دانش قرآن محصول قرنها تلاش علمی مفسرین و ارباب دانشهای اسلامی است
معاون علمی دانشنامه علوم قرآن گفت: دانش قرآن محصول قرنها تلاش علمی مفسرین و ارباب دانشهای اسلامی است که در این دانش سه ساحت پدیدهشناسی، روشها و شیوههای کشف مطالب و برداشتهایی از این کتاب مورد توجه بوده است.
حجتالاسلام والمسلمین عبدالکریم بهجتپور معاون علمی دانشنامه علوم قرآن با اشاره به اینکه دانش قرآن محصول قرنها تلاش علمی مفسرین و ارباب دانشهای اسلامی است که از دوره پیغمبر آغاز میشود و تا امروز ادامه دارد، بیان داشت: در این دانش همیشه سه ساحت مورد توجه بوده است، ساحتی که مربوط به پدیدهشناسی بوده، ساحتی که مربوط به روشها و شیوههای کشف مطالب از این کلام الهی بوده و معالن مطالعه در قرآن و برداشتهایی از این کتاب عزیز که به عنوان تفسیر، به شکل ترتیبی یا موضوعی در اختیار جامعه علمی قرار گرفته است.
وی افزود: ما در این میان با مسأله تولید علوم قرآن به عنوان یکی از مباحث مهم در زمینه قرآن مواجه هستیم، علوم قرآن در واقع به مفسر یک ذهنیت میدهد یک سلسله هستها و مبانی و حتی مبانی پیش از مبانی نزدیک را در اختیارش میگذارد. آیا قرآن نازل شده از طرف خداست؟ آیا این متن توسط جبرئیل بوده است یا مستقیم نازل شده است؟ آیا در دریافت این متن اشتباه صورت گرفته یا نگرفته است؟ و مباحثی از این قبیل.
حجتالاسلام بهجتپور با تأکید بر اینکه بیتردید مذاهب و نگاههای مختلف در تولید این مبانی نقش دارد؛ ابراز داشت: وقتی کسی با رویکرد غیر اسلامی غیردینی بلکه ضد دینی پیرامون قرآن و پدیدهشناسی قرآن اظهارنظر میکند، قطعاً در مطالبی که مطرح میکند این انگیزهها و داشتهها و نگاهش به قرآن را ظهور و بروز میدهد. او دوست ندارد که روشن بشود و قطعی بشود که قرآن به طور کامل در زمان پیغمبر متنش نگاشته شده است. او قبول ندارد و نمیخواهد که بپذیرد قرآن از طرف خدا به طور کامل بر پیغمبر ما نازل شده است، بنابراین متنی را مینویسد که موجب تردید و همراه با شبهاتی بر ضد قرآن است.
وی ادامه داد: نمونه آن دائرةالمعارف لیدن است که در هلند چاپ شده و در ایران بخشهایی از آن ترجمه شده است. اینها از منظر خودشان قران را بررسی کردهاند. در بین اهل سنت هم در گذر زمان مطالب بسیار ارزشمند و بسیار گستردهای در زمینه علوم قرآن نوشته شده و نگاشته شده است و البته در این میان سهم و نقش پیروان اهل بیت و حتی خود اهل بیت در این آثار دیده نشد. گاهی احیاناً در برخی مطالب، مطالبی به پیروان مکتب اهل بیت(ع) نسبت داده شده است که اینها نیاز به پاسخگویی دارد.
معاون علمی دانشنامه علوم قرآن درباره این دانشنامه گفت: از این رو دانشنامه علوم قرآن تلاشی است برای ارائه دیدگاه شیعه درباره مجموعه دانشعلوم قرآن، با رویکرد پاسخ به شرقشناسان و غیرمسلمانان در رابطه با اسلام و با لحاظ مطالبی که دانشمندان اهل سنت به غفلت یا به دلیل بیاطلاعی درباره مکتب اهل بیت و پیروان این مکتب داشتهاند.
وی درباره ویژگیهای دانشنامه علوم قرآن گفت: جامعیت نسبت به همه اقوال قابل توجه، مستند بودن تمامی گزارههای علمی، عدم تسامح و تساهل در مسایل علمی از ویژگیهای این دانشنامه است، همچنین دائرةالمعارف تلاش کرده است تا به شبهاتی که در هر یک از مداخل و پیرامون هر یک از مسایل علوم قرآنی وجود داشته است، حتماً پاسخ دهد.
حجتالاسلام بهجتپور اظهار داشت: نکته دیگر اینکه این دائرةالمعارف موضوعی است، در دائرة المعارفهای الفبایی یکی از مسایلی که پیش خواهد آمد این است که مداخل ارجاعی زیادی باید تولید شود و پیدا کردن مجموعه مطالب پیرامون یک موضوع گاهی دچار چالش و مشکل میشود؛ اما در رویکرد موضوعی خواننده، متن هماهنگی را با سایر کتابهای تولید شده در این حوزه دانش مطالعه میکند.
وی ادامه داد: ما 34 مدخل را در چهار گروه اصلی تنظیم کردیم، بخش اول کلان مدخلها است که پرتویی بر دانش قرآن افکندهاند مباحثی مثل قرآن، علوم قرآن، تاریخ قرآن. بخش دوم به تاریخ قرآن پرداخته است، از زمان نزول تا زمانی که قرائتها تدوین میشود، بخش سوم از مداخل این جلد به توصیف قرآن پرداخته است. مباحثی مثل اسما و صفات، اهداف قرآن، مقاصد سورهها، خواص آیات و سور، تحریفناپذیری قرآن، وحیانی بودن قرآن، اعجاز قرآن، اعجاز علمی قرآن، جامعیت قرآن، جاودانگی و جهانشمولی این کتاب مقدس و بالاخره در بخش چهارم به تقسیمات و ترکیبات داخلی قرآن پرداختیم؛ یعنی از انسجام ساختاری انسجام محتوایی بحث محکم و متشابه که دستهبندی درونی آیات است. ناسخ و منسوخ، حروف مقطعه، لغات غیرعربی، مثلها و تکرار در قران سخن گفتیم.
