حجاب اجباری؛ آری یا خیر؟/ اثرگذاری مقتضیات زمان روی اسلام
گروه فرهنگی: مسئله حجاب نیازمند فرهنگسازی دقیق است تا انتخاب آگاهانهای صورت گیرد و صرفاً با اجبار، این مسئله حل نمیشود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از قزوین نشستی به مناسبت هفته عفاف و حجاب به همت سازمان دانشجویان جهاد دانشگاهی قزوین و خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از قزوین در محل این خبرگزاری برگزار شد؛ این نشست با این مسئله مواجه بود که آیا حجاب اجباری باید وجود داشته باشد یا خیر؟
در این نشست، بر اساس یک قاعده ای کلی در دین این موضوع طرح شد که حجاب، یکی از ضروریات دین است و اگر کسی یکی از ضروریات دین و یا وجود یکی از معصومین(ع) را منکر شود قطعاً کافر شده است و از سوی دیگر حجاب نه تنها ریشه قرآنی و روایی دارد بلکه در تاریخ و اعتقادات هر نسلی ریشه دوانده است.
با توجه به آنکه حجاب در ابتدای اسلام تعابیر متفاوتی داشت، آیاتی بر پیامبر اکرم(ص) نازل شد تا پیامبر به زنان و دختران خود و همچنین زنان امت فرمان دهند که روسریهای خود را بر روی گردن خود انداخته و جلباب را به یکدیگر نزدیک کنند این در حالی است که در دوران جاهلیت حجاب زنان به این صورت نبوده و با گسترش اسلام و کامل شدن دین و فرهنگ این مسئله بیان شده است.
در این نشست بررسی شد که هیچ جامعهای مطلقاً آزاد نیست و حدی از حجاب در تمام جوامع وجود دارد؛ از این رو ناتورالیسمها (Naturalism) نیز که بهصورت طبیعی زندگی کرده و هیچ پوششی ندارند کیلومترها از شهر راندهشدهاند و تنها در محدوده خود میتوانند این میزان از حجاب را برای خود اختیار کنند. حجاب مسئله ایست که با زور و ارعاب حل نمیشود وبه موازات اجبار باید فرهنگسازی صورت گیرد.
مشروح این نشست را باهم میخوانیم؛
سؤال : چطور در جمهوری اسلامی ایران حجاب اجباری شده و آیا این معنای فقهی یا روایی و پیشینه تاریخی در این موضوع داریم؟
فاطمه رایگانی، دانشجوی دکتری رشته فلسفه از دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) فزوین گفت: بحث اجباری بودن حجاب بحثی است که مظلوم واقعشده و یکی از مشکلات موجود در این زمینه عدم وجود علم و دانش و تسری دادن احکام زمانهای مختلف به حال است.
میتوانیم فکر کنیم حجاب هیچ تاریخچهای ندارد اما این مطلب بازهم مطلقاً این نتیجه را به ما نمیدهد که حجاب نباید وجود داشته باشد چراکه در صدر اسلام نیز حقوق حرامی مثل خریدوفروش خون داشتیم اما این در حالی است که امروزه این امر مشکل فقهی ندارد.
باید توجه کرد که ما چند سال حکومت با رهبری امام معصوم داشتهایم تا ولی معصوم بهتمامی مسائل و احکام در سطح حکومتی نگاه کند تا ببینیم حجاب در این زمینه چه جایگاه حکومتی با حکم رهبری در جامعه مسلمین داشته است.
ما یک سری احکام غیرمستقیم داریم که برای دریافت آنها باید سراغ پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین علی (ع) برویم چراکه تنها این دو بزرگوار حکومت برقرار کردند.
در نامهای امیرالمؤمنین(ع) به یکی از استاندارهای خود مینویسند که چنین نباشد که پوشش زنان شما یادآور زمان جاهلیت باشد و تفاوتی با زنان غیرمسلمان نداشته باشند و همچنین باید در معابر عمومی احکام رعایت شود.
مریم مددخانی، مدیر مدرسه علمیه فاطمیه نیز در این زمینه اظهار کرد: بسیاری از افراد سواد قرآنی پایینی دارند و به سبب عدم اشراف به آیات قرآن نمیدانند که آیات حجاب وجود دارد.
اساسیترین و مبناییترین آیه در مورد حجاب آیه 31 سوره نور است و این در حالی است که حجاب فردی نیست و بیحجابی اثرات تخریبکننده زیادی بر سست شدن پایههای جامعه دارد به همین سبب پروردگار در سوره نور این آیه را نازل کردهاند.
بدحجابی درملأعام روی کارکرد مغزی و ذهنی جوانان اثرگذار است و حتی مقایسه را به وجود میآورد؛ حجاب فقط به پوشش نیست گاهی اوقات افراد پوششدارند اما با زبان خود طوری صحبت میکنند که باعث معضلات فراوانی میشوند.
خداوند در سوره مبارکه احزاب آیه 59 میفرمایند پیامبر به همسرانت، دخترانت و به زنان امتت بگو پوششهای خود را به خود نزدیک کنند تا از آزار در امان بمانند.
برخی اسلام را انتخابی دریافت میکنند و میگویند اجباری در دین نیست و میخواهم قسمتی را انجام دهم این در حالی است که لا اکراه فیالدین در گزینش اصل دین است؛ افراد میتوانند اسلام را انتخاب کنند یا انتخاب نکنند اما اگر اسلام آوردند باید به تمام احکام اسلامی پایبند باشند.
اگر کسی یکی از ضروریات دین یا وجود یکی از معصومین(ع) را منکر شود قطعاً کافر شده است و حجاب نیز جز ضروریات دین است و کسی نمیتواند قسمتی از این زمینه را عمل نکند.
هنر جذب افراد به مقوله حجاب را نداریم باید خوراکدهی فکری کنیم
مسلمانان یا بیحجاباند یا باحجاب اما طیف جدیدی در ایران به نام بدحجاب ایجادشده است. در زمان صدر اسلام وقتی میخواستند حرمت مشروب را عنوان کنند بهصورت تدریجی بود چراکه در سوره مبارکه بقره خداوند فرمودند شراب منفعتهایی نیز دارد اما آثار تخریبی آن بیشتر از منافع آن است.
زهرا اسماعیلی عضو دانشجوی دکتری فلسفه دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) قزوین نیز گفت: باید این را در نظر بگیریم که در بحث تاریخی حجاب به دو گونه میتوانیم نگاه کنیم؛ جامعه اسلامی جامعهای است که احکام اسلام در آن رعایت شود و قصد ما از تشکیل چنین جامعهای نیز این است که احکام اسلامی در آن رعایت شود.
کسی که روزهدار نیست میتواند در ماه رمضان در خانه خود روزهخواری کند اما اگر همین فرد اگر وارد جامعه شده و روزهخواری کند توبیخ شده و حد شرعی بر او واجب میشود.
حاکم اسلامی موظف است او را گرفته و مجازات کند؛ حجاب هم همینطور است اگر فردی در خانه خود در مقابل نامحرم بیحجاب باشد کسی نمیتواند او را دستگیر کند اما اگر همین رفتار را در جامعه انجام دهد، تظاهر به گناه کرده و درواقع گناهی است که جنبههای اجتماعی دارد و این امر در حالی است که هتک حرمت امر الهی میشود.
سوال: آیا در سایر کشورها به ویژه کشورهای اسلامی نظیرعربستان نیز مسئله حجاب اجباری وجود دارد ؟
رایگانی: عربستان حکومتی بر مبنای دینی ندارد و کاملاً سکولار است این در حالی است که همانطور که در افراطها از آنها تبعیت نمیکنیم در تفریط نیز تابع آنها نیستیم همانطور که عربستان رانندگی برای خانمها را حرام میداند و ما به این حکم اهمیتی نمیدهیم پس در مورد حجاب نیز از آنها پیروی نمیکنیم.
در نهایت اینکه اگر همه اینها نبود و در اسلام نیز چنین حکمی وجود نداشت اما اینها باز دلیل بر بیحجابی نبود چراکه جوامع با یکدیگر تفاوت دارند و ضروری است بدانیم در جامعه حضرت رسول (ص) مسئله بدحجابی چقدر مبتلابه جامعه بوده است.
سؤال: آیا حکم حجاب اجباری توسط حکومت شرایط اجتماعی برمیدارد؟
ما یک حکم شرع داریم که پوشاندن بدن بهجز وجه و کفین است و همه مراجع با آن موافقاند اما اینکه حکومت بخواهد برای حجاب وارد شود و حد بگذارد امری متفاوت است.
امروزه زنان در ادارات فعالیت میکنند و همچنین در جامعه و راهپیماییها حضوری فعال دارند اما این در حالی است که در زمان حکومت امیرالمؤمنین زنان تا این اندازه حضور پررنگ نداشتهاند.
امروز هیچوقت کسی را به خاطر نماز نخواندن یا روزه نگرفتن در خیابان نمیتوان مواخذه کرد تا زمانی که در جامعه مظاهرش را علنی کند و با مردم مواجه شود پس در مورد حجاب نیز به همین ترتیب باید عمل شود.
هیچ جامعهای در دنیا مطلقاً آزاد نیست و طیفی از حجاب در تمام جوامع وجود دارد حتی برای ناتورالیسمها (Naturalism) که فکرمیکنند باید عریان زندگی کرده و همینگونه از دنیا بروند نیز شهرکهایی را بیرون از شهر در نظر گرفتند که افراد پوششدار حق ورود و خروج به آن شهرک را ندارند و همینطور این افراد نیز نمیتوانند در شهر حضور یابند. به عبارت دیگر، حتی جوامع غربی که به حجاب اعتقاد ندارند نیز شهرکهایی را در خارج از شهر برای افراد عریان در نظر میگیرند و این خود نشاندهنده عدم آزادی مطلق در جوامع است؛ ما نیز حق داشتیم بهموازات حکومت داشتن خود قیدهایی را مشخص کنیم و این امر در هر جامعهای وجود دارد.
زهرااسماعیلی: ما در قرآن حد و حکمی برای بیحجابی نداریم و حاکم اسلامی حکم تعزیری میدهد حاکم اسلامی حکم را وضع میکند و این حکم مبنای فقهی دارد.
فقهای شیعه و سنی در این امر که خداوند در قرآن فرموده است زنان زینت را آشکار نکنند و تنها وجه و کفین در مقابل نا مجرم مشخص باشد اختلاف ندارند اما این موضوع را بیشتر از روایات، احادیث و سنت گرفتند اما اینکه دقیقاً وجه و کفین باشد از آیات نیست و از روایات است.
سوال: آیا در خصوص حجاب فعالیت فرهنگی کافی صورت گرفته است؟
اسماعیلی: امروزه متأسفانه در جامعه برخی دغدغه فرهنگی ندارند و افرادی هم که اینگونه دغدغهمنداند در جایگاه و مسئولیت فرهنگی قرار ندارند و برخی هم کار فرهنگی را بلد نیستند و همین مسائل زمینهساز بروز چنین مشکلاتی شده است.
لازم است که ما در حوزه فرهنگ متولی مشخصی داشته باشیم و درواقع یک مجموعه متولی امر حجاب شود و بداند هر سازمانی درزمینهٔ حجاب چه اقدامی باید انجام دهد و مسائل مربوطه را پیگیری کند تا از این وضع رها شویم.
بهتر است جزیرهای عمل کردن را فراموش کنیم و همانطور که درزمینهٔ بستن کمربند با فرهنگسازی و اتحاد تمام ارگانها مواجه شدیم درزمینهٔ حجاب نیز به همین صورت عمل کنیم و از سیاست تشویق نیز غافل نشویم.
رایگانی: روزی بستن کمربند در رانندگی بسیار سفتوسخت گرفته شد اما این در حالی است که برای فرهنگسازی تنها برگه جریمه، فشار و ارعاب مشاهده نشد بلکه بهموازات این سختگیریها نهادهای فرهنگی و رسانهای نیز وارد کار شدند تا به نتیجه مطلوب رسیدیم.
ما توانستیم در مبحث کمربند بستن، منکر بودن منکر را برای مردم جااندازیم چراکه هیچکس نیست که در اعتراض به بستن کمربند، کمربند را نبندد این در حالی است که جامعه پذیرفت بستن کمربند به نفع کل جامعه است و حکومت در این زمینه میتواند اعمال قدرت داشته باشد اما متأسفانه در حوزه حجاب اینطور رفتار نکردیم.
دل به خواهی شدن حجاب ممکن است منفعت بسیار اندکی برای شخص داشته باشد و حس آزادی را در او ایجاد نماید اما این تنها منفعت شخصی است و آسیب اجتماعی بالایی دارد.
