چرایی تدبر در قرآن

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از آذربایجان‌شرقی، تدبر، نگرش دقیق به فرجام کارها؛ و "تدابر" به مفهوم دشمنى و گسستن پیوندهاست.
منظور از اینکه گفته شده تدبر و اندیشه کنید، مراد این است که این آیات را از آن جهت که آیه و نشانه هایی از خداوند هستند، تأمل و تدبر کنید نه اینکه مفاد و محتوای آیات را بررسی کنید. عده ای دیگر بیان می کنند که مراد این است که در معنا و مفاد آیات تدبر کنید.
تدبر، فهمی منسجم و هماهنگ است که باید از تنگنای سلایق شخصی عبور کرده و در شاهراه قانون و ضابطه عقلایی (ادبیات، مرتکزات فطری منطق و اصول) صورت بگیرد و بستر محکم این شاهراه چیزی جز ظاهر قرآن کریم نیست.
آری تدبر، فهم قانونمند سیاقی و مقایسه ای و به دیگر بیان، فهم مجموعی ظاهر قرآن است.

در امر "تدبر" شخص خود را مخاطب آيات مى ‏بيند
حجت‌الاسلام علی انتظاری امام جمعه جلفا در گفت‌ و گو با ایکنا اظهار کرد: در امر "تدبر" شخص خود را مخاطب آيات مى ‏بيند و درمان درد فكرى و قلبى خويش مى‏ جويد، امّا در امر "تفسير" مفسر خود را مبلغ و بيانگر آيات مى‏ شناسد، اگر چه خود را مخاطب آيات، نبيند بنابراين هر "تدبرى" مى‏ تواند تبليغ را در پى داشته باشد، ليكن هر "تفسيرى" با جريان "تدبر" همراه نیست.
وی افزود: شکی نیست که قرآن یک دنباله‌ای دارد که همان اهل‌بیت(ع) هستند؛ قرآن اگر ثقل اکبر است، اهل بیت(ع)ثقل اصغر است و این دو در کنار هم تار و پود یک حقیقت به عنوان حبل‌الله را تشکیل می‌دهند.
وی با استناد به آیه 82 سوره نساء خاطرنشان کرد: در این آیه می خوانیم: آيا درباره قرآن نمی‏انديشيد؟ اگر از سوی غير خدا بود، اختلاف فراوانی در آن می يافتند.
امام جمعه جلفا یادآور شد: در تدبر در قرآن همه اقشار مردمى در هر رتبه از فهم و درک، و مراتب علمى و روحى كه باشند، شركت دارند و صرف بهره‏ مندى از ترجمه، براى اصل تدبر كفايت مى ‏كند حال آنكه "تفسير" به مجتهدين در فهم قرآن، اختصاص دارد كه حداقل به "كليدهاى علمى تدبر" مجهز مى ‏باشند.
وی افزود: در تدبر، فكر و دل هر دو شركت دارند ليكن تفسير جريانى است فكرى كه لزوما، با جريان قلبى همراه نيست.
حجت‌الاسلام انتظاری با اشاره به فرموده امیرالمومنین علی(ع)ادامه داد: حضرت علی(ع) می فرمایند: همانا در قرائتی که در آن تدبر و تفکر نشود، خیری نیست.  
وی، بررسی ژرفای آیات در تدبر گفت و تاکید کرد: در "تدبر" ژرفاى آيات و نتايج و پى آمدها و لوازم آيات مورد بررسى واقع مى‏ شود، حال آنكه در تفسير اين مسائل لزوما پيگيرى نمى‏ شود.
تدبر يک جريانى روحى و فكرى است
حجت‌الاسلام محمود نورپور امام جمعه آذرشهر در گفت‌ و گو با ایکنا اظهار کرد: تدبر يک جريانى روحى و فكرى است كه با قرائت آهنگين و يا استماع آيات، زمينه سازى شده با كاوش در آيات ادامه يافته، به استخراج داروى درد خويش و بكارگيرى آن ختم مى‏ شود كه قرائت زمينه آن و عمل نتيجه آن است (قرائت- فهم- عمل)؛ اين مسأله با توجه به حديث معصوم (ع) در توضيح معنى "حق تلاوت" بروشنى معلوم مى‏ شود، حال آنكه در امر تفسير "آن مقدمه و اين نتيجه" الزامى نيست.
وی افزود: در قرآن کلمه تدبر فقط در مورد قرآن به کار رفته است و انسان به تدبر در قرآن و آیات آن فراخوانده شده است.
وی با اشاره به فرموده پیامبراکرم(ص) ادامه داد: حضرت محمد(ص) می فرمایند: وای بر کسی که قرآن را در بین لبهای خود لقلقه کند و در آن تدبر و تفکر نکند.

امام جمعه آذرشهر از تفاوت تدیر با تفکر گفت و یادآور شد: تدبر با تفكر نيز متفاوت است: "تدبر"، "تصرف در قلب با نظر كردن در عواقب امور" است، امّا "تفكر" را، "تصرف در قلب با نظر كردن در دلائل امور" است، پس تدبر به معنى تفكر و انديشيدن در وراى ظواهر است تا چهره باطن امور، جلوه‏ گر شده عاقبتش برملا شود؛ "كاوش در باطن و توجه به نتايج و عواقب امر"، دو خصوصيت اساسى تدبر است، چنان چه در معنای لغوي "دبر" نيز توجه به عاقبت امر نهفته است. امّا "تفكر" اعم از "بررسى ظواهر و بواطن امور" و اعم از "بررسى علل و اسباب امور و نتايج و عاقبت آن» است، چرا كه تفكر به راهيابى‏ ها و كشف مجهول ها، بطور مطلق نظر دارد.
وی با اشاره به یکی از آداب تلاوت قرآن افزود: یکی از آداب تلاوت قرآن توجه به معانی قرآن و اندیشیدن در آیات آن است. به این معنا که هر مسلمانی موقعی که قرآن می‌خواند باید به معانی آیات توجه کند، پیام آیه را بفهمد و خود را مخاطب کلام خدا بداند تا زمینه عمل به آیات قرآن کریم را در خود فراهم سازد.
حجت الاسلام ‌نورپور تاکید کرد: تدبر به معنای ژرف انديشی و عاقبت انديشی است كه تمامی انسان ها با دل خود و با توجه به درد خود اعم از مسلمان و كافر، باسواد يا بی سواد به آن دعوت شده اند تا بتوانند به واسطه آن حقانيت قرآن را برای خود اثبات كرده و به عاقبت امر خود توجه كنند و با تفكر كه در آن بيشتر به دلائل توجه می شود و نه عواقب امور و با تفسير كه امری تخصصی است، تفاوت دارد.