روایتی از واعظ سرشناس که بدون مطالعه به منبر رفت
گروه جامعه: یکی از واعظان سرشناس تهران که سخن نافذ و بیانی دلنشین دارد تعریف میکرد که روزی بدون مطالعه به منبر رفت و خوابی عجیب دید.
حامد پوررستمی، دکتری علوم قرآن و حدیث در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)، به تبیین شاخصههای یک منبر به عنوان یک رسانه دینی پرداخت و گفت: در راستای تبلیغ دینی باید به دو محور محتوایی و روشی توجه کرد. وقتی نقشه راه براساس موضوع ترسیم شده باشد نیاز به هفت مؤلفه دارد که به آن اشاره خواهیم کرد.
ضرورت مطالعه فراوان
وی اولین مورد را داشتن مطالعه فراوان از سوی وعاظ دانست و گفت: مطالعه عمومی و موضوعی از اهمیت به سزایی در بالا رفتن معلومات و اطلاعات وعاظ برخوردار است و این مهم مگر با مطالعه فراوان میسر نمیشود. یکی از واعظان سرشناس تهران که سخن نافذ و بیانی دلنشین دارد تعریف میکرد که روزی بدون مطالعه به منبر رفت و شب در عالم خواب دید که پدرش به وی میگوید اگر انسان ضامن مال مردم باشد میتواند به نحوی از عهده آن برآید و دین خود را ادا کند اما کسانی که پای منبر مینشینند، عمر خود را به گوینده میسپارند و سخنران ضامن عمر آنان است. پس اگر فردی بدون مطالعه و اطلاعات به منبر برود، چگونه میتواند ضامن چند صد نفر باشد؟
پوررستمی در ادامه دقت علمی را نیز لازمه مطالعه خواند و اظهار کرد: مقام معظم رهبری سه ویژگی برای منبر ذکر میکنند که یکی از آنها استناد قوی است. سخن باید از منبع و استناد برخوردار باشد تا مردم آن را بپذیرند.
تدبر و نکته سنجی
وی با بیان اینکه شاخصه دوم برای ایجاد یک منبر اثرگذار، تدبر و نکته سنجی است، عنوان کرد: برخی افراد مطالعه بالایی دارند اما تحلیل و نکته سنجی ندارند در صورتی که این دو لازم و ملزوم یکدیگر هستند و یک سخنران برای اثرگذاری باید ضمن گردآوری مطالب به تدبر در آن بپردازد چرا که قرآن کریم نیز مکررا افراد را به تفکر و تدبر فراخوانده و وعاظ و سخنرانان در این زمینه از مسئولیت بیشتری برخوردار هستند.
ذکر محوری بجای فلسفه گرایی
این دکتری علوم قرآن و حدیث سومین شاخصه را ذکر محوری برشمرد و گفت: وقتی مخاطب منبر، عموم مردم هستند نباید به بیان مسائل فلسفی و علمی پرداخت بلکه باید آنچه را آموختهاند به آنان متذکر شد. اولیا و انبیا نیز آمدند تا نعمتها را به یاد مردم بیاورند. سخنران باید آنچه مردم از اعتقادات دینی در سینه دارند را به قلب و یاد آنان بیاورد.
توجه به آموزههای وحی
وی از دیگر شاخصههایی که یک منبر برای تأثیرگذاری نیاز دارد را سخنرانی بر پایه وحی محوری ارزیابی و اظهار کرد: سرمایه و نقطه اتکا مبلغ باید از آیات و روایات باشد. گاهی یک روایت میتواند موضوع یک سخنرانی باشد. امام رضا(ع) احیای دین را آموختن سخنان ائمه معصومین(ع) و انتقال آن به مردم میدانند؛ بنابراین وعاظ باید نکته سنجیهای کلام ائمه را به خوبی برای مردم بیان کنند تا به تبعیت از ائمه هدی(ع) بیانجامد.
پوررستمی علت اینکه بخشی از منبرها امروز کارکرد حداکثری نداشته و نسبت به دین تبعیت و اهتمام ندارند را ضعیف عمل کردن در تبیین محاسن کلام ائمه دانست و گفت: نکته بعدی در این زمینه توسل است چرا که یک منبری بدون توسل نمیتواند به خوبی فعالیت خود را به پیش ببرد. بسیاری از بزرگان و عرفا که واعظی برجسته بودند، همواره به ائمه اطهار(ع) توسل میجستند و این امر را بارها یادآوری میکردند.
تهذیب نفس قبل از بالا رفتن از منبر
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران گروه شیعه شناسی و معارف اسلامی، تهذیب نفس را بایسته دیگری برای یک واعظ که در منبر به ایراد سخنرانی میپردازد خواند و گفت: تعلیم به خود قبل از تعلیم به دیگران باید مورد توجه وعاظ باشد؛ همچنین زیبا کردن درون پیش از کلام نیز در این زمینه از اهمیت به سزایی برخوردار است.
ضرورت استفاده از تمثیل و شعر
نویسنده کتاب «مبانی فهم و تفسیر قرآن: با تکیه بر آموزههای نهجالبلاغه» در ادامه سخنان خود بر ضرورت استفاده از تمثیل و شعر در منبرها تأکید و تصریح کرد: پیامبر اکرم(ص) از شعرای زمان خود برای تبلیغ اسلام استفاده میکردند چرا که زبان شعر بسیار اثرگذار و نافذ است.
وعاظ فرزند زمان خود باشند
وی با تأکید بر اینکه نمیتوان برای سخنرانی به بالای منبر رفت ولی فرزند زمان خود نبود، تصریح کرد: امام علی(ع) همواره بر این نکته تأکید داشتند. وعاظ نیز باید مسائل روز را رصد و پیگیری کنند. شناخت و بصیرت در ایجاد معرفت نقش دارد و وعاظ باید به این صفت آراسته باشند چرا که به گفته ائمه اطهار(ع) مردم به زمان خود شبیهتر هستند تا پدران و مادران خود و اگر مبلغ به این مهم آراسته نباشد نمیتواند یک منبر اثرگذار بیافریند. عالم دینی که آگاه به زمان باشد دچار شبهات و متشابهات زمان نمیشود و درجا نمیزند.
وی با اشاره به اینکه مقام معظم رهبری مستند بودن، قابل فهم بودن و کاربردی بودن را از شاخصههای سخنرانی وعاظ میدانند، اظهار کرد: مهمترین و بهترین رسانه برای تبلیغ دین منبر است و میتواند اثرگذاری بالایی داشته باشد به شرط آنکه از بایستههای کافی برخوردار باشد.
ضرورت مطالعه فراوان
وی اولین مورد را داشتن مطالعه فراوان از سوی وعاظ دانست و گفت: مطالعه عمومی و موضوعی از اهمیت به سزایی در بالا رفتن معلومات و اطلاعات وعاظ برخوردار است و این مهم مگر با مطالعه فراوان میسر نمیشود. یکی از واعظان سرشناس تهران که سخن نافذ و بیانی دلنشین دارد تعریف میکرد که روزی بدون مطالعه به منبر رفت و شب در عالم خواب دید که پدرش به وی میگوید اگر انسان ضامن مال مردم باشد میتواند به نحوی از عهده آن برآید و دین خود را ادا کند اما کسانی که پای منبر مینشینند، عمر خود را به گوینده میسپارند و سخنران ضامن عمر آنان است. پس اگر فردی بدون مطالعه و اطلاعات به منبر برود، چگونه میتواند ضامن چند صد نفر باشد؟
پوررستمی در ادامه دقت علمی را نیز لازمه مطالعه خواند و اظهار کرد: مقام معظم رهبری سه ویژگی برای منبر ذکر میکنند که یکی از آنها استناد قوی است. سخن باید از منبع و استناد برخوردار باشد تا مردم آن را بپذیرند.
تدبر و نکته سنجی
وی با بیان اینکه شاخصه دوم برای ایجاد یک منبر اثرگذار، تدبر و نکته سنجی است، عنوان کرد: برخی افراد مطالعه بالایی دارند اما تحلیل و نکته سنجی ندارند در صورتی که این دو لازم و ملزوم یکدیگر هستند و یک سخنران برای اثرگذاری باید ضمن گردآوری مطالب به تدبر در آن بپردازد چرا که قرآن کریم نیز مکررا افراد را به تفکر و تدبر فراخوانده و وعاظ و سخنرانان در این زمینه از مسئولیت بیشتری برخوردار هستند.
ذکر محوری بجای فلسفه گرایی
این دکتری علوم قرآن و حدیث سومین شاخصه را ذکر محوری برشمرد و گفت: وقتی مخاطب منبر، عموم مردم هستند نباید به بیان مسائل فلسفی و علمی پرداخت بلکه باید آنچه را آموختهاند به آنان متذکر شد. اولیا و انبیا نیز آمدند تا نعمتها را به یاد مردم بیاورند. سخنران باید آنچه مردم از اعتقادات دینی در سینه دارند را به قلب و یاد آنان بیاورد.
توجه به آموزههای وحی
وی از دیگر شاخصههایی که یک منبر برای تأثیرگذاری نیاز دارد را سخنرانی بر پایه وحی محوری ارزیابی و اظهار کرد: سرمایه و نقطه اتکا مبلغ باید از آیات و روایات باشد. گاهی یک روایت میتواند موضوع یک سخنرانی باشد. امام رضا(ع) احیای دین را آموختن سخنان ائمه معصومین(ع) و انتقال آن به مردم میدانند؛ بنابراین وعاظ باید نکته سنجیهای کلام ائمه را به خوبی برای مردم بیان کنند تا به تبعیت از ائمه هدی(ع) بیانجامد.
پوررستمی علت اینکه بخشی از منبرها امروز کارکرد حداکثری نداشته و نسبت به دین تبعیت و اهتمام ندارند را ضعیف عمل کردن در تبیین محاسن کلام ائمه دانست و گفت: نکته بعدی در این زمینه توسل است چرا که یک منبری بدون توسل نمیتواند به خوبی فعالیت خود را به پیش ببرد. بسیاری از بزرگان و عرفا که واعظی برجسته بودند، همواره به ائمه اطهار(ع) توسل میجستند و این امر را بارها یادآوری میکردند.
تهذیب نفس قبل از بالا رفتن از منبر
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران گروه شیعه شناسی و معارف اسلامی، تهذیب نفس را بایسته دیگری برای یک واعظ که در منبر به ایراد سخنرانی میپردازد خواند و گفت: تعلیم به خود قبل از تعلیم به دیگران باید مورد توجه وعاظ باشد؛ همچنین زیبا کردن درون پیش از کلام نیز در این زمینه از اهمیت به سزایی برخوردار است.
ضرورت استفاده از تمثیل و شعر
نویسنده کتاب «مبانی فهم و تفسیر قرآن: با تکیه بر آموزههای نهجالبلاغه» در ادامه سخنان خود بر ضرورت استفاده از تمثیل و شعر در منبرها تأکید و تصریح کرد: پیامبر اکرم(ص) از شعرای زمان خود برای تبلیغ اسلام استفاده میکردند چرا که زبان شعر بسیار اثرگذار و نافذ است.
وعاظ فرزند زمان خود باشند
وی با تأکید بر اینکه نمیتوان برای سخنرانی به بالای منبر رفت ولی فرزند زمان خود نبود، تصریح کرد: امام علی(ع) همواره بر این نکته تأکید داشتند. وعاظ نیز باید مسائل روز را رصد و پیگیری کنند. شناخت و بصیرت در ایجاد معرفت نقش دارد و وعاظ باید به این صفت آراسته باشند چرا که به گفته ائمه اطهار(ع) مردم به زمان خود شبیهتر هستند تا پدران و مادران خود و اگر مبلغ به این مهم آراسته نباشد نمیتواند یک منبر اثرگذار بیافریند. عالم دینی که آگاه به زمان باشد دچار شبهات و متشابهات زمان نمیشود و درجا نمیزند.
وی با اشاره به اینکه مقام معظم رهبری مستند بودن، قابل فهم بودن و کاربردی بودن را از شاخصههای سخنرانی وعاظ میدانند، اظهار کرد: مهمترین و بهترین رسانه برای تبلیغ دین منبر است و میتواند اثرگذاری بالایی داشته باشد به شرط آنکه از بایستههای کافی برخوردار باشد.
