ضرورت وجود تفاسیر متناسب با اقشار مختلف جامعه

احمد رمضانی، پژوهشگر جامعة المصطفی(ص) العالمیه در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) در پاسخ به این سوال که ضرورت تدوين تفاسير متناسب با سن و سال و اقشار مختلف جامعه چقدر وجود دارد، گفت: در این مورد باید عرض کنم که وقتی ما در مورد روش‌ها و گرایش‌های تفسیری و تاریخ تدوین و فلسفه به وجود آمدن هر یک را بررسی می‌کنیم به این نتیجه می‌رسیم که احساس نیاز هر دوره و عصر و گرایش‌ها و سلایق مختلف با توجه به تخصص هر یک از مفسران، یکی از عوامل محوری و مهم برای نوشته شدن یک تفسیر خاص با گرایش خاص بوده است.

مدیر روابط عمومی مرکز بین‌المللی توسعه صلح فرهنگ و عقلانیت در ادامه گفت: در دوره صدر اسلام که هنوز علم تفسیر رشد پیدا نکرده بود و مردم به دوره پیامبر و صحابه آن حضرت نزدیک بودند و به طور زبانی و سینه به سینه روایات تفسیری را از زبان پیامبر و یا صحابه و ائمه می‌شنیدند و آنها را ضبط می‌کردند، نیاز چندانی به نوشتن تفسیر با گرایش خاصی احساس نمی‌شد. 

رمضانی ادامه داد: پس از قرن اول در زمان ورود علوم یونانی به منابع اسلامی، لزوم نوشته شدن تفاسیر متناسب با نیاز روز احساس شد، گرایش‌های کلامی، فلسفی، تاریخی، روایی و ... به علت پاسخ به نیاز دوره خود تدوین شدند.

این پژوهشگر در ادامه گفت: از آنجایی که قرآن همه را بدون در نظر گرفتن محدودیت سنی به تدبر در قرآن دعوت می‌کند و از طرفی فهم و درک اقشار مختلف سنی از کودکان، نوجوانان، جوانان، میانسالان، کهنسالان در حرفه‌ها و مشاغل گوناگون با این فرض که توسط قرآن توصیه به مراجعه قرآن و تدبر و تلاوت قرآن توصیه شده‌اند، باید هرکدام در حد فهم و درک خود و با توجه به تخصص خود از قرآن برداشت داشته باشند.

وی در ادامه افزود: وقتی دقت می‌کنیم یکی از عوامل تدوین و گردآوری تفاسیری در حوزه‌های مختلف و مهمترین عامل آن پاسخ به نیاز هر دوره و هر عصر بوده است. مثلاً در منطقه‌ای در یک دوره خاص بنا به ضرورت و شرایط و موقعیت‌های پیش آمده، علما نیاز جامعه را در این تشخیص دادند که باید با رویکرد جهادی و پرداختن به آیاتی که در مورد جهاد، ایثار و فداکاری در قرآن آمده است، تفسیری نوشته شود، در همین راستا مرحوم جواد مغنیه تفسیر جهادی را نوشت.

رمضانی در ادامه گفت: در دوره‌ای دیگر که رواج روایات اهل بیت در میان مردم و مراجعه مردم به سرچشمه زلال تفاسیر روایی و تمایل و رغبت آنها احساس می‌شد، پیشکسوتان علم تفسیر با رویکرد پاسخ به این نیاز، تفسیرهای روایی مانند تفسیر صافی، تفسیر البرهان، تفسیر نور ثقلین را نوشتند. همین مسئله در میان اهل سنت هم مصداق دارد.

 وی افزود: بدیهی است که برای کشف مراد الهی و پاسخگویی به نیازهای هر دوره، عالمان و متخصصان در هر رشته، شایستگی و اولویت پرداختن به آن علم را دارند و این مسئله در مورد علم تفسیر نیز صدق می‌کند.

این کارشناس و پژوهشگر دینی در پاسخ به اینکه در اين حوزه اعلام نيازی از جانب علما و مفسرین برای مردم شده، گفت: عالمان فرهیخته و عالم به زمان خود که در بطن جامعه حضور دارند و نیازهای علمی، معنوی، روحی و روانی مردم را رصد می‌کنند، پس از دریافت آن و مراجعه مردم به آنها، برای پاسخ به این نیاز درصدد تدوین کتاب‌های تفسیری با گرایش‌های مختلف بوده و هستند.

 وی ادامه داد: در عصر حاضر یکی از مهمترین تفاسیری که نوشته شده است و تاکنون مورد مراجعه بسیاری از مفسرین نیز قرار گرفته است تفسیر گرانسنگ المیزان است. مرحوم علامه طباطبایی رحمة الله علیه در دوره‌ای می‌زیست که نیازهای اجتماعی و آسیب‌های اجتماعی در آن دوره و پاسخگویی به این نیازهای اجتماعی در دوره خود را احساس کرده بود، به نوشتن تفسیر اجتماعی با اسلوب قرآن به قرآن اقدام کرد. ولی ایشان خود اعتراف دارند که باید هر چند سال یکبار با توجه به شرایط و دوره‌های متفاوت و نیازهای جدید جامعه بشری، تفسیر جدیدی نوشته شود.

رمضانی در ادامه افزود: ما بر این عقیده‌ایم که قرآن و اسلام به عنوان دین آخرالزمان باید تا قیامت پاسخگوی نیازهای زندگی دنیایی و اخروی انسان باشد، از آنجایی که قرآن دارای ظاهر و باطن است و به فرموده روایات اهل بیت گاهی تا هفت باطن و یا ۷۰ باطن برای قرآن نام برده‌اند، لذا درک همه از قرآن به طور یکسان نمی‌باشد، نیاز به نوشتن تفاسیر گوناگون در حوزه‌های مختلف برای اقشار و سطوح جامعه، اعم از کودکان، جوانان، نوجوانان، میانسالان، کهنسالان، زنان و مردان در حرفه‌ها و تخصصهای مختلف و برای پاسخگویی به نیاز معنوی، روحی و روانی آنها است.

موسی ابراهیمی