نگرش قرآن به سوگند

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از آذربایجان‌شرقی، در آیات بسیاری از قرآن كریم، خدای متعال به چیزهایی سوگند یاد کرده، از جمله: ذات پاک خویش، روز قیامت، فرشتگان، ماه، خورشید و... در حالیکه خداوند بی نیاز از سوگند بوده، ولى سوگندهاى قرآن همواره داراى دو فایده مهم است: نخست تاكید روى مطلب و دیگر بیان عظمت چیزى كه به آن سوگند یاد می‌شود؛ زیرا هیچكس به موجودات كم‌ارزش سوگند یاد نمی‌كند.

از دیدگاه اسلام‌، سوگند یاد کردن عملی ناپسند بوده و اجتناب از آن بسیار مطلوب و پسندیده است، اما متفاوت بودن حالات انسان به هنگام سوگند یاد کردن از یک سو و انگیزه‌های مختلف جهت قسم خوردن از سوی دیگر، موجب برخورد متفاوت قرآن کریم با انواع سوگندها شده است.

مردم به چیزهایى سوگند یاد مى‌كنند كه در نظرشان مقدس است

حجت‌الاسلام مسعود مهدوی، امام جمعه ورزقان در گفت‌‌وگو با ایکنا، اظهار کرد: مردم معمولاً به چیزهایى سوگند یاد مى‌كنند كه در نظرشان مقدس و یا بسیار عزیز است و در تمام آنها نگران مواخذه و یا صدمه، در صورت دروغ‌‌گویى هستند.

وی افزود: خدا در قسم‌های خود علاوه بر نشان دادن اهمیت آنها و علاوه بر تاكیدی كه از این طریق بر وقوع خبر می‌شود، قسم‌های خود را طوری انتخاب كرده و آورده است كه خود آنها حجت و دلیل بر ثبوت خبر و جواب قسم نیز باشند.

وی با استناد به آیه 224 سوره بقره خاطرنشان کرد: در این آیه می‌خوانیم: و خدا را دستاويز سوگندهاى خود قرار مدهيد تا بدين بهانه از نيكوكارى و پرهيزگارى و سازش‌‏دادن ميان مردم باز ايستيد و خدا شنواى دانا است.

حجت‌الاسلام مهدوی با اشاره تعداد سوگندهای بیان شده در قرآن ادامه داد: در 44سوره قرآن، ضمن 104 آيه، 118مورد سوگند در قرآن آمده كه در 33سوره قرآن، 95مورد سوگندهاى آفريدگار جهان است كه در 23سوره آغاز سوره با سوگند است و دو مورد سوگندهایى است كه از زبان رسول خدا(ص) در اثبات وقوع روز قيامت و محاسبه اعمال و جزاء در آن روز آمده، چهار مورد قسمى است كه از برادران حضرت يوسف(ع) آمده است و يک مورد، سوگندى است كه ساحران براى فرعون ياد كرده‏‌اند كه بر موسى غالب خواهند شد و يک مورد نيز سوگندى است كه شيطان در اغواء بندگان غير مخلص ياد كرده و 15مورد نيز مربوط به مشركان و منافقان و منكران روز قيامت است.

وی با اشاره به فرموده مولای متقیّان علی(ع) بیان کرد: امیرالمومنین علی(ع) می فرمایند: از قسم خوردن بپرهيزيد، چرا كه كالا را تلف مى‏ كند و بركت را از بين مى‌‌برد.

امام جمعه ورزقان یادآور شد: آثار به جاى مانده از فرهنگ و تمدن بشرى نشان می‌دهد كه سوگند خوردن اختصاص به ملت و زبان خاصى نداشته و در تمام اعصار گذشته به مثابه يك سنت در ميان اقوام و ملل مختلف جريان داشته است و به قطع می‌توان گفت تاريخچه قسم به تاريخ و زبان بشر برمی‌گردد و گواه بر اين مطلب معتبرترين منبع تاريخ انسان، قرآن كريم است.

وی با اشاره به دلیل سوگند قرآن به چیزهای با ارزش افزود: قرآن به چیزهایی سوگند یاد کرده که دارای ارزش و فایده زیادی است و بیشتر به این دلیل است که توجه انسان را به این موارد معطوف سازد.

حجت‌الاسلام مهدوی از تفاوت سوگندهای الهی با سوگندهای مردم گفت و تاکید کرد: سوگندهای الهی با سوگندهای متعارف میان مردم تفاوت‌های قابل توجهی دارد، خداوند در سوگندهای خود حکمت‌ها و اهداف بسیار بالایی دارد که بعضی از آنها عبارت اند از: بیان عظمت مورد قسم، تاکید، تأثیر در مخاطب، استدلال، اتمام حجت، اثبات آنچه برای آن قسم یاد می‌کنند و بیان واقعیتی که مورد تردید مردم واقع شده، متوجه ساختن بشر به منافع و فواید فراوان چیزهائى که به آنها سوگند یاد می‌شود، توجه دادن به واقعیت داشتن مورد قسم که قبلاً مورد انکار بوده، مبارزه با خرافات و... .

هدف اصلى از سوگند مردم اثبات مطلب است

حجت‌الاسلام محمد منیب‌راد، امام جمعه شهر جدیدسهند در گفت‌وگو با ایکنا، اظهار کرد: هدف اصلى از سوگند مردم اثبات مطلب است، وقتى گوینده‌‏اى احتمال مى‌‌دهد كه شنوندگان سخن او را باور نكنند با سوگند خوردن سعى مى‏‌كند آنان را وادار به قبول کرده، شک و تردید را برطرف سازد.

وی افزود: خدا در قسم‌های خود علاوه بر نشان دادن اهمیت آنها و علاوه بر تاكیدی كه از این طریق بر وقوع خبر می‌شود قسم‌های خود را طوری انتخاب كرده و آورده است كه خود آنها حجت و دلیل بر ثبوت خبر و جواب قسم نیز باشند.

وی با استناد به آیه 65سوره نساء خاطرنشان کرد: در این آیه می‌خوانیم: به پروردگارت سوگند که آنها مؤمن نخواهند بود، مگر این که در اختلافات خود، تو را به داورى طلبند. و سپس از داورى تو، در دل خود احساس ناراحتى نکنند و کاملا تسلیم باشند.

حجت‌الاسلام منیب‌راد ادامه داد: در بسیاری از سوره‌های اولیه قرآن، سوگندهایی وجود دارد که توسط محققان علم قرآنی به عنوان شواهدی برای اعجاز قرآن در نظر گرفته شده‌اند به عنوان مثال، هماهنگی میان سوگندها و اهداف آن‌ها به عنوان اعجاز بلاغی قرآن مورد بحث قرار گرفته‌اند.

امام جمعه شهر جدیدسهند، خداوند را از همه راست گویان راستگوتر دانست و یادآور شد: خداوند از همه راست گویان راستگوتر است، اما به دلیل حکمت‌ها و اهداف بلندی در کلام خود از سوگند استفاده کرده است.

وی از تاثیر قسم در رساندن مطلب گفت و افزود: كاركردهای قسم به عنوان شیوه‌ای برای رساندن مطلب از سو و استفاده قرآن از قسم با وجود مستدل و برهانی بودن مطالب قسم از عرفی همگی به خوبی روشن می كنند كه قسم های قرآنی نشانه ‌بی‌منطقی نیست.

حجت‌الاسلام منیب‌راد تاکید کرد:  هر گاه گوینده، سخن خود را قاطعانه بیان کند، از نظر روانى در قلب شنونده بیشتر اثر مى‌گذارد، مؤمنان را قوى تر، و منکران را نرم تر مى‌سازد.