روزهای پایانی ماه رمضان؛ فرصتی جهت توبه
کانون خبرنگاران نبأ: حجتالاسلام والمسلمین محمدیطباطبایی در یادداشتی نوشت: رحمت الهی ایجاب میکند تا اگر بندهاش دچار لغزش گردید او را رها نکرده و راهی برای بازگشت او قرار دهد به همین علت در طول زندگی، خداوند اسباب مختلفی را برای آمرزش و اصلاح بندگان قرار داده تا به خود آمده و از لذت عبادت و بندگی محض الهی بهرهمند گردند یکی از این اسباب رحمت بخشش و غفران الهی در ماه رمضان فرصت توبه است.
به گزارش کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ، حجتالاسلام والمسلمین سید حسن محمدیطباطبایی، پژوهشگر فعال حوزه علمیه یادداشتی را به مناسبت روزهای پایانی ماه مبارک رمضان در اختیار کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ، گذاشت.
متن یادداشت بدین شرح است:
رحمت الهی ایجاب میکند تا اگر بندهاش دچار لغزش گردید او را رها نکرده و راهی برای بازگشت او قرار دهد به همین علت در طول زندگی، خداوند اسباب مختلفی را برای آمرزش و اصلاح بندگان قرار داده تا به خود آمده و از لذت عبادت و بندگی محض الهی بهرهمند گردند یکی از این اسباب رحمت بخشش و غفران الهی در شب قدر میباشد شبی که سفره غفران الهی در آن پهن و سرنوشت یک سال انسان رغم میخورد شبی که از نظر عظمت "خیر من الف شهر" میباشد، شبی که شب نزول دفعتاً قرآن بر پیامبر بزرگ اسلام (ص) است شبی که زیبایی وحدت و عبودیبت خاشعانه الهی را در قسم دادن خداوند به اسماء بهترین بهانه های خلقتش میتوان به نظاره نشست و شبی که همه بندگانی که آن را احیاء میگیرند به نوعی در صدد اصلاح، توبه و بازگشت به اصل خویش میباشند.
مقدمه
انسان عاصي بايد به اين نكته توجه داشته باشد كساني كه در هر برههاي از زمان فريب نيرنگ هاي شيطاني را خوردهاند خداوند درب خانه لطف و محبت خود را به روي آنها نبسته بلكه بار ديگر سايه رحمت خود را برخلايق افكنده و دروازه توبه را به روي بندگان خود گشوده است تا آنان كه رانده شدهاند بار ديگر باز گردند، مولا علي (ع) ميفرمايد خدا رحمت كند كسي را كه به استقبال توبه ميرود و از گناهان خود پوزش طلبد و پيش از آنكه مرگ او فرا رسد اصلاح گردد بسوي قيامت بشتابيد و پيش از آنكه مرگ فرا رسد آماده باشيد، زيرا ناگهان آرزوهاي مردم قطع شده و مرگ آنها را در كام خود ميكشد و درب توبه بسته ميشود، شما امروز به جاي كساني زندگي ميكنيد كه قبل از شما بودند و ناگهان رفتند و پس از مرگ درخواست بازگشت به دنيا كردند.(فراز هایی از نهجالبلاغه خطبه 143 و خطبه 183)
توبه در لغت به معناي برگشتن و در اصطلاح شرع رويگرداني از اعمال زشتي كه از انسان سرزده است و بازگشتي دوباره به زندگي حقيقي دنيوي ميباشد، بازگشت از زندگي ذلت بار و خفت انگيز شيطاني به زندگي حقيقي و سعادت آميز انساني است كسي كه توبه ميکند گويي با اين عمل قصد كرده كه زنجيره هاي شيطاني را كه بر اعضاء و جوارح او لنگر انداخته را باز كرده و نفس خود را از فرمانبرداري محض وسواس شيطاني و اعمال غير پسند اخلاقي بيرون راند در حقيقت كسي كه توبه میکند زندگي خود را از سرگرفته است توبه او سبب يافتن حقيقت و نور هدايت پس از قرار گرفتن در ظلمت و گمراهي محض ميباشد به تعبیری دیگر توبه به منزلۀ طريق (راه) و پل رسيدن انسان به سعادت ابدي ميباشد.
امام باقر(ع) ميفرمايد: هيچ بندهاي نيست مگر اينكه در قلبش لكهاي سفيد است زماني كه گناهي مرتكب ميشود در اين لكه سفيد لكهاي سياه پديدار ميگردد اگر از آن گناه توبه نمايد آن لكۀ سياه پاك ميشود و اگر همچنان به گناه خود ادامه دهد لكه سياه زياد و زياد ميشود تا اينكه همه سفيدي را بپوشاند همينكه سفيدي پوشيده شد ديگر تا ابد صاحبش بسوي خير برنميگردد.
دليل عقلي پيرامون توبه
اگر كسي در موردي خاص از زندگي مادي عزتي بر ما بگذارد و مشكل ما را برطرف كند، هر زمان آن شخص را ببينيم در نفسمان احساس اداي دين نسبت به آن شخص دست مي دهد و همواره خود را مديون او ميدانيم و با ديدن او آن نيكي كه براي ما انجام داده به ذهن تداعي ميشود و اين يادآوري نوعي سپاس گذاري و ابراز محبت به آن شخص را در پي دارد و اگر از ما چيزي طلب كند با ديده منت براي او انجام ميدهيم حال ما كه در طول زندگي دنيوي(چه اسباب مادي و چه معنوي) و زندگي اخروي نيازمند به خدا ميباشيم و خداوند در اين دنيا نعمت هاي زيادي از قبيل هدايت به صراط و طريق مستقيم وتندرستي و... بر ما ارزاني داشته و در مقابل از ما عمل به معارف و اعمال پسنديده و دور شدن از منكرات و اعمال قبيح را خواستار شده است، آيا بي انصافي نيست كه به دستور او كه در واقع تأمين آيندهاي فرحناك و مطمئن براي ما مي باشد بي اهميت بوده و به آن ملتزم نگرديم چه زيبا مولا علي (ع) ميفرمايد فرضاً خدا كيفري براي نافرماني معين نكرده بود، سپاسگذاري ايجاب ميكرد فرمانش تمرد (سرپيچي) نشود !
گناه به چه معناست؟
كسي كه قصد توبه به درگاه الهي دارد بايد ابتدا گناه را بشناسد و بداند كه مقصود از گناه كه در شرع از ارتكاب به آن نهي شده چيست و پس از شناخت آن توبه كرده و بسوي خدا باز گردد عصيان (گناه) در لغت به معناي نافرماني سرپيچي و سركشي ميباشد كه در مقابل آن طاعت و بندگي وجود دارد در اينجا توجه به اين نكته ضروري است كه هر شغل و عملي كه ربط به خداوند و راه به او ندارد همه معصيت اوست و در قيامت ما بين تو و او عداوت مياندازد و لازم است از آن اجتناب شود.
هدف از توبه
خداوند پس از دستور به توبه، چگونگي توبه مقبول درگاهش را بيان ميكند اي اهل ايمان به درگاه خدا توبه نصوح (با اخلاص) كنيد، باشد كه خدا گناهانتان را مستور گرداند.(تحریم آیه 8)
بيان و غرض از توبه نصوح كه در آيۀ فوق آمده:
نصوح: چنانچه بيان گرديده از واژه نصح به مفهوم خياطي گرفته شده است، چرا كه گناه و بيداد و اصلاح ناپذيري، رشته دين را پاره پاره مي كند و توبه واقعي آنرا پيوند ميدهد.
از پيامبر (ص) پرسيدند يا رسول الله، توبه نصوح چيست؟ فرمودند : اينكه بنده خدا از گناهي كه كرده پشيمان شود و به درگاه الهي عذرخواهي كند و ديگر آن گناه را مرتكب نشود، همانطور كه شير پس از نوشيدن ديگر به پستان باز نمي گردد. (تفسیرالمیزان ج 19 ص 573)
امام صادق (ع) ميفرمايد: اينگونه توبه نصوح سبب پوشاندن گناهان شخص ميشود، سائل مي گويد عرضه داشتم چگونه خدا گناهان او ميپوشاند؟ فرمودند از ياد دو فرشتهاي كه همواره گناهانش را مي نوشتند ميبرد آنگاه به اعضاء و جوارحش و نيز به قطعه قطعه هاي زمين وحي ميكند گناهان اين شخص را بپوشانيد در نتيجه روزي كه گناهكار به ديدار پروردگارش مي رسد هيچ شاهدي نيست كه عليه او به گناهي از گناهانش شهادت دهد.( اصول کافی ج 5 باب توبه )
در پايان یادداشت به زبان حال امام سجاد (ع) در دعاي ابوحمزه ثمالي تمسك ميجوييم:
الهي از گناهانم به بزرگواريت درگذر كه اگر بر گناهانم كسي غير از تو آگاه مي شد البته آن گناه نميكردم و اگر از تعجيل ميترسيدم آن زمان هم از خطا اجتناب مينمودم نه از اين رو كه تو از ديگران در نظرم بي مقدار و اهميت تري بلكه بدين سبب كه تو بهترين ستاران و پرده پوشان و نيكوترين حكم فرمايان و بزرگواران عالمي، توئي كه بر عيبهاي خلق پردهپوشي و بر گناهانشان ببخشايي و بر اسرار غيب آگاهي گناه بندگانت را به كرامت ميپوشاني و كيفر آنها را از حلم و بردباري به تأخير ميافكني پس ستايش تو را مي كنم.
سید حسن محمدیطباطبایی
متن یادداشت بدین شرح است:
رحمت الهی ایجاب میکند تا اگر بندهاش دچار لغزش گردید او را رها نکرده و راهی برای بازگشت او قرار دهد به همین علت در طول زندگی، خداوند اسباب مختلفی را برای آمرزش و اصلاح بندگان قرار داده تا به خود آمده و از لذت عبادت و بندگی محض الهی بهرهمند گردند یکی از این اسباب رحمت بخشش و غفران الهی در شب قدر میباشد شبی که سفره غفران الهی در آن پهن و سرنوشت یک سال انسان رغم میخورد شبی که از نظر عظمت "خیر من الف شهر" میباشد، شبی که شب نزول دفعتاً قرآن بر پیامبر بزرگ اسلام (ص) است شبی که زیبایی وحدت و عبودیبت خاشعانه الهی را در قسم دادن خداوند به اسماء بهترین بهانه های خلقتش میتوان به نظاره نشست و شبی که همه بندگانی که آن را احیاء میگیرند به نوعی در صدد اصلاح، توبه و بازگشت به اصل خویش میباشند.
مقدمه
انسان عاصي بايد به اين نكته توجه داشته باشد كساني كه در هر برههاي از زمان فريب نيرنگ هاي شيطاني را خوردهاند خداوند درب خانه لطف و محبت خود را به روي آنها نبسته بلكه بار ديگر سايه رحمت خود را برخلايق افكنده و دروازه توبه را به روي بندگان خود گشوده است تا آنان كه رانده شدهاند بار ديگر باز گردند، مولا علي (ع) ميفرمايد خدا رحمت كند كسي را كه به استقبال توبه ميرود و از گناهان خود پوزش طلبد و پيش از آنكه مرگ او فرا رسد اصلاح گردد بسوي قيامت بشتابيد و پيش از آنكه مرگ فرا رسد آماده باشيد، زيرا ناگهان آرزوهاي مردم قطع شده و مرگ آنها را در كام خود ميكشد و درب توبه بسته ميشود، شما امروز به جاي كساني زندگي ميكنيد كه قبل از شما بودند و ناگهان رفتند و پس از مرگ درخواست بازگشت به دنيا كردند.(فراز هایی از نهجالبلاغه خطبه 143 و خطبه 183)
توبه در لغت به معناي برگشتن و در اصطلاح شرع رويگرداني از اعمال زشتي كه از انسان سرزده است و بازگشتي دوباره به زندگي حقيقي دنيوي ميباشد، بازگشت از زندگي ذلت بار و خفت انگيز شيطاني به زندگي حقيقي و سعادت آميز انساني است كسي كه توبه ميکند گويي با اين عمل قصد كرده كه زنجيره هاي شيطاني را كه بر اعضاء و جوارح او لنگر انداخته را باز كرده و نفس خود را از فرمانبرداري محض وسواس شيطاني و اعمال غير پسند اخلاقي بيرون راند در حقيقت كسي كه توبه میکند زندگي خود را از سرگرفته است توبه او سبب يافتن حقيقت و نور هدايت پس از قرار گرفتن در ظلمت و گمراهي محض ميباشد به تعبیری دیگر توبه به منزلۀ طريق (راه) و پل رسيدن انسان به سعادت ابدي ميباشد.
امام باقر(ع) ميفرمايد: هيچ بندهاي نيست مگر اينكه در قلبش لكهاي سفيد است زماني كه گناهي مرتكب ميشود در اين لكه سفيد لكهاي سياه پديدار ميگردد اگر از آن گناه توبه نمايد آن لكۀ سياه پاك ميشود و اگر همچنان به گناه خود ادامه دهد لكه سياه زياد و زياد ميشود تا اينكه همه سفيدي را بپوشاند همينكه سفيدي پوشيده شد ديگر تا ابد صاحبش بسوي خير برنميگردد.
دليل عقلي پيرامون توبه
اگر كسي در موردي خاص از زندگي مادي عزتي بر ما بگذارد و مشكل ما را برطرف كند، هر زمان آن شخص را ببينيم در نفسمان احساس اداي دين نسبت به آن شخص دست مي دهد و همواره خود را مديون او ميدانيم و با ديدن او آن نيكي كه براي ما انجام داده به ذهن تداعي ميشود و اين يادآوري نوعي سپاس گذاري و ابراز محبت به آن شخص را در پي دارد و اگر از ما چيزي طلب كند با ديده منت براي او انجام ميدهيم حال ما كه در طول زندگي دنيوي(چه اسباب مادي و چه معنوي) و زندگي اخروي نيازمند به خدا ميباشيم و خداوند در اين دنيا نعمت هاي زيادي از قبيل هدايت به صراط و طريق مستقيم وتندرستي و... بر ما ارزاني داشته و در مقابل از ما عمل به معارف و اعمال پسنديده و دور شدن از منكرات و اعمال قبيح را خواستار شده است، آيا بي انصافي نيست كه به دستور او كه در واقع تأمين آيندهاي فرحناك و مطمئن براي ما مي باشد بي اهميت بوده و به آن ملتزم نگرديم چه زيبا مولا علي (ع) ميفرمايد فرضاً خدا كيفري براي نافرماني معين نكرده بود، سپاسگذاري ايجاب ميكرد فرمانش تمرد (سرپيچي) نشود !
گناه به چه معناست؟
كسي كه قصد توبه به درگاه الهي دارد بايد ابتدا گناه را بشناسد و بداند كه مقصود از گناه كه در شرع از ارتكاب به آن نهي شده چيست و پس از شناخت آن توبه كرده و بسوي خدا باز گردد عصيان (گناه) در لغت به معناي نافرماني سرپيچي و سركشي ميباشد كه در مقابل آن طاعت و بندگي وجود دارد در اينجا توجه به اين نكته ضروري است كه هر شغل و عملي كه ربط به خداوند و راه به او ندارد همه معصيت اوست و در قيامت ما بين تو و او عداوت مياندازد و لازم است از آن اجتناب شود.
هدف از توبه
خداوند پس از دستور به توبه، چگونگي توبه مقبول درگاهش را بيان ميكند اي اهل ايمان به درگاه خدا توبه نصوح (با اخلاص) كنيد، باشد كه خدا گناهانتان را مستور گرداند.(تحریم آیه 8)
بيان و غرض از توبه نصوح كه در آيۀ فوق آمده:
نصوح: چنانچه بيان گرديده از واژه نصح به مفهوم خياطي گرفته شده است، چرا كه گناه و بيداد و اصلاح ناپذيري، رشته دين را پاره پاره مي كند و توبه واقعي آنرا پيوند ميدهد.
از پيامبر (ص) پرسيدند يا رسول الله، توبه نصوح چيست؟ فرمودند : اينكه بنده خدا از گناهي كه كرده پشيمان شود و به درگاه الهي عذرخواهي كند و ديگر آن گناه را مرتكب نشود، همانطور كه شير پس از نوشيدن ديگر به پستان باز نمي گردد. (تفسیرالمیزان ج 19 ص 573)
امام صادق (ع) ميفرمايد: اينگونه توبه نصوح سبب پوشاندن گناهان شخص ميشود، سائل مي گويد عرضه داشتم چگونه خدا گناهان او ميپوشاند؟ فرمودند از ياد دو فرشتهاي كه همواره گناهانش را مي نوشتند ميبرد آنگاه به اعضاء و جوارحش و نيز به قطعه قطعه هاي زمين وحي ميكند گناهان اين شخص را بپوشانيد در نتيجه روزي كه گناهكار به ديدار پروردگارش مي رسد هيچ شاهدي نيست كه عليه او به گناهي از گناهانش شهادت دهد.( اصول کافی ج 5 باب توبه )
در پايان یادداشت به زبان حال امام سجاد (ع) در دعاي ابوحمزه ثمالي تمسك ميجوييم:
الهي از گناهانم به بزرگواريت درگذر كه اگر بر گناهانم كسي غير از تو آگاه مي شد البته آن گناه نميكردم و اگر از تعجيل ميترسيدم آن زمان هم از خطا اجتناب مينمودم نه از اين رو كه تو از ديگران در نظرم بي مقدار و اهميت تري بلكه بدين سبب كه تو بهترين ستاران و پرده پوشان و نيكوترين حكم فرمايان و بزرگواران عالمي، توئي كه بر عيبهاي خلق پردهپوشي و بر گناهانشان ببخشايي و بر اسرار غيب آگاهي گناه بندگانت را به كرامت ميپوشاني و كيفر آنها را از حلم و بردباري به تأخير ميافكني پس ستايش تو را مي كنم.
سید حسن محمدیطباطبایی
