هاشمی:
بنیان دموکراسی در قرآن و نهجالبلاغه نهفته است
گروه معارف: عضو کمیته علمی کمیسیون حقوق بشر اسلامی گفت: برخی دموکراسی را غربی میدانند در حالیکه اساس دموکراسی و قانونمداری به زیبایی در قرآن و نهجالبلاغه وجود دارد چنانچه در سیره پیامبر(ص) و امام علی(ع) نیز شاهد هستیم.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، محمد هاشمی، عضو کمیته علمی کمیسیون حقوق بشر اسلامی و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، امروز، 17 تیرماه در همایش حقوق شهروندی که در فرهنگسرای آیینه اراک برگزار شد گفت: حقوق بشر وسعت فراوانی دارد و نمیتوان آن را تحت یک عنوان و به سادگی درک کرد در حقوق بشر هم ترویج وجود دارد، هم تضاد و هم تعامل.
وی با اشاره به ماده یک اعلامیه جهانی حقوق بشر گفت: اصل اول برای درک معانی حقوق بشر، منزلت انسانی است که آیه 70 سوره اسراء؛ «وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ... » اشاره به همین اصل دارد این اصل از یک سو وجودی است و از سوی دیگر حالت ترویجی دارد که انسانها در معرض آزمایش قرار میگیرد همانطور که میفرماید:... إِنَّ أَكرَمَكُم عِندَ اللَّهِ أَتقاكُم....؛ این تقوا حالت ظاهری نیست بلکه مبنای اساسی است. دو «لقد» در قرآن داریم که مایه افتخار است؛ وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ ... و دیگری آیه 25 سوره حدید؛ لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ ... است.
هاشمی ادامه داد: اصل دیگر حقوق بشر، آزادی است، در ادامه اصل کرامت خداوند میفرماید؛... وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ یعنی انسان از برکت همین کرامت راهی بحر و بر میشود و زندگی خود را آغاز میکند این اصل جزو وجود آدمی است که اگر بخواهیم راه را بر آن ببندیم دقیقاً به معنای تعرض به کرامت انسانی است.
عضو کمیته علمی کمیسیون حقوق بشر اسلامی افزود: قانون اساسی عبارات زیبایی در این زمینه دارد: هیچ مقامی حق ندارد آزادیهای مشروع را حتی با وضع قانون سلب کند. یکی از مذاهب این آزادی، آزادی بیان است که حق را باید گفت اما گاهی باید احتیاط کرد زمانی میتوان قدر آزادی را دانست که آزادگی داشته باشیم لازمه آزادی، آزادگی است این اصل موجب ابتکارعمل افراد و توسعه میشود چنانچه خداوند میفرماید؛ ...إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَومٍ حَتّىٰ يُغَيِّروا ما بِأَنفُسِهِم... از ضروریات این تغییر، آزادی است.
وی افزود: اصل سوم برابری است، تمام مواردی که موجب کلاس و طبقه اجتماعی میشوند حتی به نام دین از نظر این اصل مردود است تا جایی که خداوند به پیامبر(ص) میفرماید؛ قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ... سیره پیامبر(ص) نیز بیانگر همین اصل است. اصل چهارم برادری است به معنای اخوتی که افراد انسانی را کنار هم قرار میدهد ضرروتی که در این 4 اصل وجود دارد انسان بودن است همه افرد باید از این فضایل برخوردار باشند.
عضو کمیته علمی کمیسیون حقوق بشر اسلامی ادامه داد: زمانی این فضایل همگانی میشود که همه از برکت آزادی و کرامت ذاتی ابتکار عمل داشته باشند این همان چیزی است غرب دموکراسی مینامد در حالی که در قرآن به زیبایی ذکر شده است در اندرون قرآن انسانها هستند که ابتکار عمل دارند خداوند میفرماید... وَأَنزَلنا مَعَهُمُ الكِتابَ وَالميزانَ لِيَقومَ النّاسُ بِالقِسطِ. اگر مردم از برکت اندیشه با احساس برادری و برابری در کنار هم باشند و ابتکار داشته باشند میتوان به آنچه روح انسانی میطلبد رسید.
وی افزود: لازمه ساماندهی حقوق شهروندی، دموکراسی است این اصل نیاز به درک دارد اصول دموکراسی 6 اصل بنیادی دارد و 4 اصل تضمینی. اصل اول همگانی بودن و مشارکت مردم است، دوم آزادی است؛ انسان ذاتاً آزاد خلق شده است، سوم برابری است؛ البته ممکن است در امتحان اخلاقی تفاوت داشته باشند آنگونه که قرآن میفرماید؛... إِنَّ أَكرَمَكُم عِندَ اللَّهِ أَتقاكُم... اما از نظر وجودی همه برابرند اصل دیگری ممکن است انسانها را متفرق کند که در دموکراسی به آن کثرت گرایی میگویند قرآن هم تشکلها را بیان میکند؛... كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ....
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی گفت: اصل چهارم اقلیت است برای سامان دادن جامعه منطق اقتضاء میکند که اکثریت حاکم باشد در کنار آن باید تضمین حقوق اقلیت نیز باشد، دموکراسی 4 اصل تضمینی هم دارد: اول محدود بودن دوره حکومت است اگر حکومت مادامالعمر باشد منجر به استبداد میشود اصل دیگر شکستن قدرتهاست به معنای تفکیک قوا، اصل دیگر حساب و کتاب است یعنی اصل حاکمیت قانون است هیچ کسی فراتر از قانون نیست شاهد زیبای این اصل نیز امام علی(ع) است.
وی تصریح کرد: اصل دیگر مسئولیت است یعنی تمام حکام پاسخگو هستند در کنار مسئولیت اخلاقی، مسئولیت حقوقی هم وجود دارد چنانچه امام علی(ع) خطاب به حاکم آذربایجان میفرمایند: حوزه فرمانروایی طعمه تو نيست، بلكه امانتى است بر گردن تو، و از تو خواستهاند كه فرمانبردار كسى باشى كه فراتر از توست.
هاشمی تأکید کرد: حقوق شهروندی شعار است و باید جنبه شعوری پیدا کند که همان ساماندهی حقوق شهروندی است از این جهت که حکام مسئول اداره امور کشور هستند دستاندکار حقوق مردم نیز هستند و باید ساماندهی را انجام دهند، این ساماندهی 3 اصل دارد؛ تقریری، اجرایی و قضایی، مردم از برکت وضع قوانین میتوانند به زندگی خوب نایل شوند، اما روابط گوناگون فردی و اجتماعی هم وجود دارد که مستلزم وجود قوائد است که در اختیار قانونگذار و قوه مقننه است کسانی که به نمایندگی از طرف مردم در مجلس قانوگذاری میکنند باید حقوق مردم را تأمین و تضمین کنند.
وی افزود: اصل دیگر، ساماندهی اجرایی است افرادی که در رأس قدرت هستند باید ریشه مردمی داشته باشند مردم باید حق اعتراض به حکمران و مجری قانون داشته باشند که در کشور ما دیوان عدالت اداری این اصل را اجرایی میکند.
عضو کمیته علمی کمیسیون حقوق بشر اسلامی در پایان گفت: سوم، اصل قضایی است نهاد قضایی باید مستقل باشد به ترتیبی که بر اساس قانون، حق و وجدان حکم صادر کند این استقلال را میتوان در قاضی دوران حکومت امام علی(ع) دید وقتی که شمشیر حضرت را دزدیدند و شکایت به قاضی بردند اما به دلیل نداشتن ادله کافی قاضی با اینکه دستنشانده امام بود رأی به محکومیت ایشان داد همین استقلال و قانونمداری باعث شد فرد دزد که یهودی بود به جرم خود اعتراف کند.
