادی میزان توانایی اقتصاد برای بازگشت به كاركرد عادی خود پس از مواجهه با تكانهای وارده ناشی از تهدیدهای بیرونی یا ضعفهای درونی است.
وی ادامه داد: این نوع مدیریت با ریاضت اقتصادی، فنریت اقتصادی و... متفاوت است گرچه اشتراكاتی دارد. در واقع اقتصاد مقاومتی به معنی تشخیص حوزههای فشار و متعاقباً تلاش برای کنترل و بیاثر کردن این تاثیرهاست، و در مواردی حتی تبدیل این فشارها به فرصت است. در مسیر اقتصاد مقاومتی باید وابستگیهای خارجی تا حد امكان کاهش یابد و به سمت واردات صفر حركت كنیم.
ميرجمالی افزود: اقتصاد مقاومتی دارای ابعاد گستردهای است و دارای خصوصیات مثبتی همچون قویتر شدن اقتصاد و كشور در برابر چالشها و تهدیدها، بهبود و گسترش تولید ملی و در نتیجه اشتغالزایی و توسعه كارآفرینی و مهمتر از همه مشاركت فعالانه مردم در تصمیمسازی و تصمیمگیریهای كلان است.
مدير گروه پژوهشی اقتصاد و توسعه جهاد دانشگاهی استان مرکزی تصریح کرد: اقتصاد مقاومتی فی نفسه دارای مشكل نیست و 24 بند ابلاغی مقام معظم رهبری به طور كامل و جامع، تمام ابعاد را پوشش داده اما برداشت برخی كارشناسان و مدیران از این مبحث دارای اشكال بوده و در نتیجه در اجرا با موانعی مواجه هستیم. نگاهی به 24 بند ابلاغی مقام معظم رهبری اهمیت اقتصاد مقاومتی را كاملا نشان میدهد.
وی ادامه داد: در این ابلاغیه به مواردی همچون حداکثر رساندن مشارکت آحاد جامعه، تسهیل و تشویق همکاری جمعی، تأکید بر ارتقاء درآمد و نقش طبقات کمدرآمد و متوسط، پیشتازی اقتصاد دانش بنیان، شناسایی و بکارگیری ظرفیتهای علمی، فنی و اقتصادی، شفافسازی اقتصاد و سالمسازی آن، تلاش در جهت قطع وابستگی بودجه به نفت، صرفهجویی در هزینههای عمومی کشور و منطقیسازی اندازه دولت، استفاده از ظرفیتهای بخش خصوصی، ایجاد ثبات رویه و مقررات در مورد صادرات با هدف گسترش پایدار سهم ایران در بازارهای هدف، اولویت دادن به تولید محصولات و خدمات راهبردی اشاره شده كه ضرورت هر یك در شرایط فعلی كاملاً ملموس بوده و اهمیت اجرای این بندها را آشكار میسازد. به طور خلاصه اقتصاد مقاومتی مهم است چون تمام ابعاد مهم اقتصاد را دربرمیگیرد.
میرجمالی افزود: بر اساس قرآن داشتن اقتصاد مقاومتی همانند اقتصاد قوام بخش لازمه جامعه اسلامی است. جامعه اسلامی نه تنها باید دارای اقتصاد سالم و قوام بخش باشد، بلکه باید دارای اقتصادی مقاوم باشد که آن را از دشمنان حفظ کرده و اجازه ندهد جامعه اسلامی خوار و ذلیل در برابر دشمنان شود. در قرآن بر ضرورت اقتصاد مقاومتی به اشکال گوناگون تاکید شده، از جمله، آیه ۲۸ سوره توبه است:«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ إِنْ شَاءَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ؛ ای كسانی كه ايمان آوردهايد مشركان ناپاكند لذا نبايد پس از امسال نزديك مسجدالحرام شوند و اگر از فقر میترسيد خداوند شما را از فضلش، هر گاه بخواهد، بینياز میسازد خداوند دانا و حكيم است».
مدير گروه پژوهشی اقتصاد و توسعه جهاد دانشگاهی استان مرکزی تشریح کرد: خداوند نه تنها نیازمندی اقتصادی جامعه اسلامی را ذلت و خواری میداند بلکه قطع وابستگى اقتصادى به بیگانگان را مورد تشویق قرار داده و نسبت به کسانی که نگران اختلال نظام اقتصادى خود پس از قطع رابطه با مشرکان و دشمنان هستند، یادآور میشود که چنین امری نه تنها اختلالی را موجب نمیشود بلکه باعث رونق اقتصادی و شکوفایی آن شده و رشد و پیشرفت اقتصاد ملی را سبب خواهد شد.
وی با اشاره به نظام مصرفی جامعه ادامه داد: طی دهههای اخیر تغییر سبك زندگی، الگوبرداری از كشورهای غربی و فرهنگسازی رسانههای جمعی، مردم را به سمت مصرف كالاهای بیدوام و كم دوام سوق داده و از شرایط مساعدی برخوردار نبود در حال حاضر به دلیل شرایط اقتصادی، مردم ناچار به تغییر الگوی مصرف شدهاند اما همچنان الگوی مناسبی نیست و نیاز به تغییر و اصلاح الگوی مصرف جامعه به سمت الگوی صحیح هستیم.
میرجمالی تصریح کرد: از جمله بندهای اقتصاد مقاومتی بند 8 است که میگوید: «مدیریت مصرف با تأکید بر اجرای سیاستهای کلی اصلاح الگوی مصرف و ترویج مصرف کالاهای داخلی همراه با برنامهریزی برای ارتقاء کیفیت و رقابتپذیری در تولید». الگوی فعلی با سیاست ابلاغی همپوشانی كمی دارد و باید در این راستا اقدام به فرهنگسازی کرد. ترویج فرهنگ پسانداز، آموزش روشهای سرمایهگذاری به زبان ساده، ترویج مصرف كالاهای داخلی از طریق تضمین و گارانتی محصولات تا زمان رقابتپذیر شدن كالاها از جمله اقدامات اجرایی در این حوزه است.
وی با اشاره به درونزایی اقتصاد مقاومتی افزود: درونزا یعنی بر اساس توانمندیها و امكانات كشور سعی در مقاومسازی اقتصاد داشته باشیم و این به معنای درونگرایی نیست، درونگرایی به معنای عدم تعامل با سایر كشورهاست در حالی كه در اقتصاد مقاومتی به دنبال قطع رابطه با دنیا نبوده و نیستیم. به عبارت دیگر سعی داریم با تقویت بنیه اقتصادی و ظرفیتها قدرت رقابتی خود را تقویت كرده و سهم خود را از بازار جهانی در تمام عرصهها افزایش دهیم.
میرجمالی با اشاره به نقش فردی در تحقق اقتصاد مقاومتی ادامه داد: كاری كه شهروندان میتوانند برای تحقق اقتصاد مقاومتی و بهبود شرایط اقتصادی انجام دهند اصلاح الگوی مصرف و سبك زندگی خود و خانواده است و با تلاش در راستای كاهش مصرف و افزایش پسانداز و با كمك گرفتن از سرمایه اجتماعی خانوادگی سعی کنند موجبات خوداشتغالی جوانان را فراهم آورند تا با كاهش بار مالی دولت در زمینه ایجاد اشتغال، سایر حوزههای اقتصاد بهبود یابد.
وی افزود: از دیدگاه اسلام، کاهش فقر و توزیع مناسب و عادلانه درآمد یکی از مصادیق عدالت اجتماعی است. فقیر به کسی گفته میشود که وضعیت زندگیاش با زندگی متعارف و متداول جامعه فاصله داشته باشد؛ یعنی کسی که حد کفایت نه کفاف، برایش فراهم نیست. تاریخ در برهههایی شاهد رشد اقتصادی در جهان بوده، اما فقر اقتصادی همچنان بهعنوان یک واقعیت انکارناپذیر در زندگی بشر وجود دارد. وقتی اقتصاد جهانی، به ویژه در طول دهه ۱۹۹۰، نرخ رشد بالایی را تجربه کرد این پرسش مطرح شد که آیا رشد اقتصادی راهی مؤثر برای کاهش فقر در کشورهای در حال توسعه به شمار میرود؟
میرجمالی تشریح کرد: در این زمینه، دو دیدگاه وجود دارد؛ دیدگاه اول بر این عقیده است که باید از سیاستهای اقتصادی متمایل به رشد حمایت کرد تا فرصتهای لازم برای افزایش درآمد فقرا به وجود آید. گروه دیگری عقیده داشتند که رشد اقتصادی، به افزایش نابرابری درآمد و دارایی منجر میشود و افزایش نابرابری درآمد موجب کاهش فقر نمیگردد. همچنین یکی از موارد مورد اتفاق هر سه مکتب اقتصادی اسلام، سرمایهداری و مارکسیسم، تأکید بر رشد اقتصادی بهعنوان هدف است. با این تفاوت، که در اسلام افزایش ثروت، هدف متوسط جامعه است، اما مکتبهای مادی آن را هدف نهایی میدانند. هدف نهایی اسلام ایفای وظیفه جانشینی خدا و پرورش فضائل انسانی است. درواقع در اسلام افزایش ثروت ابزار و وسیلهای است که در خدمت رفع نیازهای انسان در جریان تکامل و تعالی قرار میگیرد.
مدير گروه پژوهشی اقتصاد و توسعه جهاد دانشگاهی استان مرکزی ادامه داد: اسلام معتقد است ثروت باید طوری در جامعه توزیع شود که حاصل تلاش و فعالیت هر کس به او بازگردد. تکاثر مال موجب پیدا شدن تقاضای کاذب و انحراف تخصیص منابع اقتصادی میگردد و به مصالح جامعه زیان میرساند و مانع رسیدن جامعه به عدالت اقتصادی میگردد.
وی افزود: با در نظر گرفتن ظرفیتهای كشور و حماسهآفرینی مردم در انقلاب اسلامی، هشت سال دفاع مقدس، مشاركت در انتخابات و حضور در برنامههای ملی، امكان تحقق اقتصاد مقاومتی وجود دارد ولی در حال حاضر برخی مدیران به این مساله شعارگونه نگاه كرده و به برخی برنامههای جزیی در این حوزه اكتفا نمودهاند. لازمه عملی شدن اقتصاد مقاومتی، داشتن اعتقاد و برنامهریزی در این راستاست.
میرجمالی تأکید کرد: تبدیل بحث اقتصاد مقاومتی به گفتمان رایج در دانشگاهها، مراکز علمی و مجامع مذهبی. گفتوگو درباره این موضوع و توجه به ابعاد مختلف آن، در سرعت بخشی حرکت به سمت تحقق اقتصاد مقاومتی تأثیری بسزا خواهد داشت. اقتصاد مقاومتی در کلاسهای درس و پروژههای علمی محققان، نخبگان و اساتید اقتصاد که درد دین دارند یا حداقل آزاده و میهندوست هستند، به عنوان یک ظرفیت جدی گرفته شده است.
مدير گروه پژوهشی اقتصاد و توسعه جهاد دانشگاهی استان مرکزی در پایان با اشاره به پیشینه اقتصاد مقاومتی گفت: اصطلاح اقتصاد مقاومتی اولین بار پس از محاصره غزه در سال ۲۰۰۵ که امکان صادرات و در نتیجه کشت بسیاری از محصولات کشاورزی را کاهش داده بود استفاده شد. كشورهای دیگری همچون برزیل با اتخاذ راهبرد صنعتی کردن از طریق جایگزینی واردات، ونزوئلا با ملی کردن صنایع در دست شرکتهای خارجی، چین با تقویت صنایع داخلی و كنار گذاشتن دستورات بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول و ژاپن با انتخاب سیاست انزوا و بستن مرزهای خود به روی اروپاییان هر یك به گونهای سعی در مقاومسازی اقتصاد خود داشتند. اقتصاد مقاومتی در ایران نیز برای اولین بار در سال 1389 از سوی رهبر معظم انقلاب مطرح شد كه در مقایسه با سایر كشورها ابعاد گستردهتری از موضوع را مد نظر قرار میدهد.
