برخورد درست با اعضای خانواده؛ گامی در راستای استحکام آن
گروه اجتماعی: استحکام کانون خانوادهها وابسته به درست برخورد کردن با اعضای خانواده است، کسانیکه دستورات بزرگان دین را در این مورد رعایت میکنند معمولاً خانوادههای موفقی دارند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، استحکام کانون خانوادهها وابسته به درست برخورد کردن با اعضای خانواده است. کسانیکه دستورات بزرگان دین را در این مورد رعایت میکنند معمولاً خانوادههای موفقی دارند.
پدر و مادر علت ظاهری به دنیا آمدن هر انسانی هستند، لذا خداوند سبحان که علت اصلی وجود هر شخصی است در آیه 83 سوره بقره با این مضمون « وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لاَ تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا وَأَقِيمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلاَّ قَلِيلًا مِّنكُمْ وَأَنتُم مِّعْرِضُونَ» فرموده است که: «و چون از فرزندان اسرائيل پيمان محكم گرفتيم كه جز خدا را نپرستيد و به پدر و مادر و خويشان و يتيمان و مستمندان احسان كنيد و با مردم [به زبان] خوش سخن بگوييد و نماز را به پا داريد و زكات را بدهيد آنگاه جز اندكى از شما [همگى] به حالت اعراض روى برتافتيد».
همچنین در آیه 215 سوره بقره در این رابطه میخوانیم: « يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلْ مَا أَنفَقْتُم مِّنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا تَفْعَلُواْ مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللّهَ بِهِ عَلِيمٌ؛ از تو میپرسند چه چيزى انفاق كنند [و به چه كسى بدهند] بگو هر مالى انفاق كنيد به پدر و مادر و نزديكان و يتيمان و مسكينان و به در راهمانده تعلق دارد و هر گونه نيكى كنيد البته خدا به آن داناست».
همچنین خدای متعال در آیه 36 سوره نساء در این رابطه فرموده است: «وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالجَنبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ إِنَّ اللّهَ لاَ يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا؛ و خدا را بپرستيد و چيزى را با او شريک مگردانيد و به پدر و مادر احسان كنيد و درباره خويشاوندان و يتيمان و مستمندان و همسايه خويش و همسايه بيگانه و همنشين و در راهمانده و بردگان خود [نيكى كنيد] كه خدا كسى را كه متكبر و فخرفروش است دوست نمیدارد».
در آیه 151 سوره انعام نیز در این رابطه آمده است: « قُلْ تَعَالَوْاْ أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلاَّ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَلاَ تَقْتُلُواْ أَوْلاَدَكُم مِّنْ إمْلاَقٍ نَّحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ وَلاَ تَقْرَبُواْ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلاَ تَقْتُلُواْ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ؛ بگو بياييد تا آنچه را پروردگارتان بر شما حرام كرده براى شما بخوانم چيزى را با او شريک قرار مدهيد و به پدر و مادر احسان كنيد و فرزندان خود را از بيم تنگدستى مكشيد ما شما و آنان را روزى میرسانيم و به كارهاى زشت چه علنى آن و چه پوشيده[اش] نزديك مشويد و نفسى را كه خدا حرام گردانيده جز بحق مكشيد اينهاست كه [خدا] شما را به [انجام دادن] آن سفارش كرده است باشد كه بينديشد» همچنین در آیه 41 سوره ابراهیم(ع) آمده است: «رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ؛ پروردگارا روزى كه حساب برپا میشود بر من و پدر و مادرم و بر مؤمنان ببخشاى» و در آیه 23 سوره اسراء آمده است: « وَقَضَى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلاَهُمَا فَلاَ تَقُل لَّهُمَآ أُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا؛ و پروردگار تو مقرر كرد كه جز او را مپرستيد و به پدر و مادر [خود] احسان كنيد اگر يكى از آن دو يا هر دو در كنار تو به سالخوردگى رسيدند به آنها [حتى] اوف مگو و به آنان پرخاش مكن و با آنها سخنى شايسته بگوى»، همچنین در آیه 32 سوره مریم میخوانیم: « فَأَجَاءهَا الْمَخَاضُ إِلَى جِذْعِ النَّخْلَةِ قَالَتْ يَا لَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هَذَا وَكُنتُ نَسْيًا مَّنسِيًّا؛ تا درد زايمان او را به سوى تنه درختخرمايى كشانيد گفت اى كاش پيش از اين مرده بودم و يكسر فراموش شده بودم» و در آیه 8 سوره عنکبوت آمده است: « وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا وَإِن جَاهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ؛ و به انسان سفارش كرديم كه به پدر و مادر خود نيكى كند و[لى] اگر آنها با تو دركوشند تا چيزى را كه بدان علم ندارى با من شريک گردانى از ايشان اطاعت مكن سرانجامتان بهسوى من است و شما را از [حقيقت] آنچه انجام مىداديد باخبر خواهم كرد»، همچنین در آیه 14 سوره لقمان آمده است: « وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ؛ و انسان را درباره پدر و مادرش سفارش كرديم مادرش به او باردار شد سستى بر روى سستى و از شير باز گرفتنش در دو سال است [آرى به او سفارش كرديم] كه شكرگزار من و پدر و مادرت باش كه بازگشت [همه] به سوى من است » و در آیه 28 سوره نوح نیز میخوانیم: «رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَبَارًا؛ پروردگارا بر من و پدر و مادرم و هر مؤمنى كه در سرايم درآيد و بر مردان و زنان با ايمان ببخشاى و جز بر هلاكت ستمگران ميفزاى».خداوند متعال در این آیات بعد از توحید، احترام به پدر و مادر را ذکر فرموده است.
نیکی به پدر و مادر آثار سازندهای در جامعه دارد.از جمله این اثار میتوان به مستحکم شدن کانون خانوادهها و در نتیجه به استحکام جامعه منجر میشود، اشاره کرد.از نظر روانی نیز فرزندان این خانوادهها در سلامت و آرامش خوبی هستند.همچنین نیکی فرزندان به والدین باعث نیکی فرزندانششان به آنها میشود کمااینکه پیامبر(ص) فرمود: «به والدین خود احترام بگذارید تا فرزندان شما هم به شما احترام بگذارند» امام صادق(ع) نیز فرمود: «ای میسر! اگر میخواهی عمرت زیاد شود به پدر و مادر پیرت نیکی کن» کمااینکه رضایت والدین از فرزندان مؤمن، باعث رضایت خدا میشود و از جمله دعاهای مستجاب، دعای پدر برا فرزند صالح است.
دستورالعمل برخورد با والدین
فرزندان باید در مقابل والدین خود اینگونه عمل کنند تا سعادتمند باشند: با محبت به آنها نگاه کند، صدایش را بر آنها بلند ننماید، حرف آنها را در غیر واجب و حرام، بهکار ببندد، با مخالفت آنها به سفر غیر ضروری نرود، در رفع احتیاجات آنها بکوشد، جلوتر از آنهادر کوچه و خیابان گام برندارد، برای آنها دعا کند و از خداوند سبحان آمرزش آنها را بخواهد، تا زنده هستند آنها را از خود ناراضی نگرداند، بعد از رحلت آنها همیشه به یاد آنان بوده و برایشان دعا کرده و به نیت آنان کارهای خیر بهجا آورد.با عمل به این سفارشات میتوان گفت که از نظر روانی نیز فرزندان این خانوادهها در سلامت و آرامش خوبی هستند.
پدر و مادر علت ظاهری به دنیا آمدن هر انسانی هستند، لذا خداوند سبحان که علت اصلی وجود هر شخصی است در آیه 83 سوره بقره با این مضمون « وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لاَ تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا وَأَقِيمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلاَّ قَلِيلًا مِّنكُمْ وَأَنتُم مِّعْرِضُونَ» فرموده است که: «و چون از فرزندان اسرائيل پيمان محكم گرفتيم كه جز خدا را نپرستيد و به پدر و مادر و خويشان و يتيمان و مستمندان احسان كنيد و با مردم [به زبان] خوش سخن بگوييد و نماز را به پا داريد و زكات را بدهيد آنگاه جز اندكى از شما [همگى] به حالت اعراض روى برتافتيد».
همچنین در آیه 215 سوره بقره در این رابطه میخوانیم: « يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلْ مَا أَنفَقْتُم مِّنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا تَفْعَلُواْ مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللّهَ بِهِ عَلِيمٌ؛ از تو میپرسند چه چيزى انفاق كنند [و به چه كسى بدهند] بگو هر مالى انفاق كنيد به پدر و مادر و نزديكان و يتيمان و مسكينان و به در راهمانده تعلق دارد و هر گونه نيكى كنيد البته خدا به آن داناست».
همچنین خدای متعال در آیه 36 سوره نساء در این رابطه فرموده است: «وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالجَنبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ إِنَّ اللّهَ لاَ يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا؛ و خدا را بپرستيد و چيزى را با او شريک مگردانيد و به پدر و مادر احسان كنيد و درباره خويشاوندان و يتيمان و مستمندان و همسايه خويش و همسايه بيگانه و همنشين و در راهمانده و بردگان خود [نيكى كنيد] كه خدا كسى را كه متكبر و فخرفروش است دوست نمیدارد».
در آیه 151 سوره انعام نیز در این رابطه آمده است: « قُلْ تَعَالَوْاْ أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلاَّ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَلاَ تَقْتُلُواْ أَوْلاَدَكُم مِّنْ إمْلاَقٍ نَّحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ وَلاَ تَقْرَبُواْ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلاَ تَقْتُلُواْ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ؛ بگو بياييد تا آنچه را پروردگارتان بر شما حرام كرده براى شما بخوانم چيزى را با او شريک قرار مدهيد و به پدر و مادر احسان كنيد و فرزندان خود را از بيم تنگدستى مكشيد ما شما و آنان را روزى میرسانيم و به كارهاى زشت چه علنى آن و چه پوشيده[اش] نزديك مشويد و نفسى را كه خدا حرام گردانيده جز بحق مكشيد اينهاست كه [خدا] شما را به [انجام دادن] آن سفارش كرده است باشد كه بينديشد» همچنین در آیه 41 سوره ابراهیم(ع) آمده است: «رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ؛ پروردگارا روزى كه حساب برپا میشود بر من و پدر و مادرم و بر مؤمنان ببخشاى» و در آیه 23 سوره اسراء آمده است: « وَقَضَى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلاَهُمَا فَلاَ تَقُل لَّهُمَآ أُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا؛ و پروردگار تو مقرر كرد كه جز او را مپرستيد و به پدر و مادر [خود] احسان كنيد اگر يكى از آن دو يا هر دو در كنار تو به سالخوردگى رسيدند به آنها [حتى] اوف مگو و به آنان پرخاش مكن و با آنها سخنى شايسته بگوى»، همچنین در آیه 32 سوره مریم میخوانیم: « فَأَجَاءهَا الْمَخَاضُ إِلَى جِذْعِ النَّخْلَةِ قَالَتْ يَا لَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هَذَا وَكُنتُ نَسْيًا مَّنسِيًّا؛ تا درد زايمان او را به سوى تنه درختخرمايى كشانيد گفت اى كاش پيش از اين مرده بودم و يكسر فراموش شده بودم» و در آیه 8 سوره عنکبوت آمده است: « وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا وَإِن جَاهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ؛ و به انسان سفارش كرديم كه به پدر و مادر خود نيكى كند و[لى] اگر آنها با تو دركوشند تا چيزى را كه بدان علم ندارى با من شريک گردانى از ايشان اطاعت مكن سرانجامتان بهسوى من است و شما را از [حقيقت] آنچه انجام مىداديد باخبر خواهم كرد»، همچنین در آیه 14 سوره لقمان آمده است: « وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ؛ و انسان را درباره پدر و مادرش سفارش كرديم مادرش به او باردار شد سستى بر روى سستى و از شير باز گرفتنش در دو سال است [آرى به او سفارش كرديم] كه شكرگزار من و پدر و مادرت باش كه بازگشت [همه] به سوى من است » و در آیه 28 سوره نوح نیز میخوانیم: «رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَبَارًا؛ پروردگارا بر من و پدر و مادرم و هر مؤمنى كه در سرايم درآيد و بر مردان و زنان با ايمان ببخشاى و جز بر هلاكت ستمگران ميفزاى».خداوند متعال در این آیات بعد از توحید، احترام به پدر و مادر را ذکر فرموده است.
نیکی به پدر و مادر آثار سازندهای در جامعه دارد.از جمله این اثار میتوان به مستحکم شدن کانون خانوادهها و در نتیجه به استحکام جامعه منجر میشود، اشاره کرد.از نظر روانی نیز فرزندان این خانوادهها در سلامت و آرامش خوبی هستند.همچنین نیکی فرزندان به والدین باعث نیکی فرزندانششان به آنها میشود کمااینکه پیامبر(ص) فرمود: «به والدین خود احترام بگذارید تا فرزندان شما هم به شما احترام بگذارند» امام صادق(ع) نیز فرمود: «ای میسر! اگر میخواهی عمرت زیاد شود به پدر و مادر پیرت نیکی کن» کمااینکه رضایت والدین از فرزندان مؤمن، باعث رضایت خدا میشود و از جمله دعاهای مستجاب، دعای پدر برا فرزند صالح است.
دستورالعمل برخورد با والدین
فرزندان باید در مقابل والدین خود اینگونه عمل کنند تا سعادتمند باشند: با محبت به آنها نگاه کند، صدایش را بر آنها بلند ننماید، حرف آنها را در غیر واجب و حرام، بهکار ببندد، با مخالفت آنها به سفر غیر ضروری نرود، در رفع احتیاجات آنها بکوشد، جلوتر از آنهادر کوچه و خیابان گام برندارد، برای آنها دعا کند و از خداوند سبحان آمرزش آنها را بخواهد، تا زنده هستند آنها را از خود ناراضی نگرداند، بعد از رحلت آنها همیشه به یاد آنان بوده و برایشان دعا کرده و به نیت آنان کارهای خیر بهجا آورد.با عمل به این سفارشات میتوان گفت که از نظر روانی نیز فرزندان این خانوادهها در سلامت و آرامش خوبی هستند.
